شهردار اسبق تهران از مشکلات بیپایان تهران میگوید
تهران را فروختهاند
ملک مدنی گفت:ما در اداره شهر باید از تجربیات دیگران استفاده کنیم. ما متاسفانه صرفا به بخشی از مسائل و موضوعات نگاه میکنیم و نگاه همهجانبه نداریم. این نگاه، نتیجه مطلوب عاید ما نمیکند. این شورایی که فعلا وجود دارد، شورای شهر تهران نیست؛ شورای شهرداری است؛ تازه به شکل ناقص. یک منطقه شهر تهران به مراتب بزرگتر از بعضی کشورهاست ولی در مناطق شهر تهران، مشارکت مردمی وجود ندارد.
اعتمادآنلاین- هومان دوراندیش-محمدحسن ملک مدنی، در سال 1381 ده ماه شهردار تهران بود و در این مقام، تجربه ناموفقی را از سر گذراند. او البته پیشتر، زمانی که غلامحسین کرباسچی استاندار اصفهان بود، عملکرد موفقیتآمیزی در مقام شهردار اصفهان را در کارنامه مدیریتیاش ثبت کرده بود. دعواهای دوره اول شورای شهر تهران، یکی از علل ناکامی ملکمدنی و عمر کوتاه مسوولیت او در شهرداری تهران بود. از مدتها پیش قرار بود با او گفتوگویی درباره مسائل شهر تهران داشته باشم اما این مصاحبه پس از وقوع حادثه پلاسکو انجام شد؛ هم از این رو، مصاحبه نیز تا حد زیادی پساپلاسکویی شد! در یکی از دیالوگهای ماندگار فیلم «کمالالملک»، مظفرالدین شاه میگوید: «همهچیزمان باید به همهچیزمان بیاید؛ ما که صدراعظم مثل بیسمارک نداریم که نقاشباشی آنطوری داشته باشیم. بیله دیگ، بیله چغندر.» ملکمدنی هم معتقد است همهچیزمان به همهچیزمان میآید! بنابراین، اگرچه از سر لطف پذیرای حضور ما شد و به این گفتوگوی طولانی تن داد، اما جان کلامش از اول تا آخر مصاحبه، همان دیالوگ دلنشین علی حاتمی بود.
تا پیش از تاسیس نهاد شورای شهر، شهردار تهران بیشتر به رییسجمهور پاسخگو بود. وقتی که شورای شهر تهران شکل گرفت، پیشبینی میشد که مدیریت شهر تهران به شکلی دموکراتیک اعمال شود. اما الان با توجه به رابطه شهردار و شورای شهر تهران، بسیاری معتقدند شورای شهر نتوانسته شهردار تهران را، چنانکه باید و شاید، تحت نظارت قرار دهد و پاسخگو کند؛ در نتیجه ما در حوزه مدیریت شهر تهران، با یک مدیریت دموکراتیک مواجه نیستیم. نظر شما چیست؟
ما در اداره شهر باید از تجربیات دیگران استفاده کنیم. ما متاسفانه صرفا به بخشی از مسائل و موضوعات نگاه میکنیم و نگاه همهجانبه نداریم. این نگاه، نتیجه مطلوب عاید ما نمیکند. این شورایی که فعلا وجود دارد، شورای شهر تهران نیست؛ شورای شهرداری است؛ تازه به شکل ناقص. یک منطقه شهر تهران به مراتب بزرگتر از بعضی کشورهاست ولی در مناطق شهر تهران، مشارکت مردمی وجود ندارد. وقتی تعداد اعضای شورای شهر کم باشد، زدوبندها شکل میگیرد. وقتی که برنامه و پاسخگویی شهرداری ملاک نباشد، سعی میکنند نظر چند عضو شورای شهر را جلب کنند. ولی اگر تعداد اعضای شورا زیاد باشد و اختیاراتشان مناسب اداره شهر تهران باشد، چنین وضعی پیش نمیآید. مردم باید در محیط زندگی خودشان مدخلیت داشته باشند و بتوانند آن را اداره کنند. این سیستم فعلی مدیریت شهری، سیستم ناقصی است. متاسفانه الان تعداد اعضای شورای شهر تهران را کاهش هم دادهاند و من نمیدانم چه کسانی با چه انگیزهای دنبال کاهش اعضای شورای شهر تهران بودند.
