«اعتماد» زندگی سیاسی جانشین آیت الله هاشمی در هیاتامنای دانشگاه آزاد را مرور میکند
طبیب دیپلمات
جناح راست اگر در سیاست داخلی در سه دهه گذشته کارگردانان و بازیگران نامداری داشته است، در سیاست خارجی یک عقل منفصل دارد؛ علیاکبر ولایتی. سیاستمدار کارکشتهای که در طول موج پر فراز و نشیب سیاستورزی در ایران کمترین جابهجایی را داشته و توانسته به خوبی نقش و مسوولیتهای واگذار شده را مدیریت کند.داستان ولایتی، سیاستمدار و دیپلمات کهنهکار راستکیشان همیشه متفاوتتر از دیگر اهالی جناح راست بوده است.
اعتمادآنلاین- او برخلاف بسیاری از هم کهنهکاران سیاسی این جناح و نواصولگرایان کمتجربهتر نهتنها هرگز از عزتش در حاکمیت کاسته نشده که با رفت وآمد انتخاباتها و دولتها، همچنان به عنوان متغیری موثر در سپهر سیاسی جناح راست و حاکمیت خبرسازی میکند. علی اکبر ولایتی در دی ماه پرغم امسال و میانه ولوله رحلت آیتالله اکبر هاشمیرفسنجانی و آتش و ریزش پلاسکوی تهران با حکم رهبری نظام بر یکی از صندلیهایی تکیه میدهد که با فقدان آیتالله هاشمی خالی شدهاند. این طبیب دیپلمات و سیاستمدار کارکشته و معتدل اصولگرایان طی حکمی از سوی مقام معظم رهبری رییس هیاتموسس دانشگاه آزاد شد تا از این پس و در ٧١سالگی جدای از حضور در بیمارستان مسیح دانشوری و مدیریت مرکز تحقیقات استراتژیک نظام و حضور در جلسات مجمع تشخیص مصلحت نظام، نقشه راه جدیدی را برای بزرگترین دانشگاه ایران و خاورمیانه طراحی کند. این دیپلمات خوشنام در حالی کارنامه مدیریتیاش، قطورتر میشود که همواره در مسوولیتهای واگذارشده توانسته روی مدار اعتدال و عقلانیت سیاسی حرکت کند. هرچند ولایتی آنقدر پرآوازه و با کیاست است که اگر با رای مردم رییسجمهور نشد اما میشود رد پای
او را در مهمترین تحولات سیاست داخلی و خارجی نظام سیاسی ایران دید. کارنامه پر و پیمان سیاستمدار پرآوازه اصولگرایان حالا قطورتر از همیشه است. همین است که میشود گفت دیپلمات کهنهکار جناح راست همواره مورد احترام و اعتماد جناحین سیاسی کشور و نظام بوده است اما علیاکبر ولایتی با این موقعیت، چه راهی را سپری کرده است که اینگونه مورد توجه اعتدالگرایان و مدیران ارشد نظام است؟
جان هاپکینز به جای هاروارد
علیاکبر ولایتی سیاست در نوجوانی و با پخش اعلامیههای امام آغاز کرد. او از همان ابتدا اهل تعقل، تدبر و احتیاط بود، خصلتی که همچنان در رفتارهای سیاسیاش کاملا اعیان است. طبیب سیاستمدار و سرشناس اصولگرایان و رییس جدید هیات موسس دانشگاه آزاد ٧١ سال پیش در شمیرانات تهران به دنیا آمد. دیپلم طبیعی را در سال ۱۳۴۲ دریافت کرد. سال ۱۳۴۳ در کنکور سراسری دانشگاهها شرکت کرد و پس از کسب رتبه ۴۹ کشوری، برای تحصیل در رشته پزشکی به دانشگاه تهران رفت. پس از اتمام دوره دکتری، تخصص اطفال را در مرکز طبی کودکان دانشگاه تهران گرفت. برای ادامه تحصیل به امریکا رفت اما برخلاف چهرههایی همچون محمدجواد لاریجانی که تغییر رشته دادند رشته تحصیلیاش را تغییر نداد تا درسی دیگر بخواند، همین بود که به جای هاروارد به دانشگاه جانهاپکینز رفت و فوقتخصص در بیماریهای عفونی گرفت.
عضویت در جبهه ملی
سال ۱۳۴۸ با مریم خوشنویسان، نوه محمدحسین خوشنویسان از اساتید خوشنویسی کشور ازدواج کرد. او هفت سال پیش از ازدواج به عضویت جبهه ملی دوم درآمده بود اما خیلی زود راهش را از جبهه ملی جدا کرد: «من برای فعالیت سیاسی، به دنبال بستری بودم. آن موقع تنها بستر سیاسی موجود، جبهه ملی و نهضت آزادی بود. بعد از فوت مرحوم آیتالله بروجردی، در ۱۶ سالگی به حضرت امام رجوع کردم، در ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ که دیدم جبهه ملی راهش را عوض کرد، از آن جدا شدم و بعد از آن، ارتباطم به روحانیت و فعالان مذهبی منحصر شد.» در دانشگاه، به انجمن اسلامی پزشکان که پس از شیبانی غیرفعال شدهبود، با همراهی دانشجویانی چون لواسانی، لبافینژاد، معتمدی، جزائری و خادمی، حیاتی دوباره داد. انقلاب که پیروز شد ابتدا بر صندلی معاونت در وزارت بهداری نشست و قوت سیاست از سفره تحصیلات خود چید. از طبابت که به سیاست روی آورد اما وارد مجلس شد و لباس وکالت در نخستین مجلس انقلابی ایران را بر تن کرد. دیپلمات آینده، اگر چه سیاستورزی خود را در سال ١٣٤٠ با پیوستن به جبهه ملی آغاز کرده بود اما گذشت زمان او را در اردوگاه راستگرایان مذهبی قرار داده و از او یک راستگرای واقعی ساخته
بود.
از وکالت تا صدارت
علیاکبر ولایتی بلافاصله در نخستین انتخابات مجلس راهی پارلمان شد. ورود او به پارلمان ایران مسیر را برای حضور در عرصه سیاست خارجی گشود. چه آنکه ولایتی از اعضای کاروانی بود که به سال١٣٦٠ روانه کوبا شدند تا در اجلاس بینالاجلاس شرکت جویند، نمایندگان مجلس ایران به تعدد و کثرت در گروهی گرد آمده و راهی هاوانا شده بودند. به روایت علی اکبر ناطق نوری «چون ناشی بودیم، نمیدانستیم اصلا چند نفر باید شرکت کنند، فکر میکردیم هرچه تعدادمان بیشتر باشد بهتر است.» ولایتی در آن اجلاس آنچنان خوش درخشید که کاروان ایران پس از سخنرانی او به وجد آمد و تکبیر سر داد.
وزیری که نخستوزیر نشد
ولایتی آنقدر با کیاست و سیاست بود که به سرعت توانست به یکی از کلیدیترین مهرههای سیاست خارجی ایران تبدیل شود. او آنقدر جامه پاره کرد و تجربهاندوزی کرد که از وکالت در پارلمان به صدارت خارجه در دولت رسید و سکان دستگاه دیپلماسی ایران را بر عهده گرفت. آیتالله هاشمیرفسنجانی علت مخالفت چپها با نخست وزیری ولایتی را در خاطرات ٢٩مردادماه ١٣٦٠ اینگونه توصیف کرده است: «آنها میگویند (ولایتی) ضعیف است چهره نیست یا سابقه افتخارآمیز مبارزه ندارد و من میگویم دینامیک و پر کار (است) و پشتکار دارد و متقی و مکتبی است.» حمایتهای هاشمی و اصرار رییسجمهور وقت اما باعث نشد تا چپگرایان از تصمیمشان منصرف شوند. همین بود که با وجود مخالفتها، ولایتی برای عهدهداری پست نخستوزیری در سیام مهرماه ١٣٦٠ به مجلس معرفی و با تقدیر سیاسی خویش روبهرو شد.
