محمدجواد حقشناس:
سیاستورزی در ایران دستخوش تغییراتی خواهد بود
اگر آینده جریان اصلاحات را با توجه به شرایط و بستر عرصه سیاست کشور مورد بررسی قرار دهیم، شاید نتوان پیشبینی دقیقی داشت. من بر این باور هستم که هاشمی به همان میزانی که بر اصلاحطلبان اثرگذاری داشت، به همان نسبت در بین نیروهای سیاسی معتدل و اصولگرا توانمندی اثرگذاری و بازیگری داشت. به همین دلیل بود که او به یک بازیگر ویژه و ممتاز در عرصه سیاسی بدل شده بود.
اعتمادآنلاین- دهه چهارم انقلاب به انتها نرسیده، جمهوری اسلامی یک شخصیت کلیدی خود را از دست داد. اعترافی که از بدو رحلت هاشمیرفسنجانی از سیاستمداران چپ و میانهرو که در دهه اخیر بیشتر به این شخصیت نزدیک بودند تا سیاستمداران راست شنیده شد. طرح این پرسش امروز اهمیتی ویژه دارد که جایگاه آیتالله هاشمی در سپهر سیاسی کشور و نقطه اثر او در سیاستورزی نظام جمهوری اسلامی که خود یکی از معماران آن بود، چه بوده است؟ محمدجواد حقشناس، عضو شورای مرکزی حزب اعتمادملی از جمله اصلاحطلبانی است که چتر اثرگذار هاشمیرفسنجانی را نه محدود به جریان اصلاحات و میانهرو بلکه بالای سر نظام میداند. از اثرگذاری این چهره در روابط ایران با دیگر کشورها تا قدرت بازیسازی و به عنوان وزنه تعادلی مثبت در عرصه سیاست برای هاشمی نقشی ویژه قایل است.
آیا اصلاحطلبان با رحلت آیتالله هاشمی و ممنوعالفعالیت بودن رییس دولت اصلاحات دچار گرفتاری سیاسی خواهند شد؟
اگر آینده جریان اصلاحات را با توجه به شرایط و بستر عرصه سیاست کشور مورد بررسی قرار دهیم، شاید نتوان پیشبینی دقیقی داشت. من بر این باور هستم که هاشمی به همان میزانی که بر اصلاحطلبان اثرگذاری داشت، به همان نسبت در بین نیروهای سیاسی معتدل و اصولگرا توانمندی اثرگذاری و بازیگری داشت. به همین دلیل بود که او به یک بازیگر ویژه و ممتاز در عرصه سیاسی بدل شده بود. آقای هاشمی با گروههای مختلف اصلاحطلب ارتباط و نسبت داشت. ایشان پدر معنوی کارگزاران بود. همچنین با تشکلهای کارگری اصلاحطلب مثل حزب اسلامی کار و خانه کارگر شاید نسبتی شدیدتر نسبت به کارگزاران داشت. جریانهای دیگر اصلاحطلبی چون سیاستورزان جبهه مشارکت و مجاهدین انقلاب اسلامی که بیشتر با رییس دولت اصلاحات مرتبط بودند، بعد از سال 88 عملا با هاشمی به یگانگی رسیدند. به خصوص در انتخابات 88 که اجماع طرفداران اصلاحات را بر کاندیداتوری آقای مهندس موسوی دیدیم. در طیف معتدل و میانهرو حزب اعتدال و توسعه به عنوان پررنگترین تشکل این طیف، اثرگذاری آقای هاشمی را شاهد هستیم. حضور خانم فاطمه هاشمی در این مجموعه نشان از نسبتی داشت که این مجموعه با آیتالله هاشمی
برقرار کرده بود. اگر کارگزاران را جریان چپ تفکر آقای هاشمی تعریف میکردیم، اعتدال و توسعه نمایندگی بخش راست افکار ایشان را به عهده داشت. این نسبت را در دیگر حوزهها نیز کم و بیش شاهد بودیم. در مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز نیروهایی را داشتیم که به آقای هاشمی نزدیک بودند. در جامعه روحانیت نیز چهرههایی داشتیم که بهشدت به آقای هاشمی نزدیک بودند. در لیست 16 نفره خبرگان تهران در سال 94 که با محوریت آقای هاشمی بسته شد، چهرهای چون آیتالله موحدیکرمانی نیز جای گرفت. این مساله نگاه و گوشه چشم آقای هاشمی به مجموعه روحانیت مبارز را نیز نشان میدهد. لذا سیاستورزی و اثرگذاری آقای هاشمی آنچنان گسترده و موثر است که نبودش خلأ بزرگی را ایجاد میکند. سیاستورزی 25 تا حتی 40 ساله گذشته کشور مهره مهمی به نام هاشمی دارد. پس از هاشمی علیالقاعده باید به دنبال نمادها و سمبلهای متفاوتی باشیم. سیاستورزی بعد از هاشمی برای جریان اصلاحطلب، میانهرو و حتی اصولگرا در بافت قدرت جمهوری اسلامی و حتی سیاستورزی در عرصه بینالملل تحتالشعاع قرار میگیرد. نبود هاشمی در عرصه سیاستورزی داخلی و خارجی قطعا آثار و تبعاتی خواهد داشت.
نقش حمایتی هاشمی از اصلاحطلبان تا چه اندازه دارای اهمیت بوده است؟
من فکر میکنم نقشی که هاشمی برای اصلاحطلبان داشت، حمایت نبود بلکه قدرتمندانه برای اصلاحطلبان و جلوگیری از حذف آنان یک بازی سیاسی تمام عیار را طراحی کرد. بازیسازی هاشمی بستری را فراهم میکرد تا اصلاحطلبان بتوانند در آن فضا بازیگری کنند. با رحلت آیتالله هاشمی باید ببینیم که چه کسی میتواند این فرصت را فراهم کند که در کشور به یک فضای تعاملی و تعادلی برسیم تا رقابتهای سیاسی ادامه پیدا کند، بدون اینکه تبدیل به بحران شود. یکی از مشکلات جدی در جمهوری اسلامی این است که بستر و فضای تبدیل شدن رقابت به بحران وجود دارد. جامعه تحمل بحرانهای ناشی از رقابتهای سیاسی را مثل گذشته ندارد. شاید در گذشته حواشی زیاد در عرصه سیاست در کشور تحمل میشد. امروز مردم مایل هستند که تغییر، اصلاح و بهبود با کمترین هزینه در کشور رخ دهد. همین مساله است که نیاز به عناصر سیاسیای با هوشمندی، جامعیت، آیندهنگری و قدرت بازیسازی برای بازیگران اهمیت ویژهای پیدا میکند. این عناصر سیاسی هستند که میتوانند از تبدیل رقابت به بحران جلوگیری کنند. اگر در آینده به این مساله توجه نشود، ممکن است شاهد اتفاقات ناخوشایندی ناشی از همین مساله باشیم.
ممکن است رقابتهای سیاسی که برای کشور لازم است در یک حرکت تصاعدی تبدیل به بحرانهای ناخوشایند شوند و آثار زیانباری را برای جامعه و کشور به همراه داشته باشند. به همین دلیل است که سیاستورزان آینده باید به فکر پر کردن خلئی که از رحلت آیتالله هاشمی به وجود آمده باشند.
فقدان آیتالله هاشمی خللی به سیاستورزی اصلاحطلبان وارد میکند؟
درپاسخ به سوالات پیشین چتری وسیعتر از اصلاحطلبان برای آیتالله هاشمی تعریف کردم. آثار زیانبار نبود ایشان فقط شامل حال اصلاحطلبان نخواهد بود. به تبع آن این آثار زیانبار شامل حال اصولگرایان و جریان میانهرو نیز خواهد بود. ممکن است شاهد صدمه جدی جریان میانه و معتدل نیز باشیم. از همه مهمتر ممکن است صدمهای به کلیت نظام سیاسی وارد شود. آثاری که به دلیل مستعد بودن تبدیل رقابتها به بحران در کشور ممکن است شامل حال کشور شود، نیز قابل اغماض نیست. این نظام سیاسی است که متاثر خواهد شد.
بازی سیاسی اصلاحطلبان در نبود هاشمی تغییری خواهد داشت؟
این مساله قابل انکار نیست که اثراتی بر بازی سیاسی اصلاحطلبان دارد. به هر حال جریان اصلاحطلب روی آقای هاشمی به عنوان یک وزنه تعادلی مثبت حساب باز کرده بود. امروز جریان اصلاحطلب دیگر این وزنه تعادلی مثبت را در اختیار ندارد.
آیا کسی وجود دارد که بتواند نقشی که آیتالله هاشمی در دهه اخیر برای اصلاحطلبان بازی کرد، را ایفا کند؟
جریان اصلاحطلب باید بتواند به فکر بازیسازی باشد. بازیای که هم از توانمندیهای خود در قالب آن بتواند بهرهبرداری کند و آن را ارتقا بخشد و هم در این فضا خیلی چشم به امکانات موجود بدوزد و تلاش کند فضا را مدیریت کند.
اشبهالناسی به آیتالله هاشمی در فضای سیاسی کشور وجود دارد؟
به نظر من آقای هاشمیرفسنجانی در فضای سیاسی کشور به خاطر ویژگیهایش یگانه است. در جمهوری اسلامی فردی شبیه به هاشمی وجود ندارد که بتواند نقش ایشان را ایفا کند. علیالقاعده شاید به همین زودیها شاهد ظهور و بروز فردی چون او نباشیم.
منبع: روزنامه اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید