یادداشت اختصاصی محمود محمدی، سخنگوی اسبق وزارت امور خارجه
باید با دیپلماسی، طرف مقابل را وادار به پرداخت هزینه محول در برجام کنیم
توافق هستهای ایران و گروه ١+٥، یک توافق معمولی نبود بلکه یک تصمیم استراتژیک و توافقی چندمنظوره برای بازگشت به وضعیت پیشاتحریم و پیشاتهدید مطرح شدن ایران توسط شورای امنیت سازمان ملل بود که چهار عنصر حقوقی، اقتصادی، تکنولوژیکی و دیپلماسی را درگیر میکرد.
اعتمادآنلاین- این توافق در بستر و چارچوب حل مسالمتآمیز دغدغهها و نگرانیهای طرفین پس از مدتها گفتوگوها و رایزنیهای گسترده به دست آمد. طرفین در توافق برجام اراده کردند تا در جهت رفع نگرانیهای یکدیگر به طور مسالمتآمیز حرکت کنند. نگرانی امریکا، کشورهای عضو اتحادیه اروپایی و سازمان ملل براساس ادعای احساس خطر دستیابی ایران به سلاح هستهای طرحریزی و پایهگذاری شده بود که موضوع استراتژیکی است. از سوی دیگر، هدف جمهوری اسلامی ایران از نظر استراتژیک بر این مبنا پایهریزی شده بود که جمهوری اسلامی ایران تهدید نیست و نمیخواهد به سلاح هستهای دست یابد و چون براساس فرض اشتباه تهدیدانگاری ایران، انواع و اقسام تحریمهای یکجانبه و ظالمانه علیه کشورمان اعمال شده بود، جمهوری اسلامی ایران درصدد بود تا به لحاظ اقتصادی تحریمها لغو شده و کشور به شرایط پیشاتحریم بازگردد و به لحاظ تکنولوژی، ایران بتواند در چارچوب اساسنامه آژانس بینالمللی انرژی اتمی به برنامههایش در چارچوب فعالیتهای صلحآمیز هستهای ادامه بدهد. این راهبرد برد- بردی بود که براساس آن، طرفین مذاکرات «سیاسی» خود را آغاز کردند و به توافقی تاریخی
رسیدند. براساس این توافق، طرفین در چارچوب یک برنامه زمانبندیشده متناظر باید اقداماتی را گام به گام انجام میدادند؛ از یک سو، جمهوری اسلامی ایران باید در برنامه هستهای خود تغییراتی را میپذیرفت و هم طرف مقابل باید ضمن عدم اعمال تحریمهای جدید، در یک جدول زمانبندی شده، تحریمها را رفع میکرد و طبق اساسنامه آژانس، ایران فعالیت هستهای خود را ا دامه میداد. همه این مراحل توافق کلی برجام بود که با استمرار «دیپلماسی» دوجانبه و چندجانبه و دیپلماسی کنفرانسی با سازمانهای بینالمللی دنبال میشود. امریکا بعد از توافق برجام تاکتیک دیگری در کنار راهبرد اصلیاش برای حفظ فضای ابهام در اجرای توافق برجام را دنبال میکرد. در واقع، امریکاییها وقتی به لحاظ استراتژیک به مقصد رفع تهدیدات و از بین بردن نگرانیهایشان رسیدند، از نظر تاکتیکی با تعلل و وقتکشی و ایجاد ابهام برای همپیمانانشان از مکانیزم بازدارندگی برای ایجاد همکاری با ایران پیروی میکنند. در چنین شرایطی طبعا تاکتیک جمهوری اسلامی ایران هم باید بر این مبنا استوار باشد که طرف مقابل نهتنها به تعهدات خود عمل کند بلکه فراتر از توافق هستهای نیز نرود و درصدد خرید
زمان و اتخاذ سیاستهای تاخیری و ایجاد بازدارندگی و شبهه برای دیگر کشورها نباشد. با این حال، با آنکه بیش از یک سال از دستیابی به توافق هستهای و بیش از شش ماه از اجرایی شدن آن میگذرد، به دلیل اتخاذ سیاستهای تاخیری امریکا و برخی شیطنتها و بدعهدیها از سوی آنها، جمهوری اسلامی ایران هنوز نتوانسته است به گشایشهای مدنظر و مطلوب خود دست یابد البته بخشی از مشکل فقدان راهبرد و سیاست تبلیغاتی متناسب با پیچیدگی این توافق چندمنظوره بوده است. آنچه که از این مساله نتیجه میگیریم، آن است که امریکا با این اقدامات تاخیری و بدعهدی بیش از پیش اثبات میکند که قابل اعتماد نیست، مسالهای که البته جمهوری اسلامی ایران از ابتدای انقلاب اسلامی به آن باور داشته و در صحنه عمل نیز آن را مشاهده کرده است و در سخنان مختلف مقام معظم رهبری نیز متبلور شده و به آن اشاره شده است. متاسفانه این نوع اقدامات در حال افزایش است و بیتردید تداوم یافتن آن میتواند موجب ضربه زدن به توافق هستهای شود. باید دانست که برجام، توافقی دوطرفه است که طرفین موظف به پایبندی به آن و اجرای تعهداتشان هستند و این گونه نیست که جمهوری اسلامی به تنهایی به تعهداتش
