خاطرات "رضا سلیمانی" از دوران ریاست مجلس تا ریاست مجمع تشخیص مصلحت هاشمی رفسنجانی
از کشف فدک تا رم کردن اسب آیتالله
همواره همراه آیتالله بوده، شاید یکی از معدود افرادی باشد که در احوالات مختلف، مرحوم هاشمی رفسنجانی را دیده است... از 27 سال پیش تا آخر عمر با او بوده است. از ریاستجمهوری با او به مجمع تشخیص مصلحت نظام آمد. خاطرات زیادی از مرحوم آیتالله در قامت رییس دولت سازندگی تا رییس تشخیص مصلحت نظام دارد... البته دورانی هم با آیتالله خامنهای از سال 62 تا 68 در کسوت رییسجمهوری گذرانده است.
اعتمادآنلاین- رعنا زوره / آن موقعها جوانتر از امروز بود، دوران جنگ بوده... بعد از رحلت امام راحل وقتی آیتالله خامنهای به رهبری میروند در نهاد ریاستجمهوری میماند تا آیتالله هاشمی از او دعوت به ماندن میکند. قبلتر هم گاه به گاه آیتالله را دیده بود. دوباری تصادفا وقتی آیتالله از مجلس به دولت میآمد، او را به عنوان رییس مجلس ملاقات کرده بود. البته تنها در حد یک احوالپرسی رسمی... کمی بعدتر در ساختمان پاستور یعنی نهاد ریاستجمهوری، معاون مدیرکل روابط عمومی ریاستجمهوری میشود و تا پایان دوران سازندگی با مرحوم آیتالله همراه میماند.
رضا سلیمانی که بعدتر مشاور و مدیرکل روابط عمومی مجمع تشخیص مصلحت نظام شد، خاطراتی جذاب از دوران همراهیاش با آیتالله هاشمی رفسنجانی دارد. او روایتهایی متفاوت از دوران ریاستجمهوری آیتالله و دوران ریاست مجمع برای سالنامه «اعتماد» تعریف میکند. از سفرها میگوید و خلق و خوی آیتالله... از تندیها و شوخ طبعی مرحوم هاشمی... خاطرات زیاد است و نوروز فرصتی مناسب برای مطالعه بخشی از این روایتها.
وقتی آیتالله تیم آیتالله خامنهای را تغییر نمیدهد
یکی از خصلتهای خوب آیتالله هاشمی این بود که احساس نمیکردند یک نفر در کنار او ممکن است ضرری داشته باشد. یا موقعیت او را خدشهدار کند. ایشان چنان شخصیت بزرگ و با اعتماد به نفسی داشتند که چندان قایل به تغییرات گسترده نبودند. این شیوه تغییرات گسترده، بعدها مرسوم شد. در شرایطی تغییر رخ میداد که فردی به خواست خودش از سیستم جدا میشد. البته نداشتیم که کسی نتواند با آقای هاشمی کار کند. سلیمانی میگوید: «خاطرم هست که آقای هاشمی، رییس دفتر زمان آیتالله خامنهای را هم حفظ کردند. به هرحال رییس دفتر نزدیکترین نفر به یک شخصیت است و بسیاری از کارهای شخصی و خصوصی را در جریان است. در زمان آیتالله خامنهای، آقای میرمحمدی رییس دفتر بودند که وقتی آقای هاشمی آمدند، چند سالی به عنوان رییس دفتر ماند.
آقای هاشمی عملا فراجناحی بود و این به ما ثابت شده بود. به هرحال ما در دوران آیتالله خامنهای تیم روابط عمومی بودیم و معمولا مدیران نخستین جایی که تغییر میدهند، این بخش است. چرا که برای انتشار اخبار و اطلاعات بعضا باید تیمی همراه و همفکر باشد. اما آقای هاشمی اصلا دست به ترکیب نزدند.
سلیمانی دوران ریاستجمهوری آیتالله را دوران سختی میداند، چرا که کشور بعد از جنگ تحویل گرفته شده بود و دولت به لحاظ بودجه و امکانات در مضیقه بود... «آقای هاشمی همواره قدرت بالایی در مدیریت بحرانها داشتند. به نظرم هیچ مشکلی نبود که او را ناامید یا متوقف کند. بعد از جنگ شرایط سخت بود. خود ایشان میگفتند: در مجلس شورای اسلامی بسیاری از نمایندگان میگفتند که با این همه مشکل و معضل که کشور پس از جنگ با آن روبهروست، چرا مسوولیت ریاستجمهوری را میپذیرید؟ آیتالله در پاسخ میگفتند که اگر این کار از دست من بر میآید، چرا چنین نکنم؟! فکر و دغدغه او توسعه پایدار کشور بود. همیشه آینده را میدیدند و به دنبال ساخت زیربنایی مملکت بود. در زمان خود آیتالله یکی از پروژههای مهم در سفرها، سدسازی بود.»
