سید داوود صالحی، سفیر سابق ایران در کوبا:
از رویکرد صرفا سیاسی در امریکای لاتین پرهیز کنیم
سفیر پیشین ایران در کوبا با توجه به جایگاه سیاسی منطقه امریکای لاتین در معادلههای بینالمللی افزود: در رابطه با این کشورها باید به مقاومتی که در برابر فشارهای سیاسی و اقتصادی غرب داشتند، توجه داشت. آقای ظریف میتواند از این سفر برای تبیین سیاست هستهای ایران، حقوق ایران در عرصه بینالمللی و همچنین وضعیت اقلیتها در کشورمان سخن بگوید. سفر آقای ظریف و هیات همراه به این منطقه فرصتی برای گسترش عملی همکاریها است و همچنین گام برداشتن در مسیر تحقق شعار مقام معظم رهبری در خصوص به منصه اجرا گذاشتن ظرفیتهای اقتصادی کشور.
اعتمادآنلاین-محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان صبح روز یکشنبه (دیروز) تهران را به مقصد هاوانا ترک کرد. کوبا نخستین مقصد از سفر هشت روزه رییس دستگاه دیپلماسی ایران به امریکای لاتین است. نخستین سفر ظریف به این منطقه در سه سال گذشته در حالی انجام میشود که ایران در روزهای پسابرجام و به تبع آن پساتحریم به دنبال ایجاد توازن و تنوع در یارگیریهای سیاسی و اقتصادی خود است. سید داوود صالحی که سابقه حضور در سفارتخانههای اسپانیا، کوبا و موزامبیک را در پرونده کاری پربار خود دارد در گفتوگویی با روزنامه اعتماد از اما و اگرهای رابطه ایران با امریکای لاتین در قریب به چهار دهه گذشته از عمر جمهوری اسلامی ایران میگوید. از چالشهایی میگوید که در مسیر این رابطه وجود داشت اما با هنر دیپلماسی ایرانی رفع و رجوع شد. از کوبا و فراز و فرودهای رابطه آن با تهران میگوید و از نگاه سیاسی و شعارگونهای که باید در رابطه با این کشورها از آن پرهیز شود.
برزیل، قلب تنفسی جهان
وی با اشاره به تفاوتهای هویتی که منطقه امریکای لاتین با دیگر مناطق دارد و همین فاکتورها رابطه با این کشورها با توجه به بعد مسافت را متفاوت کرده است، گفت: نخستین نکتهای که باید در خصوص امریکای لاتین گفته شود این است که این منطقه با آفریقا کاملا متفاوت است. هم حیات خلوت امریکا محسوب میشود و هم قدرت جهانی است. در دل این منطقه کشورهایی مانند مکزیک و برزیل قدرتهای اقتصادی هستند و کشورهایی همچون کوبا، ونزوئلا و اکوادور هم از نظر سیاسی و هم از نظر اقتصادی و نفتی حایز اهمیت بودهاند. ونزوئلا در سالهای اخیر با توجه به رابطه گرمی که با ایران داشت متفاوتتر است و البته کشوری است که تاثیراتی هم در منطقه داشته است. حدود ١٥درصد از کل مساحت زمین شامل کشورهای امریکای لاتین است و ٦٠٠ میلیون نفر در این مناطق مستقر هستند. از آنجا که این منطقه بهشت منابع طبیعی فراوان نیز است، محل نگاه و توجه قدرتهای جهانی هم قرار گرفته است. برزیل به دلیل منابع جنگلی در آن به خصوص آمازون، عنوان اکسیژن و قلب جهان را به خود اختصاص داده است. نکته قابل توجه دیگر در امریکای لاتین تنوع نژادی موجود در این قاره است که عرب تبارهای بسیاری را در
خود جای داده است. در این منطقه ما شاهد یک سری سهولتهای قوانین سرمایهگذاری و فعالیتهای اقتصادی هستیم اما همزمان این کشور میزبان سختترین مقررات موجود در دنیا راجع به نقل و انتقال مالی است.
