گپوگفتی با محسن غرویان
مقررات حکومت اسلامی شامل قم و مشهد هم میشود
اگر قوانین حکومت ما اسلامی است، اسلام در این شهر و آن شهر تفاوتی ندارد که. اگر هم قوانین ما اسلامی نیست، اجرای آنها در همۀ شهرها باید متوقف شود. اینکه ما قوانین و مقررات جمهوری اسلامی را در یک شهر اجرا کنیم و در شهری دیگر جلوی اجرای آنها را بگیریم، نوعی هرجومرج است و با فلسفۀ تشکیل حکومت منافات دارد
اعتماد آنلاین - هومان دوراندیش - محسن غرویان، الان دیگر سالهاست که جزو روحانیان محبوب اقشار دموکراسیخواه جامعۀ ایران است. کسانی که از تحولات فکری او و دور شدنش از استاد مقتدر و ذینفوذش خبر دارند، او را روحانی منصفی میدانند که ندای وجدانش را بر وسوسۀ منافعش ترجیح داده و با دور شدن از کانون قدرت، تقوا پیشه کرده و آخرتش را به دنیای دیگران نفروخته است. جار و جنجال مربوط به لغو سخنرانی علی مطهری در مشهد، باعث شد به این روحانی تلفن کنم و نظر او را راجع به محدودیت آزادی بیان نایب رئیس مجلس جویا شوم. با این حال به غرویان گفتم که این گفتوگو، بیشتر گپوگفتی سیاسی است تا مصاحبه به معنای مرسوم و متعارف؛ بنابراین از پراکندگی و شاخهشاخه شدن سخن، ناراحت نشوید. پذیرفت؛ ولی گفت باید به عیادت مریضی بروم و کلام کوتاه، خوشتر است!
از غرویان پرسیدم وقایع مشهد و قم، از لغو کنسرتها تا لغو سخنرانی مطهری، آیا دال بر ظهور نوعی "فدرالیسم مذهبی" است؟ در جواب گفت: «ما یا باید قائل شویم به اینکه دین سیاست و حکومت ندارد، یا اینکه بپذیریم که دین واجد سیاست و حکومت است. تئوری ولایت فقیه امام خمینی هم، مبتنی بر همین رأی دوم بوده است. اگر به این رأی دوم قائل باشیم، باید لوازمش را هم بپذیریم. از جمله لوازم این تئوری، این است که دین باید تکلیف خودش را با مسائلی مثل موسیقی و سینما و نمایش چهرۀ زنان و ... روشن کند. قبلاً حکومت دینی نداشتیم و عالمان دینی فقط به امور سنتی خودشان میپرداختند و کاری با این مسائل نداشتند. لذا مشکلی هم نبود. یعنی عالمان دینی حرفی میزدند و حکومت هم راه خودش را میرفت. ولی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، امام خمینی برخی مصادیق را طرح کردند و مثلاً شطرنج را حلال کردند. و یا در زمینۀ موسیقی، امام شخصاً از نزدیک شاهد اجرای سرود شهید مطهری بودند. یعنی عدهای آمدند و با آلات موسیقی در حضور امام، آهنگ سرود شهید مطهری را نواختند و سرود را خواندند و امام هم گوش کردند. این کار امام در حکم تجویز بود. الان هم همۀ چهرههای مذهبی ما باید
همان روش و منش را رعایت و اجرا کنند. دیگر معنا ندارد برخی شهرها مستثنا شوند و اجرای قوانین حکومت اسلامی، در یکی دو شهر متفاوت از سایر شهرها باشد. قانون در همۀ شهرها یکسان باید اجرا شود. اگر قوانین حکومت ما اسلامی است، اسلام در این شهر و آن شهر تفاوتی ندارد که. اگر هم قوانین ما اسلامی نیست، اجرای آنها در همۀ شهرها باید متوقف شود. اینکه ما قوانین و مقررات جمهوری اسلامی را در یک شهر اجرا کنیم و در شهری دیگر جلوی اجرای آنها را بگیریم، نوعی هرجومرج است و با فلسفۀ تشکیل حکومت منافات دارد.»
به غرویان گفتم اخیراً یکی از روحانیان مدعی شد که فتوای حلیت شطرنج را هم تحت شرایط خاصی از امام گرفتند وگرنه آن همه حدیث داریم در نفی شطرنج.غرویان گفت: «من همان زمان هم در جمعی گفتم هر کس که گویندۀ این سخنان است، معلوم است که با فقه آشنا نیست؛ چون در فقه ما این بحث مطرح است که احکام تابع عناوین است. امام خمینی هم که نظرشان دربارۀ شطرنج عوض شد، دلیلشان این بود که در این زمانه، عرفاً، عنوان "قمار" دیگر بر شطرنج صدق نمیکند و آنچه که امروز بر شطرنج صدق میکند، نوعی "ورزش فکری" است و ما روایتی نداریم که گفته باشد ورزش فکری حرام است. بنابراین کسی که این حرفها را زده است، با مبانی فقهی حضرت امام آشنایی نداشته. وگرنه حضرت امام هم آن روایات مربوط به شطرنج را دیده بودند اما استنباط و اجتهاد حضرت امام ملاک است و اجتهاد ایشان هم این بود که حکم حرمت متوجه عنوان "قمار" بوده و الان آن عنوان عوض شده است و اجتهاد مصطلح این است که بر اساس مقتضیات زمام و مکان باید حکم و فتوا بدهیم. حضرت امام هم بر همین مبنا بسیار دقیق و اجتهادی عمل کردند.»
میپرسم مخالفت با موسیقی در قم و مشهد، ناشی از مخالفت کلی با موسیقی است یا اینکه مخالفان معتقدند برنامههای موسیقی در این دو شهر، باید شرایط خاصی داشته باشد؟ و اگر این طور است، چه شرایطی؟ غرویان در پاسخ میگوید: «بحث موسیقی بین علما، بحثی اختلافی است و هیچ نظر مشهور و ثابتی در فقه راجع به مصادیق موسیقی حرام نداریم. فقط یک تعریف کلی میکنند که موسیقی لهوی حرام است. یعنی موسیقی مناسب مجالس لهو و لعب. اما در تعیین مصداقش اختاتف نظر شدید وجود دارد. در قم و مشهد هم بین علما اختلاف نظر است. این مخالفتها، سلیقهای و شخصی است. یعنی اینکه بگوییم کنسرت در مشهد به دلیل مجاورت با امام رضا (ع) حرام است، یک بحث علمی فقهی نیست بلکه بحثی سلیقهای و شخصی است که برخی در قم و مشهد مطرح میکنند. بحث علمیاش از نظر فقها این است که موسیقیهای مناسب مجالس عیاشی، حرام است. خود ائمه هم که گفتهاند موسیقی یا غنا حرام است، همان غنایی را گفتهاند که در مجالس لهو و لعب شاهان و سلاطین با مشروبخواری و رقص و اختلاط زنان و مردان رایج بوده. وگرنه ما انواع و اقسام موسیقیهای مذهبی داریم که در مجالس عزاداری هم استفاده میشوند. حتی نقارهای
که در نقارهخانۀ حرم امام رضا (ع) نواخته میشود، خودش نوعی موسیقی است. بنابراین، به نظر من، الان در مشهد و قم نزاع بر سر مصادیق موسیقی حرام است. کسی سلیقهاش نمیگیرد و میگوید این موسیقی حرام است و شخص دیگری همان موسیقی را حلال میداند. البته کلمۀ "کنسرت" هم برای برخی حساسیتبرانگیز است؛ چون یک لفظ فرنگی است. همان آقایی که میگوید کنسرت حرام است، خودش میگوید من موسیقی هم گوش میدهم ولی با کنسرت مخالفم.»
میگویم وقتی بین علما بر سر مصادیق موسیقی حرام اختلاف است، منطقاً حکم عالمی باید مبنای عمل باشد که حاکمیت دارد. یعنی حکم ولی فقیه. آقای علم الهدی هم میتواند بگوید مخالفت من با برگزاری کنسرت در مشهد، برآمده از نظر شخصی نیست بلکه من نمایندۀ ولی فقیهام و اختیار دارم که جلوی فعل حرام را بگیرم. غرویان مخالف است و میگوید: «باید ببینیم عنوان "نمایندگی ولی فقیه" در چه مسائلی است. این نمایندگی در بیان فتوا و نظر علمی ولی فقیه نیست؛ در امور اجرایی است؛ آن هم در محدودۀ امام جمعه و مسائلی که به امام جمعه مربوط میشود. بحث حرمت موسیقی، بحث علمی و فقهی است. جدا از این، نظر نمایندۀ ولی فقیه که نباید برعکس نظر ولی فقیه باشد. مقام معظم رهبری خودشان موسیقیهای رایج عرفی اسلامی را تجویز کردهاند که در صدا و سیما اجرا میشود. این همه آهنگهایی که مراکز گوناگون نظام جمهوری اسلامی اجرا میشود، مصادیق کنسرت و موسیقی است دیگر. بنابراین در مسائل فقهی و علمی باید نظر دقیق مقام معظم رهبری لحاظ شود.»
برمیگردم به بحث از امور ممنوعه. میپرسم آیا رقص از نظر همۀ علما حرام است و اصلاً رقصیدن چرا حرام است؟ غرویان میگوید: «بعضی از علما رقص زن برای شوهرش و یا رقص زنان در مجالس زنانه را جایز دانستهاند. کلاً ملاک این است که آیا رقص و موسیقی مفسدهای دارند یا نه. رقص و موسیقی در مجالس لهو و لهب قدیم، چونکه با اختلاط زن و مرد و شرابخواری توأم بوده، از سوی ائمه حرام اعلام شده. وگرنه هیچ فقیهی به نحو مطلق فتوای حرمت نداده است.» میگویم اگر در یک مهمانی خانوادگی، دخترعمو جلوی پسرعمویش برقصد و مفسدهای هم بر رقصیدن او مترتب نشود، عمل او فینفسه میتواند حلال محسوب شود؟ غرویان تذکر میدهد که دخترعمو به پسرعمو محرم نیست. میگویم ولی مهمانی خانوادگی است و پدر و مادرشان هم حضور دارند و کار به فساد و مفسده نمیکشد! میگوید: «خود نامحرم بودن، از نظر فقهی، گناه و مفسده است. اما اگر دخترعمو و پسرعمو محرم باشند و مجلس جشنی داشته باشند عاری از گناه و معصیت، رقصیدن آن دختر جلوی پسرعمویش، اشکالی ندارد.»
نظر غرویان را دربارۀ پیروزی ترامپ میپرسم. نگران سیاستهای اوست ولی میگوید ظریف از پس ترامپ هم برمیآید و با مهارت و ظرافت و روانشناسی خاصی که در مذاکرات دارد، کموبیش نظر ترامپ را هم دربارۀ ایران عوض میکند. آخرین سوالم دربارۀ رئیس جمهور بعدی ایران است. میگوید: در بین کاندیداهای احتمالی، کسی را در ردیف دکتر روحانی نمیشناسم و معتقدم اکثر نخبگان و عقلای کشور هم روحانی را بهترین گزینه برای ریاست جمهوری میدانند. در قم هم کثر روحانیان نظرشان به آقای روحانی است و معتقدند باید چهار سال دیگر به آقای روحانی فرصت داد تا کشور را به رشد و پیشرفت بیشتری برسانند.»
دیدگاه تان را بنویسید