سفر، جزیی از دولت هاشمی بود. سلیمانی تعریف میکند که «در سفرها بسیار پر انرژی بودند. یادم هست: «وقتی سد شهید رجایی ساری به بهرهبرداری رسید و آب فوران کرد با حالت خاصی به آب نگاه میکردند و اشک شوق در چشمان ایشان حلقه زد و وقتی از او پرسیدند که چرا این حالت در شما به وجود آمد و با حالت خاصی به آب نگاه میکنید؟ گفتند: من بچه کویر هستم و قدر آب را خوب میدانم».
انتخاب وزرا همراه با رهبری
کمی هم درباره دولت و ارتباط نزدیک، آیتالله با کابینه صحبت کردیم. اصولا انتخاب وزرا در اختیار شخص رییسجمهور است، اما آقای هاشمی بارها میگفتند که من خدمت رهبری رسیدم و یک کاغذ، مداد و پاک کن دست گرفتم در مورد تک تک وزرای پیشنهادی با هم صحبت و مشورت میکردیم و توافق میشد و من مینوشتم و با همفکری هم لیست را پر کردیم. وزرا را کاملا با موافقت رهبری نوشتند تنها دو وزارتخانه را خودشان انتخاب کردند و آقا نظری نداشتند. از لحاظ جدی بودن در کار و وزرا رفتار هاشمی زبانزد بود...» درست است که با وزرا ارتباط نزدیک داشتند، اما من چندین مورد پی نوشتهایی از ایشان دیدم که اگر برای وزیر مینوشتند و انجام نمیشد، مقداری عتاب آلود خطاب میکردند که مثلا آقای فلان مگر نگفتم این کار انجام شود؟ چرا کوتاهی شد؟! ادبیات ایشان اینگونه بود. موضوع را بررسی و نتیجه را سریع گزارش کنید.»
از خلقیات آیتالله هم سخن به میان آمد... آقای هاشمی کلا انسان آرام و بشاشی بودند، ولی خوب گاهی عصبانی هم میشدند، ضمن اینکه خیلی منظم بودند. مثلا زمان قرارها را برای ایشان مشخص میکردیم. اگر میگفتیم فلان گروه قرار است بیایند، از ما گزارش میخواستند و اگر گزارش نمیدادیم، کنسل میکردند. به خاطر کوتاهی ما این اتفاق میافتاد. اگر گروهی برای حضور تاخیر میکردند، نگاهشان در طول ملاقات به ساعت بود و بعد تذکر میدادند که دیر آمدید و وقت ملاقات بعدی را میگیرید. برای مصاحبههایی که درخواست میشد، درصورت موافقت، میگفتند که سوالات فرستاده شود. میخواستند به لحاظ ذهنی آماده باشند. ... بعضی مواقع اتفاق میافتاد که عدهای به عنوان دیدار میآمدند و در جریان ملاقات سوالاتی مطرح میکردند، ایشان به ما نگاه میکردند که مثلا شما میدانستید که در نظر دارند سوالی بپرسند؟ ما واقعا نمیدانستیم و بعد باید توضیح میدادیم. یا اینکه صراحتا به ملاقاتکنندهها میگفتند: شما اگر میخواستید از من سوالی بپرسید، باید به من میگفتید تا من حضور ذهن پیدا کنم و بهتر و جامعتر پاسخ دهم.
شاید تخریبهای تند علیه آیتالله از دوران اصلاحات شروع شد
سلیمانی از تخریبها هم میگوید و اینکه در دوران ریاستجمهوری آیتالله هم تخریبها نسبتا زیاد بود، اما به حدی کار و شخصیت ایشان بزرگ بود که اصلا با تخریبهایی که اخیرا میشد، قابل مقایسه نبود. تخریبها بیشتر انتقادات تند بود. حرمتها و اخلاقهای انسانی و اسلامی حفظ میشد. سلیمانی میگوید: «متاسفانه از دوران اصلاحات تندرویهایی شد که برخلاف نظر و خواست رییس دولت اصلاحات بود، چرا که بعدها ایشان در کرمان گفتند که آقای هاشمی شناسنامه انقلاب هستند. اما متاسفانه تندرویهای این جریان، موجب شد که مقداری حریمها شکسته شود. در دولت بعد از اصلاحات هم که اصلا از اخلاق چیزی نماند.»
سلیمانی از چگونگی مواجهه آیتالله با این تخریبها هم تعریف کرد: «از همان زمان قدیم خلاصه مطالب رسانهها خدمتشان داده میشد، اما چون ایشان کار اجرایی داشتند، توجهی نمیکردند و میگفتند: نباید وقت دولت را با این مباحث تلف کرد. شروع دوره ریاستجمهوری آقای هاشمی، مملکت به دلیل سپری کردن 8 سال جنگ تحمیلی مشکلات فراوان داشت، کشوری که ویرانیهای جنگ و اقتصادی داشته، حالا این همه نیروی بیکار دارد و دست خالی و بدون بودجه، باید ساخته میشد و کار زیاد بود...
دوران ریاستجمهوری آقای هاشمی با توجه به حمایتهای رهبری و همراهی مردم، کمتر دچار مشکلات داخلی شد. همه کشور سازندگی را قبول کرده بودند. البته یک عده هم انتقاد میکردند. مثلا روزنامه سلام انتقادات تندی میکرد، اما هیچوقت حرمتشکنی و بیاخلاقی نمیکردند. کمکم بعد از دوره ریاستجمهوری آقای خاتمی، اشتباهی که دوستان اصلاحطلب کردند، این بود که به آقای هاشمی به چشم رقیب نگاه کردند و احساس کردند حضور ایشان درمجلس خطر است، در صورتی که اگر عاقلانه و اعتدالی فکر میکردند، حضور آقای هاشمی بالانسر و یک آدمی با آن قدرت مدیریتی و سابقه درخشان که در نزد هر دو جناح دارای تکریم بود، بسیار کمککننده بود. اما دیدیم که تخریبها شروع شد. آقای هاشمی تاسف زیادی میخورد. در اوج آن تخریبها، آقای شمسالواعظین روزنامهای داشتند که بسیار تند علیه آقای هاشمی مینوشتند، وقت گرفتند و آمدند دیدار... من در آن جلسه بودم، مباحثی مطرح شد، آقای هاشمی گفتند که من برای خودم نگران نیستم. روندی که شما و دوستانتان درپیش گرفتید، با سرعت زیاد و تندروی زیاد به جدول میخورید... نمیدانم که آقای شمس الواعظین قانع شد یا خیر...؟
صدام دستهایش را به نشانه تسلیم بالا برد/ هاشمی برای آزادگان سجده شکر به جا آورد
شاید اقتدار هاشمی هم از آن دست خلقیاتی باشد که اطرافیانش به چشم دیدهاند، ... صدام که هشت سال با ما جنگیده بود، در نامهنگاریهای آخر با آیتالله هاشمی، بالاخره مجبور شد در مقابل قدرت استدلال و منطق آیتالله، دستهایش را در مقابل ایشان به علامت تسلیم بالا برد. در یکی از نامهها میگوید: برادر رفسنجانی، شما به آنچه میخواستید، رسیدید و من به همه خواستههای شما عمل میکنم. صدام آدم مغروری بود، اما در مقابل آقای هاشمی خضوع میکند. این فقط و فقط در مقابل شخصیت ایشان اتفاق افتاد.
همیشه وقتی به آقای هاشمی میگفتند که شیرینترین خاطره زندگی شما چیست؟ میگفتند: روزی که اسرا آزاد شدند. آقای هاشمی نقل میکنند که من میدانم زندان چه زجری برای افراد دارد، حالا چه رسد به اسیر جنگی... روز آزادی اسرا، اخبار را مرتب از لب مرز پیگیری میکردند و وقتی خبر آمد که اولین گروه اسرا وارد ایران شدند، آقای هاشمی سجده شکر به جا آوردند. سلیمانی در لا به لای خاطرات، موضوعی را هم در مورد اس-300ها میگوید که قرارداد آنها به زمان جنگ و وقتی آقای هاشمی رییس مجلس بودند، مرتبط است، در آن دوران سفری به شوروی سابق داشتند و همین اس-300هایی که اخیرا وارد شد از مذاکرات آن دوران هست، البته در آن زمان اس-200 بود. به هرحال آقای هاشمی میگفتند که بسیاری از تصمیمات مهمی را که برای کشور مفید بود، در آن سفر با آقای گورباچف امضا کردیم. در زمان ریاستجمهوری هم سفرهای زیادی داشتیم. بعد از فروپاشی شوروی، کشورهای مشترکالمنافع به ایران گرایش پیدا کردند و از جمله این کشورها ترکمنستان بود و رابطه بسیار خوبی با آقای هاشمی داشتند. «صفر مراد نیازف» ارتباط بسیار خوبی داشت.
یادم هست ترکمنستان بعد از استقلال با کمبود شدید گندم مواجه شده بود و سیلوها خالی بود. در سفری که آنجا بودیم، این موضوع را به اطلاع آقای هاشمی رساندند. حاج آقا گفتند دستور میدهم یک محموله گندم برای شما بفرستند. بعد گفتند که پول هم نداریم که الان بدهیم. آقای هاشمی گفتند: مشکلی نیست، به مسوولیت خودم گندمها را میآورند و بعدا شما به طریقی طلب ما را بدهید. آنها هم گفتند در قبالش به شما پنبه میدهیم، حاج آقا گفتند که پنبه بدهید. ما صادر میکنیم و پولش را میگیریم. شاید کمتر رییسجمهوری چنین رأفتی را انجام دهد. همین مساعدت آیتالله هاشمی باعث علاقه شدید مردم این کشور به ایشان شد. سلیمانی از سفر به کشورهای آفریقایی هم میگوید و اینکه در سفر به آفریقای جنوبی، نلسون ماندلا استقبال بسیار گرمی از آقای هاشمی کردند و در زمانی هم که مجمع تشخیص بودیم باز هم دیدار دیگری بین این دو انجام شد. همانطور که قبلتر هم گفته شد، آیتالله بسیار خوشسفر بودند. طبق عادت وقتی به سفر میرفتند، در هواپیما با همه افراد همراه خوش و بش میکردند. مثلا در جاهایی که جو سنگین و خسته کننده میشد، اهل مزاح بودند. در جلسات مجمع هم اینطور بود
که فضا از حالت خشک خارج شود.