کاسترو میگفت ما کمونیست نبودیم، انقلابی بودیم
سفیر پیشین ایران در کوبا با اشاره به اینکه دموکراسی در شکلگیری و قدرت یابی احزاب سیاسی جدید در این منطقه نقش مهم خود را ایفا میکند، افزود: در این منطقه در دورهای شاهد تقویت جریانها و دولتهای چپ گرا بودهایم که شاید اصلیترین نماینده این تفکر حکومت سوسیالیستی در کوبا باشد که البته در خصوص ماهیت حکومت در این کشور هم یک بار فیدل کاسترو، رهبر انقلاب کوبا تاکید کرده بود که ما کمونیست نبودیم و یک دانشگاهی حقوقدان انقلابی بودیم اما به خاطر فشارهایی که امریکا به ما وارد آورد مجبور شدیم که به سمت کمونیسم برویم. یکی از مهمترین پدیدههای سیاسی که در امریکای لاتین در این چند دهه گذشته اتفاق افتاده است، خدشه وارد شدن به دکترین مونروئه بوده است. دکترینی دال بر حیات خلوت بودن امریکای لاتین برای امریکای شمالی که مونروئه آن را مطرح کرده بود. این حیات خلوت و این دکترین جدید، موجب شد که زمینه برای دولتهای جدید با یک تفکرات سیاسی متفاوت شکل بگیرد. گسترش موج بیداری مردم در منطقه، به ثمر نشستن تجارت جنبشهای بومی در ونزوئلا، اکوادور، نیکاراگوئه، بولیوی، شکلگیری نسل جدیدی در منطقه و بروز تغییرات احتمالی در روابط این
کشورها با ایالات متحده و موضعگیری مثبت کوبا، بولیوی، ونزوئلا و برزیل و تعدادی از کشورهای تاثیرپذیر و تاثیرگذار موجب شد که تا حدودی شرایط و وضعیتی را به وجود بیاورد که ما در این سنوات اخیر شاهد چالشها و برخوردهایی هستیم که با ایالات متحده امریکا پیدا کردهاند.
ایران و امریکای لاتین ذهنیت منفی نسبت به هم ندارند
صالحی با تاکید بر تعلقات جمهوری اسلامی ایران نسبت به کشورهای در حال توسعه امریکای لاتین و همچنین وجود منافع مشترک و نبود ذهنیت منفی در افکار عمومی دو طرف خاطرنشان ساخت: فعالیتهایی که امریکاییها همیشه علیه ایران داشتهاند، موجب شده که رویکرد ما نسبت به حیات خلوت امریکا مورد توجه قرار بگیرد. ایران در گذشته و در حال همواره تاکید کرده که جز فعالیتهای اقتصادی، فرهنگی و گسترش روابط سیاسی دو یا چند جانبه فعالیت دیگری در منطقه امریکای لاتین نداشته و ندارد.
نقش دیپلماسی عمومی در گسترش رابطه با امریکای لاتین
سفیر پیشین ایران در اسپانیا با اشاره به اینکه ارتقای رابطه میان ایران و کشورهای امریکای لاتین نیازمند ارتقای سطح دیپلماسی عمومی است، افزود: فاصله جغرافیایی ایران و این منطقه قابل توجه است و رفت و آمدهای کم نیز در همین مساله ریشه دارد و با توجه به بعد مسافت هزینه گردشگری نیز بسیار بالا است که تمام این مسائل به موانعی در افزایش رفت و آمدهای ساکنان دو طرف بدل میشود. این منطقه برخلاف دیگر مناطق جهان، میلیونها مسلمان بومی و مهاجر را در دل خود جای داده که این مساله در مورد برزیل بسیار مصداق دارد. از سوی دیگر میتوان از بسیاری از ایرانیهای مقیم و تجار صاحب نفوذ ایرانی در این کشورها نیز به عنوان فاکتورهای تسهیلکننده در روابط دوجانبه استفاده کرد.