به نظر شما، اعضای شورای شهر تهران حداقل باید چند نفر باشد؟
حداقل باید بیش از صد نفر باشد. اگر از هر منطقه 5 یا 6 نفر راهی شورای شهر شوند، تعداد اعضای شورای شهر تهران بیش از صد نفر میشود. الان این سوال بیپاسخ است که چرا شهردار یکی از مناطق تهران، که وسعت بسیاری هم دارند، اختیاراتش از شهردار یک شهر کوچک کمتر است؟
اینکه میفرمایید شورای کنونی شورای شهر نیست و شورای شهرداری است، دقیقا یعنی چه؟
یعنی شورای شهر در حوزههای ورزش و فرهنگ و آموزش و پرورش مدخلیتی ندارد. ورزش در اختیار دولت است. فرهنگ در اختیار وزارت ارشاد و آموزش در اختیار وزارت آموزش و پرورش است. شورای شهر هیچ نقشی در رسانه ملی ندارد. رادیو و تلویزیون دست تشکیلات دیگری است.
قبول، ولی چرا میفرمایید شورای شهرداری است؟
برای اینکه این شورا را برای شهرداری درست کردهاند نه برای مدیریت شهر تهران. این شورا ابتر و ناقص است. شورا بدون حزب و بدون مطبوعات آزاد، معنی و مفهوم ندارد. تحزب و آزادی مطبوعات هم نیازمند وجود قوه قضاییه مستقل است. یعنی این رشته سر دراز دارد. وقتی که پاسخگویی در جهت منافع مردم وجود داشته باشد، زدوبندها لو میرود و کارهای سلیقهای نمیتوان انجام داد. بنابراین ترجیح میدهند شورای شهر تهران از ابتدا ناقص و ابتر باشد و ماشین پاسخگویی در همین مرحله ترمز کند و جلوتر نرود.
یعنی میفرمایید تاسیس شورای شهر تهران به معنای دقیق کلمه، فقط در گرو این نیست که شهردار به شورا بیاید و درباره اقداماتش توضیح دهد؛ بلکه بخشی از اختیارات دولت هم باید به شکل دموکراتیک به شورای شهر تفویض شود.
بله، دقیقا.
در برلین احزاب در انتخابات شورای شهر شرکت میکنند و حزب برنده، شهردار را انتخاب میکند. در مسکو کسی که میخواهد شهردار شود، باید امضای 110 نماینده شورای شهر را داشته باشد و پس از آن میتواند در انتخابات شهرداری شرکت کند و در معرض رای مستقیم مردم قرار بگیرد. در شهرهای امریکا هم شهردار مستقیما با رای مردم انتخاب میشود. به نظر شما، مدل انتخاب شهردار در افزایش کارآمدی شهردار تهران میتواند موثر باشد و اساسا کدام مدل مناسب شهر تهران است؟
قطعا تاثیرگذار است. من هر نظری بدهم، نظر یک نفر است که قبلا مسوولیت داشته. اینکه کدام مدل انتخاب شهردار مناسب شهر تهران است، کار دانشگاهها و مراکز مطالعاتی است. این نهادهای علمی باید جوانب امر را بررسی کنند و یک مدل انتخاب شهردار را انتخاب کنند. من فقط میدانم که وضع کنونی بهشدت دچار اشکال است و انگیزه و ارادهای برای اصلاح این امور وجود ندارد.
مدل پیشنهادی خود شما کدام یکی است؟ اگر مردم مستقیما شهردار تهران را انتخاب کنند، وضع کنونی مدیریت شهر تهران بهتر میشود؟
من میدانم که اختیارات شورای شهر تهران و تعداد اعضای این شورا باید افزایش یابد. اشکالی ندارد که دویست نفر یا صدوپنجاه نفر عضو شورای شهر تهران باشند و شورا شهردار را انتخاب کند. در یک شورای دویستنفره، فراکسیونهای لازم شکل میگیرند.
اگر صدوپنجاه نفر باشند ولی باز شهردار چنانکه باید پاسخگوی شورای شهر نباشد، چه باید کرد؟
شهردار را استیضاح و برکنار میکنند. در یک شورای صدوپنجاه نفره، نقش فرد یکصدوپنجاهم میشود. اما در شورایی که تعداد اعضایش اینقدر کم است (و تازه قرار است کمتر هم بشود) کافی است یک نفر از آن طرف به این طرف بیاید تا شهردار تقویت یا تضعیف شود. در یک جمع بیست سی نفره، کافی است یک نفر از اعضای شورا تغییر موضع دهد تا شهردار غیر پاسخگو همچنان بر سر کار باقی بماند. یعنی زدوبند با این یک نفر و جلب رضایت این فرد، موضوعیت پیدا میکند نه منافع شهروندان. وقتی تعداد اعضای شورای شهر زیاد باشد، نقش یک نفر اینقدر تعیینکننده نمیشود. تجربهای که تا به امروز در شورای شهر تهران داشتهایم، نشان داده است که مردم نمیتوانند در اداره محیط زندگیشان موثر باشند و با این وضع، منافع دیگران تامین میشود نه منافع مردم. زدوبندها شکل میگیرد و سر مردم بیکلاه میماند. اما اینکه بهتر است شهردار توسط شورا انتخاب شود یا با رای مستقیم مردم، سوالی است که من نمیتوانم پاسخ قطعی به آن بدهم. فعلا موضوع مهم این است که اعضای شورای شهر و اختیارات این شورا افزایش یابد.
