هرمیداس باوند در گفتوگو با اعتماد آنلاین
نزدیکی ترامپ و پوتین یعنی تداوم ریاست جمهوری روحانی
تمدید قانون داماتو در کنگرۀ آمریکا، بحث نقض برجام و احتمال منتفی شدن این معاهدۀ تاریخی را را پیش کشیده است. اصولگرایان اگرچه به تمدید قانون داماتو معترضند ولی شادی زیرپوستی محسوسی هم از اقدام اخیر کنگرۀ آمریکا دارند!
اعتمادآنلاین- اصلاحطلبان و سایر هواداران دولت روحانی هم نگرانند که با تداوم تحریمهای بیستسالۀ برآمده از قانون مذکور علیه ایران، برجام که مهمترین دستاورد دولت روحانی است، لطمۀ اساسی ببیند و یا حتی از دست برود. اینکه آیا بهای بقای قانون داماتو، "هوا شدن برجام" خواهد بود یا خیر، و دولت روحانی برای حفظ برجام در شرایط کنونی چه باید بکند، و اگر برجام از دست برود آیا روحانی همچنان رئیس جمهور ایران خواهد بود، و اگر ترامپ به پوتین نزدیک شود سرنوشت برجام و آیندۀ سیاسی روحانی چه خواهد شد، سؤالاتی است که هرمیداس باوند در این گفتوگو به آنها پاسخ داده است.
با توجه به قدیمی بودن قانون داماتو، ابتدا بفرمایید تمدید این قانون، چه اثراتی دارد ؟
تمدید این قانون یک فرایند نگران کننده است. آمریکایی در دوران بیل کلینتون تحریمهای یکجانبۀ مضاعفی را در مورد سرمایهگذاری در انرژی ایران برای شرکتهای جهانی تصویب کردند تا سرمایهگذاری هیچ شرکتی در ایران فراتر از 20 میلیون دلار نشود. در آن زمان اتحادیۀ اروپا اعلام کرد این اقدام آمریکا برخلاف مقررات سازمان تجارت جهانی و بنابراین معارضه با حقوق بین الملل است. یک شرکت هلندیآمریکایی که در پارس جنوبی فعال بود، ناچار شد فعالیت در ایران را رها کند و شرکت توتال فرانسه، جانشین آن شرکت هلندی در پارس جنوبی شد. به هر حال تمدید تحریمهای قانون داماتو ظاهراً ارتباطی با برجام ندارد ولی چون شرکتهای اروپایی خواهان سرمایهگذاری در ایران، تعاملات گستردهای با آمریکا دارند، ترجیح میدهند از سرمایهگذاری در ایران و انتقال تکنولوژی به ایران خودداری کنند تا روابطشان با آمریکا مخدوش نشود.
یعنی میفرمایید تمدید قانون داماتو، حتی اگر ظاهراً بلااشکال باشد، نهایتاً خلاف روح برجام است؟
بله، خلاف روح برجام است و در این نکته تردیدی نیست. ولی مسئله این است که این تحریمها فعلاً جنبۀ اجرایی ندارد. اما هر گاه که بخواهند آنها را به اجرا بگذارند، پیامدهای نگران کنندهای دارد.
اینکه فعلاً جنبۀ اجرایی ندارد، دقیقاً یعنی چه؟
برجام مشتمل بر تعهدات بینالمللی چندجانبه برای حفظ منافع جامعۀ بشری است و شورای امنیت سازمان ملل هم بر آن صحه گذاشته است و کشورهای جهان هم ملزم به اجرای تصمیمات شورای امنیتاند. آژانس بینالمللی انرژی اتمی هم تأیید کرده که ایران به تعهدات خودش پایبند بوده است. بنابراین اگر طرف مقابل ایران تعهدات خودش را انجام ندهد، ایران میتواند از شورای امنیت بخواهد که به این موضوع رسیدگی کند. ممکن است آمریکا قطعنامۀ شورای امنیت را وتو کند. در این صورت ایران میتواند مسئله را به دیوان بینالمللی دادگستری ارجاع دهد. دیوان لاهه وقتی به موضوع رسیدگی میکند که طرفین دعوا رضایت داشته باشند. فرض کنیم آمریکا رضایت ندهد؛ در این صورت ایران میتواند از مجمع عمومی سازمان ملل بخواهد که خواستار نظر مشورتی دیوان لاهه شود. چنانکه در اختلاف آمریکا و نیکاراگوئه، مجمع عمومی خواستار نظر مشورتی دیوان شد. اینها راههایی است که ایران میتواند طی کند. ولی قبل از پیمودن این راهها، باید دید موضع سایر کشورهای امضاکنندۀ برجام چیست؟ اتحادیۀ اروپا اعلام کرده طرفین برجام باید به مفاد آن پایبند باشند. چین هم بر این نکته تأکید کرده و روسیه هم قطعاً
چنین موضعی اتخاذ خواهد کرد. ایران باید خواستار اتخاذ موضعی بینالمللی علیه آمریکا شود نه اینکه به صورت یکجانبه، اقداماتی متقابل انجام دهد. اقدامات متقابل یکجانبه، پیامدهای نگرانکنندهای دارد و دست اروپا و چین و روسیه را هم در اتخاذ موضع به نفع ایران، میبندد. بنابراین ایران باید از پنج کشور دیگری که برجام را امضا کردهاند، درخواست کند موضع مشترکی در قبال اعراض آمریکا از روح یا مفاد برجام، اتخاذ کنند.
