نقش و جایگاه «پنبه» و «فیلتر» درعرصه سیاست
البته این داستان مصرف پنبه و گوش و دهان و انتخاب یکی از سه الگویی که برشمردم، اختصاص به عرصه سیاست و قدرت و حکومتگران ندارد. یک مدیر مدرسه یا رییس کارگاه یا مدیرعامل شرکت خصوصی یا مدیر مسوول یک نشریه و حتی یک پدریا سرپرست خانواده در مناسبات درون خانوادگی نیز چه بسا مشمول همین وضعی شوند که اشاره رفت. اما سخن اصلی این قلم به ویژه با توجه به شرایط کنونی و ویژگیهای سیاسی - اجتماعی کشورمان، طرح این پرسش است که: الگوی انتخابی موجود در کشور ما کدامیک از اینهاست؟
اعتمادآنلاین- نمیدانم تا چه اندازه سندیت دارد اما به گمانم جایی خوانده یا شنیدهام که: نظامهای سیاسی گوناگون در «مصرف سیاسی پنبه» سه روش متفاوت دارند: ١- در رژیمهای استبدادی، حاکمان، «پنبه» را در دهان مردم فرو میکنند که صدای انتقاد و اعتراض از کسی در نیاید و همهچیز آرام و مطمئن باشد و مسالهای به نام مزاحمت از ریشه حل شود. ٢- در نظامهای سیاسی میانمایه و به ظاهر لیبرال دموکرات، متولیان اداره کشور، «پنبه» را در گوش خود فرو میکنند که مردم هرچه میخواهند داد و فریاد و انتقاد و اعتراض کنند و حتی مقامات را با طنز و کاریکاتور، دست بیندازند، اما این جیغ و دادها موجب آزار و ناراحتی گوش و به هم ریختن اعصاب و آرامش آنان نشود. ملاحظه میکنید که در هر دو گروه، مصرف پنبه نقش و جایگاه مهم و سرنوشتسازی در ساختار سیاسی کشور دارد. ٣- اما تنها در گروه سوم از نظامهای سیاسی است که انگاری «پنبه» در سبد مصرف حاکمان، جایی ندارد و ول معطل است: نظامهای مردم سالار قانونگرای متعهد به پاسخگویی به شهروندان که گرچه خاستگاهشان رای اکثریت مردم است اما خود را موظف به پاسداری از حقوق یکسان شهروندی برای اقلیت نیز میدانند.
البته این داستان مصرف پنبه و گوش و دهان و انتخاب یکی از سه الگویی که برشمردم، اختصاص به عرصه سیاست و قدرت و حکومتگران ندارد. یک مدیر مدرسه یا رییس کارگاه یا مدیرعامل شرکت خصوصی یا مدیر مسوول یک نشریه و حتی یک پدریا سرپرست خانواده در مناسبات درون خانوادگی نیز چه بسا مشمول همین وضعی شوند که اشاره رفت. اما سخن اصلی این قلم به ویژه با توجه به شرایط کنونی و ویژگیهای سیاسی - اجتماعی کشورمان، طرح این پرسش است که: الگوی انتخابی موجود در کشور ما کدامیک از اینهاست؟
تردید ندارم که همه این جماعتی که برشمردم، بیدرنگ و با صدای بلند پاسخ خواهند داد:
مگر شک داری؟ معلوم است که الگوی «بی پنبه»!
بسیارخوب. پس، در مجال اندک این نوشته، اجازه دهید به چند نشانه یا مشخصه الگوی نظامهای مدیریتی یا حکمرانی «بیپنبه» اشاره کنم:
١- مقامات در هر ردهای از مراتب قدرت و مردم در هر لایهای از منزلتهای اجتماعی، از روبهرو شدن با یکدیگر واهمه و ترس و رودربایستی و تعارف و از این دست دوگانه بازیها ندارند. رک و پوست کنده با هم حرف میزنند، مردم میپرسند و مسوولان پاسخ میدهند و اگر سخنها پذیرفتنی و موجه نباشد، مردم بدون لکنت زبان و بیلفافه میگویند: نه. قبول نیست!
٢- رسانهها جز ارزشهای فرهنگی جامعه یا جماعت (فرهنگ عمومی یا خرده فرهنگهای مورد احترام بخشهایی از جامعه) و مبانی قانونی و اخلاق حرفهای، هیچ محدودیتی ندارند، از هیچ نهاد رسمی یا جریان سازمان یافته غیررسمی، نمیترسند، از آزادی و امنیت حقوقی، حرفهای و حمایت همهجانبه برخوردارند، حتی اگر هزار بار در کارشان اشتباه کرده باشند یا به دلیل تخلف از مقررات قانونی - ونه برخورد سلیقهای و من درآوردی - طبق ضوابط عادلانه محکوم و مجازات شده باشند. شیشه عمرشان در اختیار هیچ بخشی از حاکمیت نیست و بقایشان به چیزی آویزان نیست جز کارنامه خودشان.