که بخشی از این اختیارات هم، اختیارات دولت است که باید به شورای شهر واگذار شود.
بله. الان مدیریت شهری در کشور ما اصلا وجود ندارد. تصمیمگیریهای عجیب و غریب مراکز پراکنده، مدیریت شهری نیست.
فرماندار هم در شهر تهران بلاتکلیف است.
بله، عرض کردم که این مدل اداره شهر تهران، ابتر و ناقص است. این مدل مناسب شهرهای کوچک است. چنین مدلی در شهرهای کوچک جواب میدهد. در شهرهای کوچک، فرماندار دولتی وجود دارد و میتواند اختیارات شورای شهر را وتو کند. این سیستم مندرآوردی است و نتیجهاش فروختن شهرها و از بین رفتن شهر و منافع مردم و پایمال شدن سرمایههای شهر است.
شما معتقدید بخشی از اختیارات دولت باید به شورای شهر واگذار شود. آیا از اختیارات شهردار هم باید در جهت افزایش اختیارات شورای شهر کاسته شود؟
شهردار نباید بتواند هر کاری که دلش میخواهد، انجام دهد.
الان مگر این طور است؟
بله. شهردار اقدامات فراوانی انجام میدهد که شورای شهر هیچ نظارت و کنترلی بر این اقدامات ندارد.
الان چهار درصد بودجه شهرداری تهران برای ایمنی و مدیریت بحران است، هشت درصد بودجه هم برای امور اجتماعی و فرهنگی یا در واقع همین تبلیغات سیاسی و ایدئولوژیکی که بر در و دیوار شهر تهران میبینیم. به نظرتان چرا بودجه شهرداری به این شکل تقسیم شده؟ آیا آن چهار درصد کم است یا این هشت درصد زیاد است؟
بر بودجه شهر تهران باید سیاستی حاکم باشد اما این سیاست وجود ندارد. ما نباید در یک سری از امور هزینه کنیم. مثلا همین هزینه تبلیغات سیاسی، ربطی به شهرداری ندارد. این کار مثل این میماند که اورژانس بیمارستان تبلیغات سیاسی کند. کار شهرداری مدیریت و جمعآوری علمی پسماندهای زندگی مردم است و بسط و توسعه فضای سبز شهر و بهبودی روزافزون محیط زندگی مردم. اما با روشهای فعلی، محیط زندگی مردم روزبهروز بدتر میشود، خدمات مورد نیاز زندگی مردم و آلودگی هوا کاهش و افزایش روزافزون دارند، انباشتگی و تراکم شهر لحظه به لحظه در حال افزایش است. ما در «شهر» زندگی نمیکنیم؛ در یک کارگاه ساختمانی زندگی میکنیم و دایما در معرض تهدید هستیم. من شهروند کی باید در جایی زندگی کنم که صدای آهن یا گودبرداری یا ریختن بتون و... را نشنوم؟
شما در دوره حضور خودتان در شهرداری تهران، فروش تراکم را متوقف کردید و برخی از اعضای شورای شهر هم گویا بهشدت مخالف این سیاست بودند.
من میگفتم اگر قرار است جایی تراکمی احداث شود، شهرسازها باید آن نقطه را تعیین کنند، متخصصین مالی هم باید مبلغ فروش تراکم را محاسبه کنند. ما برای 22 منطقه شهر تهران مشاور استخدام کردیم که سریعا طرح تهیه کنند و شهرداری کار فروش محدود تراکم را عالمانه انجام دهند نه سلیقهای. شهر تهران نیاز به تراکم اضافه ندارد؛ شهر تهران باید خلوت شود. سیاست پرهیز از متراکمتر نشدن شهر تهران را هر شهروندی تایید میکند.
برای خلوت شدن تهران چه راههایی وجود دارد؟
راههای علمی. اول اینکه، تهران را نباید بیش از این شلوغ کرد. دوم، استفاده از اراضی خالی مانده برای احداث پارک و فرهنگسرا و ورزشگاه و...