اگر اتحادیۀ اروپا و چین و روسیه جانب ایران را بگیرند اما پس از روی کار آمدن ترامپ، دولت آمریکا اقدامات دیگری را در پیش گیرد که خلاف روح یا حتی خلاف تصریحات برجام باشد، در این صورت سرنوشت برجام چه خواهد شد؟
این دیگر بستگی به اوضاع و احوال وقت و چگونگی تصمیمات اتخاذ شدۀ طرفین دارد. ممکن است آمریکا قطعنامههایی هم با توجه به مسئلۀ تروریسم و حقوق بشر و فعالیتهای موشکی ایران علیه ایران صادر کند و بر شمار تحریمهای وضع شده علیه ایران بیفزاید. در این صورت، اتحادیۀ اروپا و چین و روسیه نمیتوانند کار چندانی به سود ایران انجام دهند؛ چراکه برجام فقط مربوط به مسئلۀ فعالیت هستهای ایران و تحریمهای مرتبط با این مسئله است. اما جهان غرب به ایران قول داده است تحریمهایی را که مانع سرمایهگذاری در ایران و انتقال تکنولوژی به ایران بودهاند، از جمله تحریمهایی را که از قبل وجود داشته، بردارد.
اگر دولت ترامپ صریحاً خلاف مفاد برجام عمل کند و چین و روسیه و اتحادیۀ اروپا و ایران به این امر معترض باشند، چه میشود؟
برای آمریکا عملی نیست که رابطهاش را با اتحادیۀ اروپا مخدوش کند و کارش به تقابل با چین و روسیه بکشاند. البته ممکن است رئیس جمهور بعدی آمریکا بخواهد دیوانهبازی درآورد! اما باید منتظر ماند و دید که در مقام عمل، با توجه به اوضاع و احوال وقت، ترامپ چه خواهد کرد. واکنشها به هر اقدام غیر عقلانی محتمل، بستگی به شرایط دارد. به هر حال، منافع ایران ایجاب میکند که واکنش یکجانبۀ متقابل نشان ندهد و دیگر کشورهای حاضر در برجام را هم علیه آمریکا به میدان آورد. بازگشت واکنشی به روند قبل از برجام، اشتباه است.
به نظرتان در صورت عدول صریح آمریکا از برجام، دولت روحانی میتواند بین سایر کشورهای امضاکنندۀ برجام، اجماعی علیه آمریکا ایجاد کند؟
قبل از اینکه آمریکا از برجام عدول کند، دولت روحانی باید این کشورها را به سود ایران بسیج کند تا آمریکا متوجه شود چنین اجماعی وجود دارد و قید عدول از برجام را بزند. الان مقامات چین و اتحادیۀ اروپا در اظهار نظرهای جداگانه، بر ضرورت پایبندی به برجام تأکید کردهاند. اما این کافی نیست. دولت ایران باید تلاش کند تا این ابراز مخالفتها با اقدامات آمریکا، به صورت سیستماتیک متجلی شود. بسیج آن پنج کشور علیه آمریکا، ضرورت دارد. اینکه از این بسیج صرفنظر کنیم و به تنهایی برگردیم به اقدامات ماقبل امضای برجام، اقدام خردمندانهای نیست.