حضور مفید ظریف در منطقه امریکای لاتین
رییس سابق اداره دوم امریکای وزارت امور خارجه با اشاره به تجربه محمدجواد ظریف در سازمان ملل و سازمانهای تخصصی بینالمللی گفت: حضور ایشان در این منطقه به عنوان نماینده جمهوری اسلامی ایران از گذشته هم میتواند مفیدتر باشد چرا که ایشان به ریز مسائل بینالمللی و حقوق بشری آشنایی دارند و در نتیجه تبیین و استدلالهایی که در ملاقاتها و جلسات سخنرانیهای خود در این شش کشور خواهند داشت به چشم دیگری مورد پذیرش و استقبال قرار خواهد گرفت. البته من اعتقاد دارم که سفر وزیر امور خارجه ایران به این منطقه با تاخیر هم صورت گرفته است و ایران باید در حوزه سیاست خارجی پویایی و تنوع را در قبال تمام مناطق اعم از امریکای لاتین و آسیای میانه و مرکزی حفظ کند.
نمایندگان مجلس امریکا با مینیبوس به وزارت امور خارجه کوبا میآمدند
داوود صالحی با اشاره به نگاه استراتژیک سایر کشورها به منطقه امریکای لاتین و به عنوان نمونه کوبا گفت: روزگاری سفارت روسیه در کوبا دو هزار پرسنل داشت. کوبا در تمام این سالها چالشهای بسیاری با امریکا داشته و هنوز هم ادامه دارد اما همان زمان نیز من شاهد بودم که بسیاری از نمایندگان مجلس امریکا با مینیبوس و دستهجمعی به وزارت خارجه کوبا میآمدند و دیدارهایی داشتند. کوباییها دیپلماسی بسیار فعالی دارند و فیدل کاسترو یکی از بزرگان در جنبش عدم تعهد به حساب میآید.
تقسیمبندی چپ یا راست
در مواجهه با کشورهای امریکای لاتین پاسخگو نیست
سفیر سابق ایران در کوبا با تاکید بر اینکه بعد از انقلاب رفت و آمدهای خوبی میان ایران و کشورهای امریکای لاتین بوده است، گفت: حتی رابطه ما با ونزوئلا هم به سبب رابطه گرمی که با کوبا داشتیم، منهای همه ملاحظات سیاسی بوده است اما باید توجه داشت که هر رابطهای ثمره خود را دارد. ایران باید مانند همه کشورها به منافع ملی خود فکر کند. اینکه چه کسی در کشورهای امریکای لاتین بر سر کار خواهد آمد نباید مبنای تصمیمگیری و نگاه ما به این منطقه باشد. البته که تحولات داخلی میتواند در روابط ما اثرگذار باشد، ولی ما باید نگاه درازمدت و آیندهنگرانهای داشته باشیم. تقسیمبندیهای چپ، راست یا میانه رو و تنظیم سیاست خارجی بر مبنای آن در درازمدت پاسخگو نخواهد بود. در رابطه با این کشورها باید وجوه مشترک را مبنا قرار دهیم و اگر اختلافاتی هم وجود دارد، با تدبیر و اندیشه اقدام کنیم. باید بر تبادلهای فرهنگی با این کشورها بیفزاییم و به عنوان نمونه موسیقی سنتی خود را به این کشورها عرضه کنیم. مسالهای که در کوبا، ونزوئلا، برزیل و نقاط دیگر این منطقه بسیار مورد استقبال قرار خواهد گرفت.
تحریمهای ٨٠ صفحهای امریکا علیه کوبا
صالحی با یادآوری این نکته که کشورهای امریکای لاتین پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سرپا ایستادهاند، افزود: دولتهای این کشورها بعد از چند دهه روابط خصمانه با امریکاییها، بر سر میز مذاکره مینشینند و در حال رفع مخاصمه هستند. این روند مخالفانی هم از جمله اپوزیسیون کوبا در داخل و خارج دارد اما کوباییها به دور از هیاهو خواستههای خود را بیان کرده و بسترسازیهایی برای این مذاکرات انجام دادهاند. در زمان آقای خاتمی رییسجمهور وقت، مرحوم دکتر حبیبی و بسیاری دیگر از شخصیتهای ما به کوبا میآمدند و شاهد بودند که کوبا به دلیل تحریمهای ظالمانه امریکا به خرابهای تبدیل شده است. قانون تحریمهای امریکا علیه کوبا بیش از ٨٠ صفحه بود. اگر یک کشتی خارجی به سواحل کوبا میآمد، جریمه میشد و تا چند سال حق نداشت که در سواحل امریکا دیده شود. خردسالان حتی از شیرخشک هم محروم بودند اما مردم در چنین شرایطی باز هم روحیه انقلابی خود را حفظ کردند. پس از آن سالها امریکاییها اکنون آرامآرام در مسیر رفع تحریمها گام برمیدارند.