شلوغتر نکردن شهر تهران دقیقا یعنی چی؟
یعنی شهرداری تراکم نفروشد.
و جلوی توسعه عرضی تهران گرفته شود؟
بله.
با این حرف شما همه موافقند. مگر الان آقای قالیباف مخالف راهحلهای علمی است؟ مشکل این است که هر شهرداری فکر میکند تصمیماتش، که برآمده از مشورت مشاورانش است، مصداق راهحل علمی است. بنابراین شما باید بفرمایید وضعیت و شرایطی که از دل راهحل علمی بیرون میآید، مصداقا چیست.
سوالات و نقدهای وزارت مسکن و شهرسازی نسبت به مسائل شهری، باید مورد توجه قرار گیرند. سیاستهای حاکم بر محیط زندگی مردم باید روشن و منطقی اعلام شود و مردم هم نسبت به آنها نظر دهند و نتایج عملی این فرآیند هم دیده شود. نباید این طور باشد که چپ و راست ساختمانهای مرتفع ایجاد شوند بدون ایجاد فرهنگسرا و پارک و فضای سبز و غیره. نتیجه چنین وضعی را در تهران امروز داریم میبینیم.
مهمترین نقدهای شما به عملکرد شهرداری تهران در دوازده سال اخیر چیست؟
شهرداری میزان تراکمی را که فروخته، اعلام کند. من مطمئنم مشکلات و مسائل شهر تهران زیادتر شده. مترو چنانکه باید و شاید توسعه پیدا نکرده.
شهرداری دولت را علت یا مقصر توسعه نیافتن ناکافی مترو میداند.
وظیفه شهرداری این است که دولت را قانع کند تا به وظایفش در قبال توسعه مترو عمل کند.
شهرداری تهران در زمینه توسعه مترو، با دولتهای احمدینژاد و روحانی مشکل داشته و این نقد به قالیباف وارد شده که او فقط شهردار تهران نیست بلکه یک رجل سیاسی هم هست و به همین دلیل رابطه دولت و شهرداری را مخدوش میکند.
مشکل مخدوش شدن رابطه شهرداری و دولت، متاسفانه در دولت اصلاحات اتفاق افتاد که شهردار را از حضور در هیات دولت محروم کردند.
یعنی از زمان شهردار شدن احمدینژاد؟
نه. بعد از من، دیگر شهردار عضو هیات دولت نبود.
یعنی از وقتی که محمدحسن مقیمی سرپرست شهرداری تهران شد. در واقع بعد از رفتن شما و قبل از آمدن احمدینژاد به شهرداری.
بله. در آن مقطع زمانی این تصمیم غلط اتخاذ شد و این رویه ادامه پیدا کرد.
چرا دولت خاتمی چنان تصمیمی گرفت؟
در اثر لحاظ کردن مصالح مقطعی.
پیامدش به نظر شما چه بود؟
پیامدش دور شدن شهرداری از دولت بود. منظورم این نیست که اگر شهردار عضو هیات دولت باقی میماند همه مسائل شهر تهران حل میشد ولی بالاخره ممارست بیشتری برای حل مسائل تهران در کار میبود و دولت و شهرداری هم با هماهنگی و همسویی بیشتری عمل میکردند.
داشتید مهمترین نقدهایتان به عملکرد شهرداری را میگفتید که کلامتان ناتمام ماند.
باری که روی شهر تهران گذاشته شده، مهم است. در ازای هر واحد مسکونیای که به شهر اضافه میشود، فضاهای فرهنگی، ورزشی، ترافیکی هم لازم است. نمیشود واحدهای مسکونی افزایش یابند ولی مترو توسعه کافی پیدا نکند. فضاهای فرهنگی و ورزشی و ترافیکی متناسب با تعداد جمعیت و واحدهای مسکونی را در شهرهای پیشرفته دنیا محاسبه کردهاند و به عدد و رقم رسیدهاند. ما واحدهای مسکونی را اضافه کردهایم بدون اینکه این فضاها را گسترش دهیم. با همین مقدار خیابان و پارک و فرهنگسرا، دایما آپارتمان به شهر اضافه کردهایم. در نتیجه سهم مردم از فضاهای شهری کم شده است. با نگرشها و اقدامات سطحی در حوزه مدیریت شهری، نمیتوان مردم را فریب داد. علاوه بر این، تهران بهشدت در برابر حوادث طبیعی و آتشسوزی ناایمن است و ما هیچ کاری برای رفع این مشکل اساسی نکردهایم. یکی از تهدیدات وضعیت ترافیکی تهران، آتشسوزی است. این ترافیک، با خطرات بالقوهاش، میتواند شهر را به آتش بکشد.
