اعتمادآنلاین - زهره حاتمی/ از ابتدای انقلاب تا کنون، یازده دولت بر سر کار آمده اند که کابینه هر دولت همواره بنا بر شرایط داخلی کشور همچون اختلاف سلیقه و جناح بندی های سیاسی و سهم خواهی و حتی نداشتن عملکردی مناسب و همسو با سیاست های آن دولت با سرنوشت های مختلف سیاسی همچون استیضاح از سوی مجلس و یا تغییر و ترمیم کابینه از سوی روسای جمهور همراه بودند. با توجه به اخبار استعفای 3 وزیر کابینه دولت تدبیر و امید(علی جنتی و محمود گودرزی و علی اصغر فانی ، وزرای فرهنگ و ارشاد اسلامی ، ورزش و جوانان و آموزش و پرورش) در این گزارش مروری کوتاه بر همه تغییرات و ترمیم کابینه ی دولت های نظام جمهوری اسلامی می پردازیم.
دولت 300 روزه بازگان با 5 تغییر
دولت موقت بازرگان در طول عمر 287 روزه خود در حدود 5 بار اقدام به ترمیم کابینه کرد.اولین تغییر در وزارت دفاع با رفتن دریادار مدنی و جایگزینی تیمسار تقی ریاحی رییس سابق ستاد ارتش در زمان نخستوزیری مصدق صورت گرفت. دومین تغییر در کابینه با استعفای یکی از وزرا به نام کریم سنجابی رهبر جبهه ملی از سمت وزارت امور خارجه بود که ابراهیم یزدی جایگزینش شد. جابجایی وزیر دادگستری در پی استعفای اسدالله مبشری از این سمت بود و در سال 58 کاظم سامی وزیر بهداری و بهزیستی به عنوان چهارمین تغییراز کابینه دولت بازرگان استعفا کرد و اما آخرین وزیر مستعفی کابینه بازرگان، محمدحسن اسلامی بود که استعفای خود را تسلیم دولت کرد که بعد از آن و به فاصله چند روز بعد، دولت موقت به طور کامل کنارهگیری کرد.
دولت یکساله رجایی با یک تغییر
سال 1360 دولت یکساله شهید رجایی که بر سر کار آمد فقط یک جابه جایی داشت آنهم در قالب استعفا که در این میان نام ابراهیم احدی وزیر دادگستری به چشم می خورد که محمد اصغریجایگزین وی شد.
دولت موقت آیت الله مهدوی کنی در 56 روز بدون تغییر
دولت رجایی با به شهادت رسیدن وی به عنوان رئیس جمهور و شهید باهنر به عنوان نخست وزیر در شهریور ماه سال 1360 به اتمام رسید و پس از آن،آیت الله مهدوی کنی از سوی شورای موقت ریاست جمهوری مسئول تشکیل کابینه شد و به مدت 56 روز کابینه 22 نفره دولت رجایی و باهنر مشغو ل به فعالیت مجدد شدند.
دولت میرحسین موسوی از دولت ائتلافی تا چپگرا به سمت یکدست شدن
پس از این حوادث دولت و کابینه میرحسین موسوی تشکیل شد که در آبان ماه سال 1360 کابینه این دولت هم با جابجایی سه وزیر نسبت به دولت قبل دستخوش تغییراتی شد که بر همین اساس سیدمحمد خاتمی در جایگاه وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نشست؛ اژهای وزیر مشاور و رئیس سازمان بهزیستی شد و محسن رفیقدوست به عنوان وزیر سپاه پاسداران به دولت راه یافت.نماینده اردکان وقتی در جایگاه وزیر معرفی شده برای تصدی پست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نشست.
اما اختلافات داخلی در کابینه دولت موسوی بر سر مسایل و سیاست های اقتصادی این دولت به جایی رسید که در نیمه عمر کابینه اول موسوی (سال 1362) حبیب الله عسگراولادی در اعتراض به دخالتهای میرحسین موسوی و بهزاد نبوی از وزارت بازرگانی و احمد توکلی دومین وزیر معترض از وزارت کار استعفا دادند.
این اتفاقات و حواشی در دولت اول اینگونه به اتمام رسید تا اینکه با تشکیل دولت دوم موسوی، کابینه دوم از حالت ائتلافی درامد و چپگراتر و یکدست ترشد و بدین قرارابوالقاسم سرحدیزاده بر مسند وزارت کار نشست و محمد غرضی جایگزین مرتضی نبوی و اقایان جعفری و وهاجی جایگزین حبیبالله عسگراولادی و رضا اکرمی هم جایگزین پرورش در وزرات اموزش و پرورش و علیاکبر محتشمیپور جایگزین ناطقنوری در کابینه دوم شدند.
دولت آیت الله هاشمی رفسنجانی تلاش در تعدیل کابینه با تغییراتی محدود
اما نوبت به دولت پنجم به ریاست آیت الله هاشمی رفسنجانی رسید و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی سید محمد خاتمی با برکناری و با فشار مخالفین دولت، جای خود را به علی لاریجانی داد و ایرج فاضل وزیر بهداشت توسط مجلس استیضاح شد و رضا ملک زاده جایگزین او شد. و کابینه دوم ایت الله هاشمی هم بدون تغییر ماند. اگرچه کابینه دوم دولت سازندگی نسبت به کابینه پنجم همین دولت،دشتخوش تغییراتی به نسبت زیاد شد. مثلا میرسلیم جایگزین لاریجانی(وزیر ارشاد)فروزنده جایگزین ترکان(وزیر دفاع)،هاشمی گلپایگانی جایگزین معین(وزیر علوم)،بشارتی جایگزین عبدالله نوری(وزیر کشور)،ترکان جایگزین سعیدی کیا(وزیر راه و ترابری)،محمدخان جایگزین نوربخش(وزیر اقتصاد)،مرندی جایگزین ملک زاده(وزیر بهداشت)،آل اسحاق جایگزین وهاجی(وزیر بازرگانی)،آخوندی جایگزین کازرونی(وزیر مسکن) شدند و این کابینه تا اخر عم ردولت ششم بدون هیچ تغییر به خود خود پایان داد.
دولت خاتمی با فشارهای سیاسی و تغییرات در کابینه
تغییرات وزرا در دولت سید محمد خاتمی در کابینه اول بدین شکل بود که حجت الاسلام والمسلمین قربانعلی دری نجف آبادی با استعفا در همان سال های ابتدایی کابینه جای خود را به یونسی در وزارت اطلاعات داد.
عطاءالله مهاجرانی بدلیل انتقادها از عملکردش در وزارت ارشاد، استعفا و جای خود را به مسجد جامعی داد و عبدالله نوری در نیمه راه کابینه اول خاتمی با استیضاح از سوی مجلس جای خود را به عبدالواحد موسوی لاری در وزارت کشور داد.
اما کابینه دوم خاتمی هم چندان بی حاشیه نبود و خرم وزیر راه و ترابری توسط مجلس استیضاح و جای خود را به رحمتی داد و مصطفی معین وزیر علوم با استعفایش در سال 82 جای خود را به جعفر توفیقی داد.این در حالی بود که معین یکبار دیگر در سال 78 به خاطر حوادث کوی دانشگاه استعفای خود را تقدیم به رئیس دولت کرد و با مخالفت خاتمی مواجه شد.
جدای از این تغییرات درون یک کابینه، تشکیل کابینه دوم نسبت به اول در دولت خاتمی هم تغییراتی رادر پی داشت به طوریکه مرتضی حاجی جایگزین مظفر به عنوان وزیرآموزش و پرورش،معتمدی جایگزین عارف وزیر ارتباطات،مظاهری جایگزین نمازی در وزارتخانه دارایی و پزشکیان جایگزین فرهادی در وزارت بهداشت، صوفی جایگزین حاجی در وزارتخانه تعاون،حجتی جایگزین سعیدی کیا در وزارت کشاورزی و خالقی جایگزین حاجی به عنوان وزیر کار تغییر کردند.
دولت احمدی نژاد رکورددار تغییر و تحولات در کابینه از عزل و ترمیم تا استیضاح
بعد از دولت اصلاحات نوبت به دولت پر از حاشیه ی محمود احمدی نژاد رسید دولت هشت ساله ای که با تغییرات عمده ای چه به صورت برنامه ریزی شده و چه ناگهانی افراد زیادی را از کابینه جدا می کرد.تغییراتی که با بی تدبیری های پی در پی، عمدتا همراه با عزل وزرا روبرو بود.
پرویز کاظمی اولین وزیر برکنار شده دولت اول محمود احمدی نژاد ، که در سال 1385 عزل و جای خود به مصری داد. محمد ناظمی اردکانی اولین وزیر تعاون در دولت محمود احمدی نژاد بود که در سال ۱۳۸۵ عزل و محمد عباسی جایگزین وی شد. علیرضا طهماسبی وزیر صنایع و معادن در سال 86 اولین وزیر در کابینه احمدی نژاد به دلیل عدم انتصاب مدیران سفارشی از سوی رئیس دولت در مسند وزارت خانه،استعفا داد که بعدها از عنوان برکناری برای آن یاد شد و در ادامه علی اکبر محرابیان جایگزین وی شد.
سید کاظم وزیری هامانه زاده نخستین وزیر نفت کابینه احمدینژاد به دلیل عدم تبعیت از جریان انحرافی در سال 86از کارش برکنار و غلامحسین نوذری جایگزینش شد. داوود دانش جعفری در سال 1387 به عنوان وزیر اقتصاد از سمت خود عزل شد که دلیل آن عدم پذیرش سیاست های رئیس دولت در حوزه اقتصاد عنوان و سید شمسالدین حسینی جایگزینش شد.