اجرای دیرهنگام نگاه مثبت به امریکای لاتین
سفیر پیشین ایران در کوبا با بیان این نکته که نگاه دولت یازدهم به امریکای لاتین اندکی دیرهنگام به مرحله اجرا رسیده، گفت: ما باید از ابتدای مذاکرات هستهای حتی در حد معاونین وزارت خارجه و مدیران کل رفت و آمدهایی را به منطقه امریکای لاتین کلید میزدیم. مذاکرات در هرحوزهای اعم از مسائل دریای خزر یا هستهای ممکن است سالهای سال طول بکشد. هرچند که هنوز اجرای توافق هستهای با اما و اگرهایی روبهرو است اما در این مدت ما یک گفتوگو با قدرتهای بینالمللی را پیش بردهایم و اکنون در جریان سفر وزیر امور خارجه ایران به امریکای لاتین، مقامهای این کشور نگاه ایران به مساله مبارزه با تروریسم و داعش را بهتر درک میکنند.
رابطه ایران و کوبا دیرآغاز شد
صالحی در پاسخ به این سوال که رابطه ما با کوبا رابطه پرفراز و نشیبی بوده است، قبل از انقلاب این رابطه احیا شد، در دوران جنگ تحمیلی شاهد بودیم که کوبا در کنار عراق ایستاده بود و ایران را ترک کرد. این موجها چه تاثیری بر رابطه تهران و هاوانا داشته است، گفت: حزب کمونیست کوبا قبل از آغاز رابطه مناسب با ایران رابطه خوبی با حزب بعث در عراق داشته است. حقیقت این است که بسیاری از مقامهای کوبایی اعم از فیدل کاسترو و نماینده پیشین کوبا در سازمان ملل آقای مورنو که از دوستان قدیمی آقای ظریف نیز است به من میگفتند که ایران رابطه با کوبا را بسیار دیر آغاز کرد. پس از انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی که صدام بر ایران تحمیل کرد، پیش از آنکه تهران رابطهای با هاوانا برقرار کند، رژیم حزب کمونیست کوبا با حزب بعث عراق رابطه داشت. در آن بازه زمانی عراق کمکهایی به کوبا میکرد به خصوص پس از فروپاشی زمانی در برخی از بیمارستانهای کوبا عکسهای صدام حسین به دیوار بود.
اشک شاه مخلوع ایران در برابر سفیر کوبا
صالحی در ادامه به بیان خاطرهای پرداخت و گفت: یکی از سفرای قدیمی کوبا در ایران در جشن روز ملی نیجریه خاطرهای را برای من تعریف کرد. وی گفت: من به عنوان نخستین سفیر کوبا در ایران در زمان سلطنت پهلوی انتخاب و راهی تهران شدم. شاه وقت ایران هیچ گونه علاقهای برای ارتباط با کوبا نداشت. سالهای جنگ سرد بود و ایران تلاش میکرد فاصله با اتحاد جماهیر شوروی سابق را حفظ کند. در سفر نخست در هتل استقلال فعلی و کنتینانتال سابق برای من یک اتاق در نظر گرفتند. با استوارنامهام نزد شاه رفتم. سه تا چهار روز کادر امنیتی و تشریفات من را چک میکردند و تاکید داشتند که باید در دیدار با شاه و هنگام تحویل دادن استوارنامه فاصله خودم با وی را حفظ کنم. بعد از مراسم تحویل استوارنامه شاه از من سوالی پرسید که بسیار تاریخی بود و در ذهن من حک شده است. وی از من سوال کرد: شما در کوبا چه کاری را انجام میدهید؟ پاسخ دادم: ما ازطریق نیشکر و کشاورزی امرار معاش میکنیم. شاه گفت: شما وسایل کشاورزی ندارید، چگونه محصولات خود را برداشت میکنید؟ پاسخ دادم: از طریق مردم.