عمل کند و در جهت اعتمادسازی گام بردارد و در مقابل، امریکا و شرکای دیگرش در گروه ١+٥ از پایبندی به تعهدات و اجرای وظایفشان شانه خالی کنند. با این حال، برجام فرصتی را در اختیار تمامی طرفین قرار داده است که براساس آن، در صورتی که یکی از طرفین نسبت به تعهداتش کوتاهی داشته باشد، آن مساله را مورد پیگیری قرار داده و حتی نسبت به آن در اجرایی ساختن تعهداتش پاسخ دهد زیرا برجام، در چارچوب توافقی گام به گام و مرحلهای است و اگر طرفی، نسبت به تعهدات خود قصوری نشان بدهد و در پایبندی به تعهدات کوتاهی کند، نباید این انتظار را داشته باشد که طرف مقابل در گام بعدی به طور کامل اقداماتش را انجام دهد. با این حال، من فکر میکنم بخشی از کوتاهیهای طرف امریکایی و تردید سایر کشورها به دلیل انتخابات ریاستجمهوری امریکا در ماههای آتی است. هماکنون اولویت اصلی امریکا انتخابات ریاستجمهوری و رقابتهای انتخاباتی میان کاندیداهاست و با آنکه برجام ربطی به انتخابات این کشور ندارد ولی به موضوعی انتخاباتی و مستمسکی برای کشمکش و نزاع میان طرفین تبدیل شده است. همین مساله موجب شده دولت امریکا عملا در مساله برجام قادر به برداشتن گامهایی جدی که
موجب ابهامزدایی و کاهش و رفع سوءتفاهمهاست نشود، از سوی دیگر، برخی ابهامآفرینیها و دشمنیها که از سوی دولت امریکا و البته دشمنان توافق هستهای در نهادهای امریکایی مانند کنگره صورت میگیرد موجب شده است تا برخی کشورهای غربی و سرمایهگذاران برای برقراری مناسبات مالی و بانکی و مبادلات تجاری دچار تردید باشند و در این مدت رغبتی برای همکاری با ایران نشان ندهند که این ترس آنان هم ربطی به امریکا دارد و هم ندارد. ربط ندارد زیرا دیپلماسی ایران، امریکا را وادار کرد به همپیمانانشان بگوید کار با ایران بلااشکال است و ربط دارد زیرا همپیمانان امریکا نسبت به استمرار این تفکر در امریکا اطمینان ندارند و صبر را ترجیح میدهند. با این حال، حایز اهمیت آن است که جمهوری اسلامی ایران با دستیابی به توافق هستهای چیزی را از دست نداده و در صورتی هم طرف مقابل به تعهداتش پایبند نباشد، امکان بازگشتپذیری برای ما براساس برجام و اراده ملی مهیاست.
ضمن اینکه، مثل برجام حکایت خریداری است که کالای فروشنده را گرفته و در پرداخت بهای آن تعلل میکند یا باید به طور مکرر پول را مطالبه کرد یا کالا را پس گرفت که از نظر من هنوز زمان زیادی از برجام و اجرایی شدن برجام نگذشته است زیرا خریدار هم پول دارد و هم جیب زیاد اما میل پرداخت ندارد که باید دیپلماسی ما به دنبال راههایی باشد تا وادار به پرداخت شود.
اثبات قابل اعتماد نبودن امریکا با تداوم بد عهدی ها
با آنکه بیش از یک سال از دستیابی به توافق هستهای و بیش از شش ماه از اجرایی شدن آن میگذرد، به دلیل اتخاذ سیاستهای تاخیری امریکا و برخی شیطنتها و بدعهدیها از سوی آنها، جمهوری اسلامی ایران هنوز نتوانسته است به گشایشهای مدنظر و مطلوب خود دست یابد البته بخشی از مشکل فقدان راهبرد و سیاست تبلیغاتی متناسب با پیچیدگی این توافق چندمنظوره بوده است.
آنچه که از این مساله نتیجه میگیریم، آن است که امریکا با این اقدامات تاخیری و بدعهدی بیش از پیش اثبات میکند که قابل اعتماد نیست، مسالهای که البته جمهوری اسلامی ایران از ابتدای انقلاب اسلامی به آن باور داشته و در صحنه عمل نیز آن را مشاهده کرده است و در سخنان مختلف مقام معظم رهبری نیز متبلور شده و به آن اشاره شده است.
دیدگاه تان را بنویسید