وزارت آموزش و پرورش این دولت هم وزرای زیادی را در کادر وزارتخانه ای خود تجربه کرد به طوریکه در کابینه اول دولت نهم، فرشیدی وزیر آموزش و پرورش به دلیل مقاومتش در اجرای مصوبه دولت برای در اختیار قرار دادن امکانات وزارت آموزش و پرورش به دانشگاه پیام نور استعفا داد و علیرضا احمدی جایگزین وی شد اما این وزیر هم از کارش به شکل و شیوه ای عجیب در بین دو نماز ظهر و عصرعزل شد. این اتفاق درست در زمانی رخ داد که دولت نهم در حال اتمام و درصدد تشکیل کابینه دولت دهم بود و این وزیر درحالیکه به احمدی نژاد میگوید بهتر است این افراد که گزینه فعلی دولت برای ریاست کاندیداتوری از جمله آنها بود در کابینه نباشد، چرا که هزینههایی برای دولت ایجاد می کند و سپس در اقدامی غافلیگر کننده و بین دو نمازآقای احمدینژاد از این وزیر می پرسد، ذکرت را گفتی، این وزیر در پاسخ می گوید،بله، احمدی نژاد خطاب به او گفت: شما دیگر در کابینه نباشید. و در نهایت حمیدرضا حاجی بابایی جایگزینش شد.
محسنی اژه ای وزیر اطلاعات در آخرین روزهای دولت نهم در سال 88 بدلیل آنچه انتقاد از رئیس جمهور خوانده شد، از دولت برکنارشد. نخستین وزیر راه و ترابری دولت نهم محمد رحمتی بود ودر سالهای آخر دولت دوم محمد خاتمی نیز این سمت را بر عهده داشت و در سال پایانی دولت نهم به دلیل اختلاف نظر با رئیس دولت، برکنار و جای خود را به حمید بهبهانی داد.اما در نهایت سرنوشت این وزیر ا ز سوی مجلس با استیضاح در سال 89 مشخص شد که نیکزاد هم در نهایت جایگزین این وزیر شد.یکی از حواشی این استیضاح، عدم حضور احمدی نژاد برای دفاع از وزیرش در صحن مجلس بود.
مصطفی پورمحمدی هم از دیگر وزرای عزل شده از مسند وزارت کشوربود و علی کردان جایگزینش شد و پس از مدتی استیضاح و در نهایت صادق محصولی جایگزین نهایی شد.
مظاهری وزیر صنایع سکان وزارت صنایع را به محرابیان شاگرد سال های دور احمدی نژاد سپرد.
نکته جالب در مورد عزل وزیر ارشاد این دولت بود که در هاله ای از ابهام باقی ماند چرا که با قطعیت در عزل صفارهرندی، دولت از رسمیت می افتاد. به خاطر همین بلافاصله پس از شنیدن زمزمه های عزل او، این خبر تکذیب و هرندی دوباره ابقا شد.
دولت دوم احمدی نژاد و کابینه ای پرهیاهوتر از قبل
نوبت به کابینه دوم و پرحاشیه دولت دهم رسید تقی پور وزیر ارتباطات در اواخر عمر دولت دهم برکنار و جای خود را به نامی داد.
پس ا ز برکناری وزیر بین دو نماز اینبار نوبت به عزل در سفر رسید و منوچهرمتکی وزیر امورخارجه درسال 89 وقتی در سفر سنگال بود به شکلی غیراخلاقی و خارج از اداب دیپلماتیک ازسمتش برکنار و علی اکبر صالحی جایگزینش شد.
مرضیه وحید دستجردی وزیر بهداشت اولین وزیر زن بعد از انقلاب با حاشیههای فراوان با طریقت منفرد عزل و تعویض شد.
در اردیبهشت ۱۳۹۰ در راستای اجرای ماده ۵۳ قانون برنامه پنجم، مصوب مجلس شورای اسلامی و ادغام وزارتخانههای نفت و نیرو، مسعود میرکاظمی از وزارت نفت برکنار شد. اندکی بعد با منتفی شدن ادغام وزارت نفت و نیرو، قرار بود بار دیگر میرکاظمی به وزارت نفت بازگردد، که این موضوع با مخالفت احمدینژاد همراه شد. احمدینژاد، سرپرستی وزارت نفت را برعهده گرفت که با مخالفت مجلس و شورای نگهبان مواجه شد در نهایت، رستم قاسمی وزیر نفت شد.
عبدالرضا شیخالاسلامی دراواخر سال ۹۱ و در دولت دوم محمود احمدی نژاد با استیضاح نمایندگان مجلس برکنار شد و اسدالله عباسی جایگزین وی شد.
دولت روحانی با 3 تغییر در اخرین سال دولت
پس از عمر ده دولت در تاریخ انقلاب اینبار نوبت دولت تدبیر و امید است. با انتقادهای گسترده ای که از سوی مخالفین و موافقین ایجاد شد، ترمیم در دستور کار کابینه قرار گرفت.نزدیک هفت ماه به پایان عمر دولت یازدهم، سه وزیر کابینه به نام های علی جنتی و محمود گودرزی و علی اصغر فانی وزرای فرهنگ و ارشاد اسلامی و ورزش و جوانان و آموزش و پرورش اقدام به استعفا کردند که از سوی رئیس جمهوری هم این استعفاها پذیرفته شد.
دیدگاه تان را بنویسید