اخیرا سعید حجاریان گفت در صورت "هوا شدن برجام" روحانی استعفا میکند. البته استعفای روحانی که بعید است ولی اگر آمریکا با همین دستفرمان پیش برود، ممکن است برجام از دست برود؟ و اگر برجام نابود شود، ممکن است روحانی قید شرکت در انتخابات سال آینده را بزند؟
رئیس سیا به ترامپ هشدار داده است که اگر آمریکا برجام را نقض کند، روابطش با اتحادیۀ اروپا جداً مخدوش میشود و جناح اصولگرای ایران را هم تقویت میکند و این به سود آمریکا نیست. فرض کنیم ترامپ اقدامات تند و تیزی در پیش بگیرد و برجام از دست برود و آقای روحانی هم استعفا کند. در این صورت، باز هم ، مردم به اصولگرایان رأی نمیدهند. اما قبل از اینکه کار به این جاها برسد، دولت ایران باید شرایطی را ایجاد کند که چین و روسیه و اتحادیۀ اروپا، اگر نه مواضع مشترک با ایران، دست کم مواضع همسو با ایران اتخاذ کنند تا هزینۀ تندروی آمریکا افزایش و احتمال وقوع این تندروی هم کاهش یابد.
اینکه اصولگراها در ایران میگویند اثرات برجام ملموس نیست، به نظر شما صرفاً ادعایی است برای تضعیف دولت روحانی؟
بله. اصولگرایان از ابتدا مایل بودند القا کنند که برجام دستاوری نداشته و مصداق پیروزی دیپلماتیک ایران نبوده. یعنی ایران امتیاز داده و در ازای آن چیزی هم به دست نیاورده و میانهروهای ایران شکست خوردهاند. در حالی که برجام تحریمهای شورای امنیت را منتفی کرده و ارتباطات بانکی ایران و جهان را احیا کرده و بیمههای از دست رفته را اعاده کرده و راه خرید هواپیماهای مسافربری از کشورهای غربی را باز کرده است و ثمرات انکارناپذیر دیگری هم داشته است.
پس شما این ادعا را که برجام آثار روشن و ملموسی نداشته، صرفا ادعا میدانید.
بله، دقیقاً همین طور است.
با توجه به دستاوردهای برجام، که با گذشت زمان بیشتر هم به چشم میآیند، و نیز تهدیدهایی که علیه دوام برجام وجود دارد، فکر میکنید حسن روحانی در چهار سال آینده هم بتواند رئیس جمهور ایران باشد؟
انتخابات مجلس دهم، بخصوص در تهران، نشان داد که مردم به هیچ وجه با خط مشی اصولگرایان موافق نیستند. اگر یک انتخابات طبیعی در ایران برگزار شود، بعید است مردم ایران به اصولگرایان و برنامههای سیاسی و فرهنگی آنها تمایلی نشان دهند. بنابراین شانس روحانی برای اینکه همچنان در رأس قوۀ مجریه باقی بماند، بسیار بالاست.
به نظرتان در شش ماه آینده، ممکن است اتفاق خاصی رخ دهد که شانس بالای روحانی به نحو چشمگیری کاهش یابد؟
اگر ترامپ با روسیه در مورد سوریه کنار بیاید، بویژه اگر تا پیش از به قدرت رسیدن ترامپ حلب هم از دست داعش آزاد شود، آثار مثبت توافق آمریکا و روسیه متوجه ایران هم خواهد شد.
این آثار مثبت یعنی تداوم ریاست جمهوری روحانی؟
بله. ترامپ الان علیه چین موضعگیری کرده و قبلاً هم علیه ناتو موضعگیری کرده بود. اگر ترامپ بخواهد با این خط مشی پیش برود، یعنی مایل نیست آمریکا نقش منطقهای چندانی ایفا کند. نحوۀ شکلگیری سیاست خارجی ترامپ هم در این میانه تاثیر قابل توجهی دارد.
یعنی میفرمایید اگر اولویت سیاست خارجی ترامپ "ضدیت با برجام" باشد، کار به زیان حسن روحانی پیش خواهد رفت ولی اگر ترامپ به روسیه نزدیک شود و "ضدیت با داعش" در اولویت سیاست خارجیاش باشد، برخلاف تصوری که اصولگرایان و حتی اصلاحطلبان از به قدرت رسیدن ترامپ داشتند، اوضاع به سود روحانی رقم خواهد خورد.
بله، اگر مسئلۀ سوریه بین آمریکا و روسیه حل شود، ایران هم از حل این اختلاف بهرهمند خواهد شد و این بهرهمندی در شرایط کنونی، یعنی افزایش شانس آقای روحانی برای باقی ماندن در مقام ریاست جمهوری ایران در چهار سال آینده.
دیدگاه تان را بنویسید