تعریف و تمجید کردیم، اما حاج آقا گفت شانسی بود
آیتالله هم کارهای غیرمترقبه انجام میدادند... «یکبار اعضای فدراسیون تیراندازی با کمان آمدند دیدار کنند، معمول این است که یکی از اعضا گزارشی ارایه میکند و مباحث مرتبط مطرح میشود. این تیم، همراه خود یک کمان آورده بودند. آقای هاشمی گفتند: برویم فضای سبز تا من هم تیراندازی کنم، همه تعجب کردند. گفتند که سیبل بگذارید بعد همه موارد را پرسیدند و سیبل را هم به درخت چسباندند. من خودم این کمان را دستم گرفتم. اصلا نمیتوانستم این کمان را بکشم، ایشان گفتند: چطور کار میکند؟ توضیح دادند و بعد ایشان کمان را گرفتند و تیر را در زه گذاشت، اطرافیان گفتند: حاجآقا بگذارید موقع کشیدن کمک کنیم، بعد شما رها کنید. گفتند: نه؛ کسی کاری به من نداشته باشد. کمان را کشیدند که به خاطر قدرت کمان دستشان میلرزید، اما پرتاب کرد و خورد داخل سیبل. همه تعجب کردیم که بار اول این کار را انجام داد... همه شروع به «تشویق و تمجید» کردند که حاجآقا گفتند: حالا شانسی بود...
اسب رم کرد و عمامه آیتالله افتاد
خاطره جالبی هم از سفر به ایلام گفته شد... مردم منطقه بر اساس رسمی قدیمی اسبی را به آقای هاشمی پیشکش کردند. حاج آقا گفتند: میخواهم سوار شوم... محافظها گفتند: خیلی اطمینانی به اسب نیست، شاید رم کند و اتفاقی بیفتد. توجهی نکردند. پا را بر رکاب گذاشتند و روی زین اسب نشستند، بعد گفتند اسب را رها کنید. همه دوباره گفتند: ممکن است اتفاقی بیفتد. باز هم توجهی نکردند، خلاصه اسب را رها کردند و اسب رم کرد. عمامه ایشان افتاد، همه نگران دنبال اسب میدویدند و اسب هم بدتر به تاخت میرفت. همه محافظان میترسیدند که نکند اسب ایشان را به زمین بزند، خلاصه ایشان با اسب رفت. اینقدر رفت تا اسب را مهار کردند. وقتی برگشتند، گفتند: برای چه میترسید؟ من این کار را بلد هستم.
یافتن باغ فدک و نوشیدن از چشمه فاطمه
سلیمانی میگوید: «آقای هاشمی مثل یک جوان ماجراجو خودشان باید از همهچیز سر در میآوردند.» در سفر به عربستان گفتند که به مقامات تشریفات عربستان بگویید که ما میخواهیم منطقه فدک را ببینیم. گفتند که منطقهای به نام فدک الان نیست و مخروبه شده است. ایشان گفتند که نه، شنیدهام هست. گفتند ما که بچه اینجا هستیم، چنین چیزی ندیدهایم. در ضیافت مرحوم العمری (رهبر شیعیان عربستان) هم پیگیر شدند، او هم گفت: راست میگویند، فدک وجود ندارد... وقتی به هتل آمدیم، مشاوران را خواستند و صحبت کردند. آنها هم گفتند: وقتی اینها میگویند که نیست، ما نمیتوانیم این هیات را راه بیندازیم برویم و هیچ چیزی نباشد. بهتر است که صرفنظر کنید. ایشان گفتند: من میگویم فدک هست. به همراهان بگویید آماده باشند صبح حرکت میکنیم. صبح در ماشینهای اتوبوس و سواری راه افتادیم... حائط 170 کیلومتر از مدینه فاصله داشت. در بیابانها که میرفتیم، به یک سهراهی رسیدیم. در خیابان فرعی به راه افتادیم و در ورودی شهر، ماشینها ایستادند. همراهان دیدند که حاج آقا پیاده شد. ما هم پیاده شدیم. روی تابلو نوشته بود: «ترحب بکم الحائط» زیر آن در پرانتز نوشته بود:
«فدک»
حاج آقا خم شدند و این کلمه را بوسیدند. گفتند من دنبال اینجا بودم. بعد وارد شهر شدیم و از کمربندی به منطقهای رفتیم و دیدیم باغی هست بنام باغ فدک... . خواستند که کسی بیاید و توضیح دهد... عربی با ریش قرمز که مسوول امر به معروف منطقه بود، آمد و شروع به توضیح کرد... گفت: اینجا باغ فدک مربوط به حضرت فاطمه (س) است. وارد آن شدیم. نخلهای سربریده و برج و باروهای قدیمی. ساختمانی را میان نخلها دیدم که حاج آقا پرسید: آنجا چیست؟ آن مردم گفت: «اینجا مسجد فاطمه (س) هست» به طرف آن رفتیم. همهچیز به نام حضرت فاطمه زهرا(س) بود. البته مخروبه بود، جاهای کمی را بازسازی کرده بود. وقتی به جوی آبی رسیدیم، دیدیم که روی آب راکد خزه جمع شده بود، گفتند: این چشمه فاطمه است، حاج آقا خم شد، خزهها را کنار زد تا از آب کمی بخورد ولی آن شیخ عرب گفت: «این آب آلوده است، نگذارید، بخورند»، محافظها گفتند. نخورید و هشدار دادند. آیتالله گفتند: «کنار بروید... و خزهها را کنار زد و مشتی آب نوشید...» گفتند: «خیلی حسرت است که تا اینجا بیاییم و از چشمه فاطمه آب نخوریم. من که خوردم، بچهها شما هم بخورید»... بعد هم همه از جمله خود من شروع کردیم به
آب خوردن.
اتفاق میافتاد در مسیرهایی میدیدیم که ماشین حاج آقا در جادهای خاکی حرکت میکند که مشخص نبود... برخی اعضای هیات همراه در جریان نبودند که ماشین کجا میرود... کیلومترها راه میرفتیم و بعد حاج آقا پیاده میشدند و میدیدیم مثلا یک نفر یک مزرعه نمونه راه انداخته یا یک تلمبهخانه بوده و قبلا به ایشان گفته بودند و او هم قول داده بود که میآیم... مثلا میگفتند سالهای 74-73 که سفر استانی رفته بودیم به فلان منطقه، طرحی را کلنگ زده بودم، برویم ببینیم انجام شده یا خیر؟ میرفتند و میدیدند. از نکته سنجی آیتالله هم حرف زدیم... اینکه کسی نمیتوانست آمار و ارقام غلط به ایشان بدهد. به عنوان مثال در جلسات گزارش توجیهی بازدیدها، گاهی مسوولان از وضعیت کارگران گزارش میدادند و میزان حقوق و مزایا و... . همه را گوش میکردند. بعد در محیط کارخانه، کارگر را صدا میکرد و همه را میپرسید... و اصرار هم داشتند که کارگر بدون ملاحظه از رییس، واقعیت را بگوید.
کارگزاران به خاتمی رای داد، نظر آیتالله ناطق بود
از پایان دولت آیتالله و کاندیداتوری آقای خاتمی و ناطقنوری هم سخن گفتیم... آقای هاشمی تا این اواخر و تا زمانی که بگوید که در دور دوم هم آقای روحانی کارهای دوره اول را ادامه دهد، معمولا بنا نداشت که بگوید من به چه کسی رای میدهم. بعدها فهمیدیم که در سال 76 به آقای ناطق رای داده بودند. حتی وقتی آن خطبه معروف قبل از انتخابات را خواندند، خیلیها تصور کردند که شاید به این دلیل بوده که آقای ناطق رای نیاورد. اما حاج آقا بر اساس وظیفه و قسمی که برای صیانت از قانون اساسی خورده بودند، گفتند: من از آرای مردم صیانت میکنم و همان چیزی که در صندوق ریخته میشود بیرون بیاید. حتی به وزارت کشور رفتند و هشدارهای لازم را دادند.
خاطره جالبی از آقای مهاجرانی هست که میگوید: در سال 76 و زمان مبارزات انتخاباتی در حزب کارگزاران نظرمان روی آقای خاتمی بود، به غیر از محمد آقای هاشمی که نظر مخالف داشت. گفتیم نظر حزب را بر اساس نظر آقای هاشمی میگذاریم. تعریف میکند که رفتیم خدمت آقای هاشمی و گفتیم جمعبندی ما در حزب کارگزاران آقای خاتمی است، اما هرطور شما بگویید... آقای هاشمی گفتند: بروید به نظر اکثریت عمل کنید و ما هم رفتیم و به آقای خاتمی رای دادیم... و بعد مشخص میشود که نظر آقای هاشمی، روی آقای ناطقنوری بوده است ولی برای نظر جمع و اکثریت ارزش قایل بودند. از دوران نقل مکان از نهاد به مجمع هم صحبت شد... آقای خاتمی همان روزهای ابتدایی که رییسجمهور شده بودند، آمدند و با آقای هاشمی ملاقاتی صمیمی داشتند. فضای دوستانهای بود و روزی هم که نهاد را تحویل میدادیم، آقای هاشمی را با سلام و صلوات و تکریم و احترام از زیر قرآن رد کردند و خداحافظی کردند. ارتباط بسیار صمیمانه و دوستانه بود. در دوره ریاست جمهوی آقای خاتمی هم دیدارهایی در منزل و روزهای تعطیل با هم داشتند، چون منزل این دو بهم نزدیک بود. این ارتباط تا پایان دولت هم حفظ شد...