برای حل مشکل ترافیک تهران، بزرگراههای زیادی احداث شده است اما برخی هم معتقدند بزرگراه کشیدن، کمکی به حل این مشکل نمیکند.
برای کاهش نسبی مشکل ترافیک، راهحلهای در دسترسی وجود دارند اما انگیزه و ارادهای برای متحقق ساختن این راهحلها وجود ندارد. اصلا کسی نمیخواهد ترافیک تهران کاهش پیدا کند. هیچ مدیریتی بر ترافیک تهران حاکم نیست و این پدیده به کلی رها است. اگر عوامل موثر در شهر تهران مصمم باشند برای حل مشکل ترافیک، راهحلهای علمیاش وجود دارد.
فرض کنیم همه مصمم شدند. حالا چه کار باید بکنند؟
آخر مصمم نیستند! باید با همین فرضها دلمان را خوش کنیم! اول از همه، باید خودروهای فرسوده را جمعآوری کنند. خودروهای فرسوده متعلق به آدمهای فقیر و ناتوان است. دولت باید از محل واردات خودرو، که رقمهای بسیار سنگینی هم از واردکنندگان خودرو میگیرد، هزینه جمعآوری خودروهای فرسوده را پرداخت کند. از هر ماشین خارجی وارداتی، 200 تا 300 میلیون عوارض و حقوق گمرکی میگیرند. با این 300 میلیون میتوان 50 خودروی 6 میلیون تومانی را از رده خارج کرد. دولت آن 300 میلیون تومان را میخواهد بگیرد ولی این هزینه را نمیخواهد بپردازد. به این نکته هم باید توجه داشت که خودروی فرسوده، یک بمب متحرک است. چنین خودروهایی مستعد آتشسوزی و انفجارند و اساسا نباید در سطح شهر در تردد باشند؛ آن هم در شهری با چنین ترافیک سنگینی. این بمبهای متحرک را باید جمع کرد از سطح شهر. به جای این خودروها باید ماشین هیبرید بیاوریم که با باتری کار میکند و مصرف سوختش حداقل است. راهحل دوم این است که سرعت توسعه مترو را، فوری و فوتی، تا جایی که توان داریم، باید افزایش دهیم. توسعه مترو نیاز مردم است و معنایی ندارد که با مشکل مواجه باشد. مشکلش را باید رفع
کنیم. توسعه مترو در اختیار مملکت دیگری که نیست؛ در اختیار همین مملکت است. پس باید موانع توسعه مترو را رفع کنیم. سوم، اتخاذ سیاستهایی است که مردم را به استفاده از وسایل حملونقل عمومی، تشویق کنند. باید برای استفاده از خودروی شخصی محدودیت بگذاریم. البته من کارشناس نیستم و نمیتوانم یک نظر جامع بدهم. برای کاهش ترافیک شهر تهران، قطعا متخصصان و کارشناسان راهحلهای دیگری هم دارند. اما امهاتش همین موارد است.
احتمالا شهرداری تهران در دفاع از خودش میگوید ما همین الان هم این کارها را داریم انجام میدهیم و با وجود چنین اقداماتی، وضع ترافیک تهران این طور است.
واقعا چنین اقداماتی انجام میشود؟ یعنی شهرداری سیاست خلوت کردن شهر تهران را در پیش گرفته است؟ شهرداری که دارد تراکم میفروشد. چنین سیاستی در خدمت افزایش جمعیت شهر تهران است. افزایش جمعیت هم یعنی افزایش تعداد خودرو و لاجرم افزایش ترافیک تهران.
اما جمعآوری خودروهای فرسوده و توسعه مترو و اعمال محدودیت برای استفاده از خودروهای شخصی، کموبیش اجرا میشود.
ولی این اجرا بهشدت غیر کارآمد است. با ناکارآمدی در مقام اجرا، نمیتوان اهداف مطلوب را محقق کرد. جمعآوری خودروهای فرسوده و توسعه مترو با سرعت و قدرت بسیار بیشتری باید انجام شود.
با توجه به حادثه پلاسکو، کمی هم به مدیریت بحران در شهر تهران بپردازیم. مدیریت بحران در تهران قانونا به عهده شهرداری است. آقای قالیباف در شورای شهر تهران، در دفاع از خودش، به مسوولیتهای وزارت کار در حادثه پلاسکو اشاره کرده بود که سخنانش هم مطابق با قانون بود. سوال این است که...
من یک حرف در این زمینه دارم: اگر ما در شرایط معمولی «مدیریت» داشته باشیم، مدیریتمان در شرایط بحرانی میتواند ارزیابی شود. میخواهم بگویم ما در شرایط معمول هم مدیریت نداریم چه رسد به شرایط بحرانی. و زندگی و مال و جان مردم تهران بهشدت در معرض خطرات جدی وجود دارد.
مدیریت نداشتن شهر تهران، مدعایی است که فقط دوازده سال اخیر را شامل میشود یا دوره شما و آقای کرباسچی را هم دربرمیگیرد؟
دوره بنده و آقای کرباسچی را هم شامل میشود.
آیا نتیجه این حرف این نیست که تمام شهرداران تهران ناکارآمد بودهاند؟
به هر حال این شیوه مدیریت، شیوهای نیست که ما بتوانیم به آن افتخار کنیم. ما طی سی سال گذشته، وضعیت شهرهایمان را خرابتر کردهایم. باغها و فضای سبز تهران را از بین بردهایم و شهر را شلوغتر و ناایمنتر کردهایم.
پس به نظر شما، مدیریت شهری در تهران به طور کلی ناکارآمد است.
بهشدت!
در تهران این طور است یا در اصفهان هم چنین وضعی حاکم است؟
در اصفهان هم اینطور است. همه شهرهای بزرگ چنین وضعی دارند. حتی شهرهای کوچک.
این وضع یکی از تبعات رشد جمعیت و تشدید مدرنیزاسیون در جامعه ایران نیست؟
خیر. گناهش فقط به گردن بیلیاقتی خودمان است. ساده و سرراست بگویم: همهچیزمان به همهچیزمان میخورد! مجلس و شورای نگهبان و شورای شهر و شهرداری و مملکتداریمان به همدیگر میخورند!
پس از پایان جنگ، بحث مدیریت علمی در کشور مطرح شد ولی به کرسی ننشست. مطابق رای شما، مدیریت علمی در کشور ما هنوز محقق نشده است.
اصلا و ابدا.
رییس ستاد بحران در کشور، رییسجمهور است و وزیر کشور هم قائممقام این ستاد است. مدیریت بحران در تهران استثنائا به شهردار واگذار شده است. آقای قالیباف در جلسه شورای شهر تهران پس از واقعه پلاسکو، به مسوولیتهای قانونی وزارت کار هم اشاره کرد. شما به عنوان کسی که شهردار تهران هم بوده، کدام ارگان را مقصر اصلی حادثه پلاسکو میدانید؟
نتیجه این مدیریت و این شکل برخورد کردن با مسائل و قضایا، همان چیزی است که اتفاق افتاد.
جواب سوال من مصداقا چه میشود؟ افکار عمومی شهرداری تهران را مقصر قلمداد کرد ولی آیا لزوما چنین بود؟
مجموعه قضایا نتیجهاش همین است و همه در این حادثه میتوانند بگویند بیتقصیریم. همچنین میتوان همه را در این حادثه گناهکار دانست. ما وقتی که در مملکتمان بحث سوبسید و انبوهی از ملاحظات را داریم، نتیجهاش همین میشود. اگر در این کارگاهها ضوابط اعمال میشد تا همهچیز در سطح استاندارد باشد، قیمت تمامشده تولیدات این کارگاهها افزایش مییافت و فعالیت این کارگاهها دیگر بهصرفه نبود. یعنی باید تعطیل میشدند و محصولاتشان باید از چین و ترکیه وارد میشد. در واقع اعمال ضوابط منجر به لتوپار شدن عدهای از تولیدکنندگان داخلی میشود و آنها دیگر نمیتوانند با تولیدکننده خارجی رقابت کنند. بنابراین تولیدکننده در بدترین شرایط و با کمترین سطح استاندارد ایمنی، کارش را انجام میدهد. گفت: رو رو زنانه دوز که مردانه میخرند! ساختمان پلاسکو در ناف تهران، زمانی مظهر مدرنیته و نوآوری بود ولی دیگر مثل برخی از رجال سیاسی ما شده بود. یعنی پیر و فرتوت و سر تا پا عیب بود. حالا ما بگردیم مقصر آتش گرفتن این ساختمان را پیدا کنیم؟ این ساختمان سر تا پایش تقصیر بود! پلاسکو پنجاه سال پیش سمبل تر و تمیزی و نو بودن بود. سلف سرویس پلاسکو جایی
بود که غذایش حرف نداشت و یکی از غذاهایی که من از خوردنش بسیار لذت بردم، غذایی بود که پنجاه سال پیش در سلف سرویس پلاسکو خوردم! اما مدیریت ما این ساختمان را تبدیل کرده بود به یک طویله! ما کاری نداریم که چرا آن ساختمان شیک و مدرن آنقدر زهواردررفته و بیکیفیت شده بود؛ اما الان که آتش گرفته، دنبال مقصر آتشسوزی هستیم. در حالی که قبل از آتش گرفتن پلاسکو، باید مقصران درافتادن پلاسکو به چنان وضع اسفباری را پیدا میکردیم. اصلا محصول این شیوه مدیریت ما، همین آتشسوزی بود. باز همچنین اتفاقاتی میافتد و کسی توبیخ نمیشود. نهایتا ممکن است یک کارمند جزء اداره کار توبیخ شود که چرا نیامده از این یا آن ساختمان بازرسی کند. آتشنشانی در کل شهر تهران، دو سه تا نردبان دارد که تا طبقه هفتم میرسد. وقتی این همه برج احداث کردهاید، آیا امکانات اطفای حریقش را هم تدارک دیدهاید؟ نه! فعلا تراکم را میفروشیم و پولش را میگیریم که رفقا چشمبهراه هستند! بعدش هم خدا بزرگ است!
یعنی شما میفرمایید کار آن قدر بیخ دارد که تداخل وظایف شهرداری و فرمانداری و وزارت کار و سایر نهادها، در نوبت دوم بررسی است.
بله. ما باید مدیریت در شرایط عادی را تمرین کنیم، بعد برویم سراغ مدیریت در شرایط بحرانی. ما مدیریت در شرایط عادی هم نداریم.
آقای قالیباف گفته است مدیریت بحران در کشور ما دچار بحران است.
بله، راست میگوید.
علت اصلی این بحرانی بودن مدیریت بحران چیست؟
رییسجمهور و وزیر کشور باید پاسخ بدهند. وقتی که بیش از نود درصد اقتصاد و امور مملکت دولتی است، چطور میشود از یک اداره فکسنی که به جایی هم وصل نیست، انتظار داشته باشیم که در شرایط بحرانی مدیریت داشته باشد؟
آخرش نفرمودید به نظر شما، کدام نهاد بیشترین تقصیر را در حادثه پلاسکو داشت.
نهادهای متعددی مقصر بودند. یعنی علت ساختاری داشت. ما همهچیزمان از هم جداست. مثلا شهرداری از مالیاتی که دولت در این شهر اخذ میکند، بیبهره است. البته من طرفدار این نیستم که از فردا پنجاه درصد مالیات اخذ شده از شهروندان تهرانی را به شهرداری بدهند. شهرداری اگر سهمی از مالیات مردم تهران هم داشته باشد، باز تراکم میفروشد. حرف من این است که امور باید به صورت اساسی اصلاح شوند. ما نباید دو تا بلکه چند تا مدیریت در یک حوزه خاص داشته باشیم. هر حوزهای باید مدیریت واحد داشته باشد.
این کار به نفع شهر نیست که شهرداری تراکم بفروشد و تبلیغات سیاسی بکند؛ حتی اگر محتوای این تبلیغات درست و ضروری باشد، چرا شهرداری باید شهر را بفروشد و هزینه این تبلیغات را متقبل شود؟
برگردیم به خط اصلی مصاحبه: در مجموع به نظر شما، تهران شهری است که بوی بحران میدهد؟
بله. حادثه پلاسکو یک زنگ خطر بود. اگر یک زلزله مهیب در تهران اتفاق بیفتد، پدر این شهر درمیآید. ژاپنیها گفتهاند اگر یک زلزله قوی در تهران اتفاق بیفتد، شما حتی نمیتوانید مردههایتان را جمع کنید. جایگاه ژاپن در مطالعات مربوط به زلزله، بر همه روشن است. ژاپنیها مساله «زلزله در تهران» را بررسی کرده و به ما گفتهاند تهران را این طور توسعه ندهید؛ در توسعه شهر، از کوههایتان بالا نروید؛ میدانگاه درست کنید تا فضای خالی در شهر باشد که ماشینها پس از زلزله بتوانند بیایند جنازهها را جمع کنند. ولی کو گوش شنوا؟ غیرعلمی بودن مدیریت یعنی همین بیتوجهی به توصیههای کارشناسان؛ توصیههایی که ناشی از مطالعات علمی است. در شهر تهران، چنانکه گفتم، اصلا مدیریتی وجود ندارد؛ فقط دستگاههای مختلف منافع خودشان را دنبال میکنند. این شهر را گذاشتهاند وسط، همه دارند از شهر بهره میکشند. من میدانم که این وضع دفعتا درست نمیشود ولی نمیدانم برای اصلاح این وضع از کجا باید شروع کرد.
اجازه بدهید یک مدل دیگر را مطرح کنم. در توکیو، به یک معنا، شهردار وجود ندارد. مردم هر منطقه شهری، شهردار همان منطقه را مستقیما انتخاب میکنند و این شهرداران زیرنظر استاندار کار میکنند. یعنی توکیو، برخلاف پاریس و تهران و...، یک شهردار کل ندارد. به نظرتان این مدل مدیریت شهر، برای تهران مناسب است؟
نه. ما باید با همین روشی که در مطالعات خودمان وجود داشته، شهر تهران را به شکل علمی اداره کنیم. سازمان برنامه و بودجه مطالعاتی انجام داده و یک کتاب منتشر کرده است. حرفش هم این بوده که دولت باید از یک سری از کارها دست بکشد و آنها را به شهرداریها واگذار کند. اما در سال 84 دولتی سر کار آمد که اصلا و ابدا به این حرفها اعتقاد نداشت. اصلا کل سازمان برنامه و بودجه را منحل کرد؛ چه رسد به اینکه بخواهد به یک کتاب این سازمان عمل کند! ما باید تدریجا دست دولت را از مسائل شهری کوتاه کنیم. سی سال است که ما هنوز به این نتیجه نرسیدهایم که وقتی خیابانها را شهرداری آسفالت و آماده میکند، پاسبانی که در این یا آن خیابان حضور دارد، باید زیر نظر شهرداری کار کند. ما هنوز این مساله را یک مساله نظامی میدانیم. مدیریت شهری به یک جریان مهندسی و یک رشته دانشگاهی تبدیل شده. این نگاه نظامی، که پلیس نباید زیر نظر شهرداری باشد، متعلق به هفتادوچند سال قبل است. نگاه ما به مساله مدیریت شهری عقبمانده است و فکر میکنیم نباید به شهردار تهران اختیار نظامی بدهیم. هنوز مدیریت این دو نهاد، یعنی شهرداری و پلیس، جداگانه اعمال میشود.
یعنی میفرمایید پلیس هم باید زیرنظر شهرداری باشد.
من روی اسامی و عناوین دعوا ندارم. اصلا شما بگو شهرداری باید زیرنظر پلیس باشد. حرف من این است که همه کسانی که در شهر مدخلیت دارند، باید تحت یک مدیریت شهری قرار بگیرند. اسمش را هر چه میخواهی بگذار.
مدیریت شهری منطقا با شهردار است دیگر.
اصلا اسمش را بگذار استاندار یا امام جمعه! ولی همه امور باید تحت یک مدیریت باشند. نمیشود مالیات شهر دست یکی باشد، برق و آب دست یکی دیگر باشد، امور کسب و کارش دست این یکی باشد و بهداشت و محیطش هم دست آن یکی.
پس شما از یک سیستم متمرکز دفاع میکنید.
نه، من از یک سیستم هماهنگ دفاع میکنم.
اگر برگردیم به همان دوره 1368 تا 1376. یعنی یک شهردار مقتدر داشته باشیم و شهردار فقط به رییسجمهور پاسخگو باشد و شورای شهری هم در کار نباشد، فکر نمیکنید این وضع برای تهران بهتر باشد؟
با این وضع و روش فعلی، چرا. ما الان هماهنگی مجموعه مدیریت شهری با رییسجمهور را از دست دادهایم و متکی شدهایم به تعدادی آدم فاقد قدرت و پتانسیل و منابع لازم برای مدیریت شهر. اتفاقا به نکته خوبی اشاره کردید. آفرین!
یعنی شما میفرمایید اقتدارگرایی کارآمد بهتر از یک سیستم شبه دموکراتیک ناکارآمد است.
دقیقا.
و وقتی مردم با رای خودشان رییسجمهور را انتخاب میکنند، شهردار هم از دل این رای بیرون میآید.
خدا پدرت را بیامرزد!
و این گرچه یک گام به عقب است ولی از نظر شما، مفید است.
بله.
در مجموع انگار مثل اصغر فرهادی در فیلم فروشنده، معتقدید این شهر را باید خراب کرد و از اول ساخت!
نه، ما نباید خراب کنیم تا دوباره بسازیم ولی واقعیتش آدم یک جاهایی مایوس میشود. سالها قبل، شهرداری منطقه در طول یکسال 60 میلیارد تومان تراکم فروخت. در همان سال، شهرداری به شرکت واحد 75 میلیارد تومان سوبسید داده است. یعنی ما شمیران را فروختهایم تا مردم را ارزانتر در شهر جابهجا کنیم. در این کار صداقت و خدمت به مردم وجود دارد؟
دیدگاه تان را بنویسید