روزگار رابطههای شرطی با ایران
سفیر پیشین ایران در اسپانیا با اشاره به رابطه ایران و کوبا در سالهای پس از انقلاب اسلامی ایران گفت: در این سالها یکسری عوامل تاثیرگذار بر رابطه دوجانبه داشتیم. یک مورد جنگ تحمیلی بود. مورد دیگر دشمنیهای امریکا با ایران بود که البته همین مساله در خصوص رابطه واشنگتن با هاوانا نیز مصداق داشت. در آن سالها ما تلاش میکردیم بر تنوع و تعدد یارگیریها در سازمان ملل بیفزاییم و حتی یک رای هم برای ما غنیمت بود. باید روابطمان را با خیلی از کشورها تقویت میکردیم آن هم در شرایطی که تقسیم بندیهای متفاوتی وجود داشت. عدهای در گروههای چپ بودند و عدهای معاند و برخی مخالف با ایران. برخی از آنها برای رابطه با ایران شرط میگذاشتند مثلا میگفتند اگر میخواهید با ما رابطه برقرار کنید، باید محصولات کشاورزی ما را خریداری کنید یا فلان کمکها را به ما بکنید. در آن فضا صهیونیستها میدانستند که ما هر جا وارد شویم مورد استقبال قرار میگیریم در نتیجه تبلیغات منفی خود علیه ما را آغاز میکردند. برای مبارزه با حضور ایران اقدام به سرمایهگذاریهای کلان در امریکای لاتین میکردند و به عنوان مثال در کوبا در بخش اصلاح مرکبات
سرمایهگذاری کردند. در آن سالها و در آن شرایط برقراری رابطه با امریکای لاتین هنر ایران بود.
دست همیشگی چین و روسیه در امریکای لاتین
سفیر پیشین ایران در اسپانیا در ادامه به زمینههای همکاری ایران و کوبا اشاره کرد و افزود: ما در سطح بیوتکنولوژی با کوبا همکاریهایی خوبی داشتیم و بیوتکنولوژی در نزدیکی سنندج را با همکاری کوباییها انجام دادیم. در آن مقطع زمانی صد میلیون دلار برای واکسنهای چندجانبه و هپاتیتB سرمایهگذاری کردیم. برای آموزش دانشجویان ایرانی از انستیتو پاستور و انستیتو بیوتکنولوژی به کوبا دانشجو اعزام میکردیم تا دوره ببینند. علاوه بر این در زمینههای دیگر ازجمله، خدمات فنی و مهندسی میتوانیم همکاری خوبی داشته باشیم. کوبا با چین و کشورهای دیگر در زمینه صید ماهی و شیلات همکاری میکند. این در حالی است که چینیها تا بیست سال پیش هیچ حضوری در کوبا نداشتند. روسیه نیز هیچگاه نقش خودش را در امریکای لاتین کمرنگ نکرده است. هر چند به خاطر مشکلات اقتصادی اخیر نمیتواند سرمایهگذاریهای بزرگی آنجا داشته باشد اما این منطقه را رها نمیکند. از سال ٢٠١٠- ٢٠٠٠ سندی در وزارت خارجه روسیه تصویب شد که در آن اولویت بندیهای منطقهای سیاست خارجی روسیه تعیین شده بود. در آن اولویتبندی امریکای لاتین در رده پایینی قرار گرفته بود.
پرهیز از دید و بازدیدهای یک بار مصرف
صالحی در ادامه با اشاره به ظرفیتهای فراوان همکاری ایران با کشورهای امریکای لاتین افزود: در ونزوئلا ما توانستیم پروژههای خانهسازی خوبی را پیش ببریم. همین کوبا در صنعت گردشگری با یکی از شرکتهای بزرگ اسپانیا در جهان، هتلهای پنج ستاره میسازد. کوبایی که در بعضی از نقاط آن هشت ساعت برق نبود، به این شکل پیشرفت کرد. امیدوارم که در سفر آقای ظریف نیز سرمایهگذارانی همراه شوند که رفت و آمدهای آنها یک بار مصرف نباشد. در گذشته زمانی که با آقای خاتمی به ونزوئلا رفتیم، سوار تراکتور شدیم و با مرحوم چاوز برای افتتاح پروژه تراکتورسازی به آنجا رفتیم و از نزدیک پیشرفتها را شاهد بودیم. شرکتهای ایرانی هم تاحدودی در رابطه نه چندان پررونق اقتصادی ایران با امریکای لاتین مقصر هستند. باید از دیدارهای تشریفاتی از این منطقه پرهیز کرد. به عنوان نمونه با اکوادور میتوانیم همکاریهای نفتی و کشاورزی داشته باشیم. از بولیوی میتوانیم محصولات گوشتی خریداری کنیم علاوه بر این، این کشور دانههای گیاهی دارد که برای کودکان مفید است. امریکاییها از این کشورها چنین محصولاتی را خریداری میکنند.
اگر رویکرد ما در امریکای لاتین صرفا سیاسی باشد، بازنده هستیم. شرکتهای ما مانند ایران خودرو یا تراکتورسازی تبریز باید سختیها را به جان بخرند و در این منطقه فعالیتهای جدی داشته باشند. متاسفانه اکثر سفرهای مقامهای ایرانی به منطقه امریکای لاتین با شعار همراه بوده و از عمل خبری نبوده است.
جایگاه امروز ایران، اختصاصی یک دولت خاص نیست
سفیر پیشین ایران در موزامبیک با بیان اینکه رابطه ما در گذشته صرفا با کشوری مانند ونزوئلا نمادین و ظاهری نبوده است گفت: هوگو چاوز دو بار به ایران سفر کرده بود. بنده نه جناحی و نه حزبی هستم. در دیپلماسی همیشه پستی و بلندی موجود است. شرایط هر دورهای را باید متناسب با همان دوره سنجید. افغانستان همیشه برای ما همسایه است و همین مساله در خصوص پاکستان و ترکیه نیز مصداق دارد. ما نخستین کشوری بودیم که کودتای ترکیه را محکوم کردیم چرا که در این کار منفعت ملی ما نهفته بود. باید درهای امریکای لاتین و آفریقا را برای خودمان باز نگه داریم. ایران دارای پتانسیل است و باید از این قدرت استفاده کند. بسیاری از کشورها به ایران به عنوان قدرتی نوظهور نگاه میکنند و این جایگاه ایران به دلیل تلاش دولتهای مختلف در عرصههای مختلف بوده است. این دستاوردها اختصاصی یک دولت خاص نیست بلکه متعلق به جمهوری اسلامی است. آقای احمدینژاد در دولت نهم خوب عمل کرد و در مسیر پیشرفت قرار داشت اما متاسفانه اواخر دولت دهم مقداری شعاری شد و از هم گسیختگیهایی ایجاد کرد که موجب تحولاتی شد.
تبیین سیاستهای بینالمللی ایران از زبان ظریف
سفیر پیشین ایران در کوبا با توجه به جایگاه سیاسی منطقه امریکای لاتین در معادلههای بینالمللی افزود: در رابطه با این کشورها باید به مقاومتی که در برابر فشارهای سیاسی و اقتصادی غرب داشتند، توجه داشت. آقای ظریف میتواند از این سفر برای تبیین سیاست هستهای ایران، حقوق ایران در عرصه بینالمللی و همچنین وضعیت اقلیتها در کشورمان سخن بگوید. سفر آقای ظریف و هیات همراه به این منطقه فرصتی برای گسترش عملی همکاریها است و همچنین گام برداشتن در مسیر تحقق شعار مقام معظم رهبری در خصوص به منصه اجرا گذاشتن ظرفیتهای اقتصادی کشور. صالحی در پایان افزود: اتاق بازرگانی ایران، بخش صادرات و بخش تعاون کشور میتوانند همکاریهای وسیع بسیاری با کشورهای امریکای لاتین داشته باشند. ایران امروز باید قدرت خود را باور کند آن هم در روزهایی که از فرانسه و آلمان و انگلیس برای آقای روحانی پیام میدهند و برای استفاده از ظرفیتهای اقتصادی در ایران پیشنهادهایی ارایه میکنند. در چنین فضایی باید به همه احزاب و جناحها هم گفته شود که اگر رقابت سیاسی در صحنه داخلی هم دارید، دامنه آن را به رابطه ایران با کشورهای دیگر بسط و گسترش ندهید و مانع از
توسعه مناسبات چندجانبه بینالمللی ایران نشوید.
دیدگاه تان را بنویسید