تبلیغات 84 از دست ما خارج شده بود
از انتخابات 84 و چرایی کاندیداتوری حاج آقا هم نکاتی مطرح شد، «آقای هاشمی در مورد شخص آقای احمدینژاد، با توجه به شناخت قبلی که از دوره استانداری ایشان در اردبیل و بعدها شهرداری تهران داشتند، فکر میکرد که توانایی برعهده گرفتن ریاستجمهوری را ندارد. همیشه میگفتند: اگر احساس کنم کسی هست که بتواند این مسوولیت را به خوبی انجام دهد، من وارد نمیشوم و کنار مینشینم و به نیروهای جوان مشاوره فکری میدهم.» نوع تبلیغات 84 در ستادهای مختلف آیتالله متفاوت بود... سلیمانی میگوید: در امور تبلیغات، کار از دست ما در رفته بود و نوعی آشفتگی تبلیغاتی اتفاق افتاده بود. جناح مخالف بسیار فعال بود، شبنامههای مختلف، سیدیهای تخریبی... خلاصه تبلیغات منفی زیادی بود. این طرف برای اینکه بتواند آن حجم از تبلیغات را خنثی کنند، دچار یک نوع آشفتگی تبلیغاتی شده بودند و مدیریت آن دست ما نبود. چه بسا بسیاری از تبلیغاتی که برای آقای هاشمی انجام میشد، خودشان مخالف بودند. در دور دوم انتخابات سال 84 هم یادم هست که در همان یک هفته کاندیداهایی که در دور اول بودند، میآمدند و با آقای هاشمی دیدار میکردند، از جمله آقای قالیباف. تحلیل این بود
که ممکن است مجموع آرا این افراد به سبد آقای هاشمی ریخته شود. به هرحال فرصت کمی بود و خیلی کار خاصی نمیتوانستیم انجام دهیم. سلیمانی خاطرهای هم از انتخابات 88 و آن مناظره خاص میگوید. اینکه آقای هاشمی مناظره را کامل ندیدند، چون در حرم امام راحل سخنرانی داشتند، صبح فردا تلفنی تماسی با ایشان داشتم. آقای محسن هاشمی نامهای به آقای ضرغامی رییس وقت صداوسیما نوشت و خواستیم که فرصتی هم در یک برنامه تلویزیونی به آیتالله یا اعضای خانواده که به آنها تهمتهایی زده شده بود، داده شود تا توضیح دهند که پاسخی به آن نامه ندادند و برعکس دقایقی هم به آقای احمدینژاد اضافه دادند.
به هرحال، اقداماتی انجام شد، اما پاسخی نگرفتند. اینها منجر به نامه آقای هاشمی شد که بعد از تهیه گفتند «بفرستید دفتر رهبری که ببینند... آقای هاشمی تعریف میکنند بعد از ارسال نامه به دفتر مقام معظم رهبری، برای دیداری به دفتر آقا رفتم، ایشان گفتند که داشتم استراحت میکردم و الان در حال مطالعه نامه شما روی مانیتورم هستم. گفتم: چطور است؟ گفتند: من ملاحظهای ندارم، اما بهتر بود بعد از انتخابات این نامه را منتشر میکردید. آقای هاشمی هم پاسخ میدهند نامه را زودتر فرستادم و منتظر جواب شما بودم، چون جواب نیامد به رسانهها دادیم. ولی اگر بعد از انتخابات میدادم، دو حالت داشت. اگر رای بیاورند که دیگر رییسجمهور است و نباید علیه رییسجمهور حرف زد و اعتراض کرد و اگر هم رای نیاورد که دیگر فایدهای ندارد... و من فرستادم که نظر شما را بدانم که اگر میگفتید نفرست، من هم نمیفرستادم....»
از ارتباط هاشمی و احمدینژاد هم گفتیم... آقای احمدینژاد به عنوان رییسجمهور کمترین حضور را در جلسات مجمع داشت، ما حتی شنیده بودیم که اطرافیان به او توصیه کرده بودند که در شأن شما نیست که در جلسهای بنشینید که ریاست آن بر عهده آیتالله هاشمی باشد!! هیچوقت در دوران ریاستجمهوری آقای احمدینژاد، دیدار خصوصی با آقای هاشمی اتفاق نیفتاد.
آیتالله مراقبت میکردند مباحث مجمع دونفره نشود
جلسات کارشناسی مجمع هم مورد بحث قرار گرفت، اینکه همه اعضا آزادانه حرف میزدند به همین دلیل هم غیرعلنی انجام میشود. در جلسات، بعد از بررسیها و کارشناسیها، رایگیری صورت میگیرد و رییس هم مثل سایر اعضا یک رای دارد، اما در دوران آقای هاشمی، ایشان اظهارنظر میکردند حالا یا مثبت یا منفی، اینکه کسی تحت تاثیر این نظرات رای دهد یا خیر؟ نظر شخصی است. در جلسات مجمع هرگاه مباحث دو نفره میشد، آقای هاشمی کنترل میکردند که به جدل کشیده نشود. اما بعضا اختلاف سلیقهها پیش میآید. بحثها در مجمع بیشتر مباحث کارشناسی و به قول معروف طلبگی است. بعضی اوقات در مباحث خاصی ممکن است که جناحبندیها و مسائل سیاسی در اعلام نظرات تاثیرگذار باشد، اما بطورکلی فضا دوستانه است و سعهصدر همه بالاست.
لغو دیدار مقامات خارجی با آیتالله از سوی دولت احمدینژاد
محدودیتهای حاج آقا در دوران ریاستجمهوری احمدینژاد هم از مباحث جالب است... اینکه دیدارهای خارجی را لغو میکردند و رسما اعلام میکردند که کسی را پیش آقای هاشمی نبرید. به عنوان مثال وقتی شخصیتی به ایران میآمد و درخواست دیدار با آیتالله داشت، این اتفاق نمیافتاد و بعد از بازگشت گلایه آن مقام به ما میرسید که به ایران آمدیم و خواستیم آقای هاشمی را ببینیم که گفتند وقت نداریم. بعدها متوجه میشدیم که وزارت خارجه وقت، از قول ما پاسخ داده است. یا میگفتند که آقای هاشمی تهران نیست و سفر است یا به دفتر ایشان اعلام کردهایم، جواب دادهاند آیتالله هاشمی وقت ندارد!! یا حتی افرادی که قصد داشتند به دفتر آقای هاشمی بیایند، مورد بازخواست قرار میگرفتند. اگر کسی از دولت احیانا میخواست آقای هاشمی را ببیند، کاملا مخفیانه و محرمانه و بدون ذکر در برنامههای دیداری انجام میشد. بحث دیدارهای آیتالله با رهبری هم مورد توجه است... سلیمانی میگوید: «دوران مجمع تشخیص مصلحت نظام با دوران ریاستجمهوری متفاوت بود. به هرحال در دروان ریاستجمهوری شرایط فرق میکرد و همه مسائل اجرایی، مرتبط با موضوعات کشور بود و میطلبید که تعداد
دیدارها و ملاقاتها بیشتر باشد و تقریبا دیدارهای هفتگی انجام میشد. اما در دوران مجمع کار اجرایی در دست ایشان نبود و وظایف هم مشخص بود، به همین دلیل دیدارها کمتر بود. اما دیدارها قطع نشد و به اقتضای زمان وشرایط صورت میگرفت».
کلید کاندیداتوری روحانی در گعدهای دوستانه بعد از مجمع
کمکم به دوران ریاستجمهوری آقای روحانی رسیدیم. «آقای هاشمی تعریف میکنند در جمعی که معمولا بعد از جلسات مجمع دور هم جمع میشدند و ناهار میخوردند، کلید کاندیداتوری روحانی زده میشود. جمع آقای ناطق را کاندیدا میکنند، اما ایشان بهشدت مخالفت میکند. بعد آقای روحانی را مطرح میکنند و او هم مخالفت میکند و بر پایه اصرار دیگران، میگوید که من به شرطی میآیم که شما حمایت کنید. همه قول حمایت میدهند. اما اینکه بعد از این قول چه میشود و چه از مخیله آقای هاشمی میگذرد... که خودشان هم کاندیدا میشوند... شاید هم تناقض باشد. اینکه آقای هاشمی چه فکری میکند، خدا میداند... شاید رد صلاحیتشان را پیشبینی میکردند. اما روی آقای هاشمی فشار زیادی بود. دیدارهای عمومی و خصوصی زیادی برای دعوت از آقای هاشمی انجام میشد. در یکی از دیدارها که ملاقاتکنندگان اصرار زیادی کردند، حاج آقا در پاسخ گفتند: من که نگفتم نمیآیم. همین سخن باعث شد که جمعیت به وجد بیاید و هیجان زده شود... به هرحال حاج آقا با استخاره و دعوت پی در پی مردم آمدند... روز شنبه (آخرین روز ثبتنام) هم که به اداره آمدند، خیلیها از جمله آقای مطهری میآمدند و
میرفتند و اصرار داشتند که ثبتنام کنند. توضیحاتی هم قبلا در مورد تماس با دفتر آقا و بعد هم که برای ثبتنام رفتند، داده شد. جالب است که آن روز دوستانی به ما زنگ میزدند که در جایی کار میکردند که مخالف آقای هاشمی هستند، اما اصرار میکردند که به حاج آقا بگویید بیاید و از این صحبتها...
ماجراهای روز ثبتنام و ردصلاحیت
خاطرم هست که آقای هاشمی همان روز، حتی از ما خواستند که نامه عذرخواهی برای مردم بنویسیم. گفتیم که خبر آمده که مردم زیادی مقابل وزارت کشور جمع شدهاند و منتظر هستند که شما بروید... گفتند: شما متن را تهیه کنید... چند خطی نوشته بودم که آقای علیخانی در را باز کردند و گفتند: حاجآقا برای ثبتنام رفتند... ماشینها به سرعت رفتند... بعد هم که ماجراهای ردصلاحیت و درخواست از اینکه کنارهگیری کنند، پیش آمد و آقای روحانی و آقای لاریجانی برای راضی کردن حاج آقا آمدند و ایشان هم قبول نکردند که رد صلاحیت انجام و اعلام شد... صبح همان روزی که اعلام ردصلاحیت شده بود، با برنامهای که از قبل وجود داشت، قرار بود به مجمع بیایند، شک داشتیم که اصلا این دیدار انجام شود یا خیر... فکر میکردیم از لحاظ روحی آمادگی نداشته باشند، اما گفتند: خیر حاج آقا میآیند... صبح آمدند و خیلی هم سرحال... در آن دیدار بااینکه انسان عاطفی بودند، در مواجهه با افرادی که پشت تریبون قرار میگرفتند و اعتراض به ردصلاحیت داشتند، به همه امید دادند و گفتند: اصلا ناراحت نباشید و من بسیار راحت شدم... توصیه کردند که رای من آقای روحانی است...
همراهیها هم در دوران ریاستجمهوری آقای روحانی ادامه داشت، هرچند که همیشه حاج آقا میگفتند که قصد من دخالت نیست، مگر اینکه از من مشورت بخواهید... دیدارهای خصوصی هم داشتند، یکی دوبار آقای هاشمی به ریاستجمهوری رفتند یا آقای روحانی به مجمع آمدند، ضمن اینکه دیدارهای خصوصی هم روزهای پنجشنبه یا جمعه در منزل داشتند. اگر هم کار فوری بود، از طریق تلفن صحبت میکردند.
از روزمرّگیهای آیتالله در مجمع هم صحبت شد... حاج آقا تقریبا هر روز صبح ساعت 9 تا 9:30 به دفتر کارشان میآمدند و مطالعات روزانه داشتند. تمام روزنامهها را میخواندند و روزنامه جدید را هم طلب میکردند، ضمن اینکه بین روزنامهها هم تفاوتی نبود، از هر جناحی، کل روزنامهها را مطالعه میکردند و حتی برخی روزنامههای محلی را... صفحه اول روزنامهها را میخواندند. روزنامه را بر میداشتند، صفحه اول را میخواند و میگذاشت کنار... اگر تیتری نظر ایشان را جلب میکرد، آن روزنامه را جدا میگذاشت... منشیها میدانستند روزنامههایی را که پایین صندلی ایشان روی زمین افتاده است را باید ببرند و روزنامههایی که روی میز هست، بماند تا بخوانند. البته بولتنی هم برای ایشان آماده میکردیم و اخبار مثبت و منفی مرتبط با خودشان، خانواده و مهمترین اخبار را میفرستادیم و یک بخش هم اخبار معمولی داخلی منطقه و جهانی بود. معمولا وقتی این بولتن را میخواندند، دیگر لازم نبود صفحات داخلی روزنامهها را ببینند. غیر از روزنامهها، سایتهای خبری را هم بررسی میکردیم. حاج آقا قبل از خواب هم در منزل اخبار را اینترنتی پیگیری میکردند و صبح هم قبل از
آمدن خبرها را میخواندند. ایشان بعد از نماز صبح، نمیخوابیدند و شبها حدود 9:30 به بعد استراحت میکردند. آیتالله در عین حال که انسانی جدی بود، قلب رئوفی هم داشت و البته شخصیتی پیگیر داشتند.
جالب است بدانید که آقای هاشمی دوستان صمیمی زیادی در میان شخصیتهای خارجی داشتند... «صفر مراد نیازف» یکی از آنها بود که وقتی میآمد، بیست دقیقهای دیدار رسمی بود و بعد از آن جلسات به شکل صمیمی و دوستانه پیش میرفت. «عبدالعزیز حکیم» و «نلسون ماندلا» هم ارتباطشان با آقای هاشمی به همین شکل بود. حاج آقا عربی را خیلی خوب متوجه میشدند و بعضی مواقع حتی نیاز به ترجمه نداشتند، گاهی اوقات هم خودشان صحبت میکردند. «یکبار آقای باقر حکیم به آقای هاشمی گفتند بودند که شما با ما فارسی صحبت کنید، بهتر متوجه میشویم.» آقای هاشمی یک مدت هم معلم زبان انگلیسی داشتند و تاحدودی متوجه میشدند. در مورد فضای دفتر مجمع بعد از رحلت ایشان پرسیدم. آقای سلیمانی گفت: فضا بعد رحلت آقای هاشمی بسیار سنگین است و همه فکر میکنند پدری مهربان و دلسوز را از دست دادهاند. چون آقای هاشمی در کنار این همه مسوولیتها، رئوف بودند و خوش برخورد. وقتی دو روزی میشد که برنامهای نبود و حاج آقا را نمیدیدیم، دلمان برای ایشان تنگ میشد. حالا که آیتالله نیست، تردد در ساختمانی که همیشه حضور داشتند و خاطرات زیادی از در و دیوار آن داریم برای ما و همه همکاران
خیلی سخت و حزنانگیز است.
دیدگاه تان را بنویسید