١٦ سال مرد شماره یک وزارت خارجه
علیاکبر ولایتی اما اگر نخستوزیر ایران نشد، وزیر امور خارجه کشور شد تا برای ١٦سال متوالی- ٤ دوره پیاپی و در دول دو رییسجمهور متفاوت- سکان هدایت دیپلماسی کشور را به دست بگیرد. او صدراعظم دیپلماسی ایران شد در روزهای پر خاطره و مخاطره ایران؛ جنگ تحمیلی. قصهای که آخرش باعث دوریهای سیاسی جدیدی میان رفقای سابق شد. آیتالله هاشمیرفسنجانی در مقام فرمانده جنگ و با درک وضعیت نیروهای مسلح و نبود امکانات به دنبال خاتمه دادن جنگ بود. برای تحقق این هدف پای همهچیز ایستاده بود، حتی اعدامش. اما در مقابل عدهای محافظهکاران اعتقاد به ادامه جنگ داشتند. محمد جواد لاریجانی که آن روزها یکی از معاونان علیاکبر ولایتی بوده درباره قطعنامه ٥٩٨ گفته است: در برههای تحت فشار امریکا، شورای امنیت سازمان ملل متحد به ایران اخطار داد که اگر موضع خود را نسبت به قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت روشن نکند، قطعنامه جدیدی صادر خواهد شد که ایران را تحت فشار بیشتر میگذارد. تمام کارهای کارشناسی و نظر مسوولان بر این بود که نباید اجازه داد چنین قطعنامهای صادر شود. آقای ولایتی در اتاق آقای شیخالاسلام (معاون عربی) جلسه برگزار کرد و مرا که مسوول
مذاکرات قطعنامه ۵۹۸ بودم، صدا کرد و گفت: تا من وزیر خارجهام، اجازه نمیدهم که این قطعنامه قبول شود. درست ١٢ ساعت بعد، مرحوم حاج احمدآقا(ره) زنگ زدند و گفتند که حضرت امام فرمودهاند بروید نیویورک و آنها را متقاعد کنید که قصد رد کردن نداریم. خردادماه سال ۱۳۹۲ ولایتی در یک برنامه تلویزیونی که از شبکه چهارم صداوسیمای جمهوری اسلامی پخش میشد به موضوع قطعنامه ۵۹۸ پاسخ داد. قطعنامه ٥٩٨ در زمان صدارت علیاکبر ولایتی و با حضور افرادی چون محمدجواد ظریف، صادق خرازی، حسین موسویان، سیروس ناصری و ... و با مدیریت هاشمی رفسنجانی صورت گرفت تا یکی از مهمترین پروندههای تاریخی سیاست خارجی ایران در مقطع وزارت خارجه او رقم خورده باشد.
سیاستورزی انتخاباتی
با پایان جنگ و دولت سازندگی، اصلاحطلبان به سیادت در قدرت رسیدند. ولایتی در انتخابات دوم خرداد ٧٦ از شیخ علیاکبر ناطقنوری حمایت کرد و پس از موفقیت اصلاحطلبان در انتخابات بیشتر اوقاتش را با طبابت سپری کرد. یکی دو سالی بیشتر اوقاتش به طبابت در بیمارستان مسیح دانشوری میگذشت تا اینکه با حکم رهبری نظام دبیرکل مجمع جهانی اهل بیت شد. سال ۱۳۸۴ او تصمیم گرفت خودش کاندیدای انتخابات ریاستجمهوری شود ولی به محض نامزد شدن اکبر هاشمیرفسنجانی، به نفع هاشمیرفسنجانی کنارهگیری کرد.
پشت پای احمدینژاد
در دولت احمدینژاد سکوت کرد تا روزی که به نمایندگی از رهبری و به درخواست فرانسویها راهی پاریس شد تا گرهی از کلاف درهم تنیده سیاست خارجی ایران بگشاید. به گفته خودش خبر دیدار با فرانسویها را به اطلاع احمدینژاد میرساند و میرود. مقامات فرانسوی به احترام ولایتی، پروتکلهایشان را نادیده میگیرند و مشروبات الکلی سر میز گذاشته نمیشود. ولایتی سفیر ایران را داخل جلسه محرمانه با سارکوزی و لوید وزیرخارجه فرانسه میبرد در حالی که سفیر فرانسه در تهران راهی به این جلسه پیدا نمیکند. «اما اتفاقی عجیب رخ میدهد. اتفاقی که باعث و بانیاش محمود احمدینژاد بود و باعث شد تا مذاکره ولایتی با فرانسویها بینتیجه باقی بماند و او به ایران بازگردد. ولایتی ناگفتههایش را درباره این ماجرا نگه داشت تا پیش از انتخابات ریاستجمهوری سال ٩٢ که گوشهای از پشت پرده آن مذاکره نیمهکاره را با اهالی رسانه در میان گذاشت.