٣- از پنهانکاری، زیرآبی رفتن، فایل محرمانه مکاتبات و پی نوشتهای آنچنانی و دستورها و توصیهها و موافقتها و تخصیصهای «رانتی» و خارج از چرخه رسمی گردش امور اداری، خبری نیست و اگر هرکس در درون سیستم یا بیرون از آن به ویژه اگر خبرنگار باشد - که در واقع، چشم بینای افکار عمومی است- کوچکترین سرنخی از این «زرنگ بازیها» پیدا کرد، بیکمترین نگرانی از پیامدهای ناگوار، میتواند و باید که بتواند آن را هم به مراجع نظارتی اطلاع دهد، هم برای افکار عمومی آشکار کند.
٤- برای اینکه سوژههای مهم خبری به ویژه آنجا که پای کژروی و سوءاستفاده از مقام و گرفتاری متولیان امور در منجلاب فساد در میان است به بازیچه و ابزاری برای تسویه حسابهای سیاسی میان جریانهای عرصه قدرت تبدیل نشود و از این مهمتر، جلوی تولید و انتشار خبرهای جعلی با هدف مقابله به مثل و جنگ روانی و کاهش حساسیت افکار عمومی گرفته شود، سامانه ملی «سنجش راست از دروغ» در نهاد جامعه نصب شده است. با وجود چنین سامانهای که البته از جنس «آگاهی فرهنگی و شعور و درک سیاسی» است، دیگر نمیتوان سر افکار عمومی کلاه گذاشت و درباره ریشه ناهنجاریها، فسادها و قانونگریزیهای هر بخش از ارگانهای اداره کشور در هر دوره، نشانی غلط داد یا قضایا را ماست مالی کرد یا با تراشیدن توجیههای ناموجه و کلاه شرعی، از زیر بار مسوولیت پاسخگویی، شانه خالی کرد.
با وجود چنین سامانهای، همه شهروندان، چه موافق، چه منتقد، چه مخالف با هر گرایش سیاسی یا باورهای شخصی، هنگام شنیدن یا خواندن سخنها، خبرها، وعدهها، داعیهها، «فیلتر» مصرف میکنند. به همان اندازه که در این الگو از مصرف «پنبه» در گوش و دهان، خبری نیست، به جای آن «مصرف فیلتر» بسیار گسترده و رایج است. تفاوتی هم ندارد که سرچشمه و منبع و واسطه انتشار هر خبر یا مطلبی کجا یا چه کسی، شخص حقیقی یا شخصیت حقوقی، مقام صاحب منصب یا شهروند عادی باشد. برای «تصفیه»اخبار فلهای، در بازار شلوغ و بیدر وپیکر ورود اجناس که گاه بنجل و به اصطلاح «فیک»اند و برای جلوگیری از ورود «ریزگردهای دروغ و فریب و اغواگری» به وجدان و حافظه جمعی که گاه موجب اشتباه در داوری آنان میشود!
آیا نمیبینید که این روزها و در پی افشای پیدرپی پروندههای فساد و اختلاس و تصرف غیرقانونی اموال عمومی که خاستگاه آنها در دولت پیشین بوده و نیز در پی افشای ماجرای حقوقها و دریافتهای نامتعارف - که چه بسا به اتکای مقررات و اختیارات تفویض شده از دولت قبل بوده- چه موج سازمان یافتهای از پراکنش خبرهای جعلی برای مقابله به مثل یا کاهش حساسیت عمومی وتضعیف امیدواری ملی به برخورد نتیجه بخش به راه افتاده است؟ اینجاست که نقش آن سامانه سنجش راست و دروغ در ساختارعرصه عمومی و نیز ضرورت نصب فیلتر «تصفیه خبر آلوده» بر ورودی گوش و چشم هر شهروند مشخص میشود.
به گمان این قلم، باطل السحر تلاش جریان شعبدهباز که نمیخواهد سرچشمههای فساد در گوشه و کنار ساختار اداره کشور شناسایی و ریشهکن شود، پافشاری افکار عمومی و نقشآفرینی بیوقفه و دلیرانه رسانههای مستقل برای آشکار کردن هرچه بیشتر زوایای پنهان ریشهها و ابعاد سوژههای فساد و پیگیری آنها تا رسیدگی کامل از سوی مراجع قانونی، البته همراه با هوشیاری و بهرهگیری از سامانه تصفیه «خبر» از «جعل خبر» است.
این همه، البته ذرهای از مسوولیت قانونی دستگاه قضایی برای پیگرد جدی و سریع «مراکز و محافل تولید خبر جعلی» نمیکاهد که هدفشان ایجاد نوعی جنگ روانی و منفعلسازی دولت کنونی و جریانهای سیاسی پشتیبان آن در برخورد با فساد است.
*احمد پورنجاتی فعال سیاسی
دیدگاه تان را بنویسید