یار کمکی روحانی
ولایتی در انتخابات ریاستجمهوری سال ٩٢ با کسب حدود ۶ درصد آرا در میان شش نامزد حاضر در این انتخابات در رتبه پنجم قرار گرفت. در این انتخابات ولایتی به همراه محمدباقر قالیباف و غلامعلی حدادعادل ائتلافی موسوم به ائتلاف ۱+۲ تشکیل داده بودند که سخنگوی آن حسین مظفر بود. فقط غلامعلی حدادعادل کنار رفت و در نتیجه ولایتی و محمدباقر قالیباف باقی ماندند. در این انتخابات وی علاءالدین بروجردی را به عنوان رییس کارگروه سیاسی، محمد نهاوندیان استاد برجسته دانشگاه و رییس اتاق بازرگانی ایران را به عنوان رییس کارگروه اقتصادی و مهدی نوید ادهم، دبیر شورای عالی آموزش و پرورش را به عنوان رییس کارگروه فرهنگی و حسین انتظامی عضو هیات نظارت بر مطبوعات را به عنوان سخنگوی خود منصوب کرده بود. ولایتی همچنین در سومین مناظره انتخاباتی با محوریت سیاست داخلی و خارجی، انتقادات شدیدی از عملکرد سعید جلیلی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و کاندیدای جبهه پایداری کرد و صراحتا اظهار داشت مذاکرات سعید جلیلی نتیجهای جز تشدید تحریمها علیه ایران نداشته است. در این مناظره ولایتی تلویحا از اقدامات انجام شده در دوره ریاستجمهوری آیتالله هاشمیرفسنجانی و
سیدمحمد خاتمی و عملکرد دکتر حسن روحانی در شورای عالی امنیت ملی حمایت کرد.
معتمد حاکمیت و اعتدالیون
آیتالله هاشمی رفسنجانی بلافاصله پس از پیروزی روحانی در انتخابات او را رییس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام کرد. ولایتی در دولت روحانی از موافقین مذاکره بود اما همواره در سخنان و تحلیلهایش بر این نکته تاکید داشت که امریکاییها به هیچ عنوان قابل اعتماد نیستند. ولایتی حالا با حکم رهبر انقلاب به عنوان رییس هیات موسس دانشگاه آزاد انتخاب شده تا جانشین آیتالله هاشمی در بزرگترین دانشگاه خاورمیانه باشد. سایه روشن زندگی سیاسی علیاکبر ولایتی نشان میدهد که این طبیب سیاستمدار آنقدر کیاست و سیاست داشته و آنچنان توانمندی در طول همه این سالها از خود نشان داده که معتمد مقامات ارشد نظام از رهبری تا هاشمی و از هاشمی تا روحانی باشد. ولایتی همه این راه را بر مدار عقلانیت پیموده است. بیتردید علیاکبر ولایتی از این پس همان نسخهای را میپیچد که باید بپیچد. هرچه باشد او طبیب است و چه کسی است که نداند اطبا اهل احتیاط هستند و احتیاط در سیاست یعنی محافظهکاری عاقلانه و اعتدالی. آیا ولایتی با توجه به اعتمادی که در نظام سیاسی به او وجود دارد و احترامی که اعتدالیون جناحهای سیاسی برای او قائلاند بیش از پیش برای
افزایش ضریب همبستگی و رفاه بین نیروهای سیاسی و ملی ایران راهبرد دیپلماسی و آشتی جناحها را کلید خواهد زد؟/ اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید