کد خبر: 129269
|
۱۳۹۵/۰۵/۰۴ ۰۰:۰۰:۰۰
| |

نوذر شفیعی، تحلیلگر مسائل افغانستان در ‏گفت‌وگو با «اعتماد»:

برخورد با شیعیان، دستور کار داعش در افغانستان ‏است

تحلیلگر مسائل ‏افغانستان گفت: طالبان و داعش در افغانستان خواستار ساقط کردن ‏دولت مرکزی و ایجاد دولت وابسته به خود ‏هستند.

برخورد با شیعیان، دستور کار داعش در افغانستان ‏است
کد خبر: 129269
|
۱۳۹۵/۰۵/۰۴ ۰۰:۰۰:۰۰
اعتمادآنلاین- وضعیت امنیتی در ‏افغانستان هر روز بی‌سامان‌تر از دیروز می‌شود و ‏گفته می‌شود که در سال ٢٠١٤، پنج هزار سرباز ‏افغان جان خود را از دست داده‌اند. این رقم برای ‏سال ٢٠١٥، شش هزار نفر گزارش شده است. اکنون ‏با توجه به اینکه داعش مسوولیت حمله به هزاره‌ها را ‏بر عهده گرفته است، به نظر می‌رسد که مساله ‏مبارزه با این گروه تروریستی در افغانستان هم به یک ‏اولویت جدی بدل شود. اشرف‌غنی در یک برنامه ‏تلویزیونی پس از عملیات تروریستی در کابل اعلام ‏کرد که به مردم قول می‌دهم انتقام شما را بگیرم. ‏ابعاد حادثه روز سه‌شنبه در کابل در هاله‌ای از ابهام ‏قرار دارد. برخی شاهدان عینی می‌گویند بمبی در ‏یک جعبه بستنی جاسازی شده بود و این به عمق ‏فاجعه زمانی که عاملان انتحاری خود را منفجر ‏کردند، افزود. برخی منابع نیز می‌گویند که پلیس ‏عامل انتحاری دوم را پیش از آنکه بتواند خود را ‏منفجر کند، کشته است. پس از حادثه کابل موجی ‏از محکومیت‌ها مانند همیشه به راه افتاد. سازمان ‏ملل متحد با صدور بیانیه تندی اعلام کرد که ‏عملیات رخ داده در افغانستان جنایت جنگی است و ‏کسانی که این جنایت را هدایت کرده‌اند باید ‏محاکمه شوند. ‏

‏در خصوص شرایط امنیتی ‏افغانستان و نقش‌آفرینی گروه‌های رادیکالی چون ‏داعش و طالبان در این کشور، گفت‌وگویی با نوذر ‏شفیعی، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل ‏افغانستان داشته‌ایم که مشروح آن در ادامه ‏می‌آید. ‏

‏روز شنبه شاهد انفجارهای مرگبار در جمع ‏هزاره‌های افغانستان در کابل بودیم که به کشته ‏شدن بیش از ٨٠ نفر و زخمی شدن صدها نفر ‏منتهی شد. داعش مسوولیت این حمله را برعهده ‏گرفته است. میزان قدرت و نفوذ داعش در ‏افغانستان تا چه اندازه است؟‎ ‎

نکته نخستی که باید به آن اشاره کنم، زمینه رشد ‏گروه‌های تروریستی و افراط‌گرا است. هم‌اینک ‏افغانستان به محل مناسبی برای رشد گروه‌های ‏تروریستی تبدیل شده است. وقتی ما با یک دولت ‏ورشکسته، ضعیف و ناتوان مواجه باشیم، امکان ‏رشد هر گروه رادیکالی در آن کشور فراهم است. ‏این مساله مختص به افغانستان نیست و در عراق، ‏سوریه و لیبی نیز هم‌اکنون چنین شرایطی برای ‏رشد گروه‌های تروریستی مهیا است. با این حال، ‏داعش در افغانستان یک پدیده جدیدی است و ‏کمتر از یک سال است که آنها به افغانستان ‏آمده‌اند.

تعداد اعضای داعش افغانستان و میزان ‏قلمروی آنها در این کشور نیز مشخص نیست. در ‏ابتدا آنها در برخی از مناطق مانند جنوب و غرب ‏افغانستان بودند ولی با حملات طالبان روبه‌رو ‏شدند و هم‌اینک شرق افغانستان را پیدا کرده‌اند. ‏شرق افغانستان قلمرو نفوذ قومیت پشتون است. ‏متاسفانه اغلب گروه‌های رادیکال در افغانستان یا ‏جنبه قومیتی دارند یا جنبه فرقه‌ای و مذهبی. ‏گروه‌هایی مانند داعش و طالبان در افغانستان ‏فرقه‌گرا هستند و در کنار خط مشی سیاسی‌ای ‏که دنبال می‌کنند، برخورد با هزاره‌ها و شیعیان را ‏هم در دستور کار دارند و برای همین نیز شاهد ‏هستیم که در دوران حکومت طالبان، هزاره‌ها ‏بیش از هر قومیت دیگری توسط طالبان کشته ‏شدند و انفجار تروریستی و مرگبار روز شنبه نیز ‏هزاره‌ها را هدف گرفته بود. هدف چنین اقدامات ‏تروریستی، عامه مردم و ایجاد رعب و وحشت ‏است. نکته مهمی دیگری که باید اشاره کنم، ‏انفجار تروریستی روز شنبه در جریان جنبش ‏روشنایی، نخستین اقدام جدی داعش افغانستان ‏بود. ‏

به رویکرد قومیتی و فرقه‌گرایانه گروه‌های ‏رادیکال در افغانستان اشاره کردید. چرا باید ‏هزاره‌های افغانستان بیش از هر قومیت دیگری ‏مورد حمله این گروه‌ها و از جمله داعش در ‏افغانستان قرار بگیرند؟‎ ‎

افغانستان کشوری با قومیت‌های مختلف از جمله ‏پشتون‌ها، تاجیک‌ها، بلوچ‌ها و هزاره‌ها است. ‏تاجیک‌ها، بلوچ‌‌ها و پشتون‌ها هم می‌توانند در ‏نوک پیکان حملات داعش قرار بگیرند. اکثریت ‏این اقوام سنی مذهب هستند ولی هزاره‌ها چون ‏شیعه هستند، اعضای آن گروه‌ها راحت‌تر راضی ‏به انجام این حملات تروریستی مرگبار می‌شوند. ‏البته من نمی‌خواهم فاکتور مذهب را برجسته ‏کنم ولی داعش یا هر گروه افراطی دیگری از هر ‏فرصتی برای ضربه زدن و ایجاد ناامنی در ‏افغانستان استفاده می‌کند و یکی از این فرصت‌ها، ‏مولفه‌های مذهبی است. ‏

تفاوت‌های گروهی مانند داعش با القاعده در ‏افغانستان چیست؟‎ ‎

طالبان و داعش در عمل تفاوت چندانی با یکدیگر ‏ندارند. هر دو در افغانستان خواستار ساقط کردن ‏دولت مرکزی و ایجاد دولت وابسته به خود ‏هستند. از سوی دیگر، ایدئولوژی مذهبی و دینی ‏هر دو، سلفی‌گری است و مدعی اندیشه‌های ‏فراملی و انترناسیونالیسم اسلامی هستند. هر دو، ‏یکدست نیستند و شاخه‌هایی را دارند. با این ‏حال، تفاوت داعش و طالبان افغانستان این است ‏که بدنه اصلی طالبان، محلی است در حالی که ‏بدنه اصلی داعش در افغانستان محلی نیست و ‏بیشتر اعضای آن را افرادی از پاکستان و ‏کشورهای آسیای میانه تشکیل می‌دهند. البته ‏آنها حداکثر تلاش‌شان را برای استفاده از ‏ظرفیت‌های چون قوم پشتون به کار می‌گیرند و ‏علاقه‌مند هستند تا از نسل جدید طالبان که ‏اغلب رادیکال‌تر و ناراضی هستند، استفاده کنند. ‏هدف‌شان ایجاد یک حکومت خلیفه‌ای مذهبی ‏متشکل از افغانستان، برخی مناطق آسیای میانه، ‏کشمیر و برخی نواحی ایران است و امیدوار ‏هستند این حکومت‌های جزایری و محلی در ‏نهایت به مجموعه‌ای واحد به نام دولت اسلامی ‏متصل شوند. ‏

امنیت به بحران دایمی در افغانستان بدل شده ‏است. چرا دولت وحدت ملی هم در تامین امنیت ‏هر روز ناتوان‌تر از دیروز می‌شود؟‎ ‎

دولت کنونی افغانستان و حتی دولت قبل از چند ‏آسیب جدی رنج می‌برد؛ مساله نخست، دولت ‏افغانستان به‌شدت وابسته به خارج است. امنیت ‏افغانستان برون‌زا است و درونی نیست و ‏دولت‌های خارجی نیز بنا به مصلحت‌ها و منافع ‏خویش اقدام می‌کنند. مساله دوم، دولت کنونی ‏افغانستان در ابتدای کار خویش قرار شد تا یک ‏دموکراسی قومیتی را شکل بدهد و با درگیر ‏کردن و همراه ساختن همه قومیت‌ها، زمینه‌های ‏اجماع درونی و ملی را فراهم کند. با آنکه ‏هم‌اکنون در دولت وحدت ملی شاهد حضور ‏وزرایی از قومیت‌های مختلف هستیم ولی این ‏دولت به یک دولت واحد تبدیل نشده است و وزرا ‏فقط کنار هم قرار گرفته‌اند و گویی در دولت ‏افغانستان مانند جزیره‌های جدا از یکدیگر ‏هستند. هر کس، ملاحظات خود و ملاحظات ‏قومیتی خود را دنبال می‌کند. اگر به جنبش ‏روشنایی نگاه کنیم مشاهده می‌کنیم که این ‏جنبش در اعتراض به عبور برق از سالنگ به جای ‏بومیان است و آنهم به دلیل اعمال نفوذ برخی ‏افراد بوده است. نکته سومی که باید به آن اشاره ‏کرد، این است که دولت افغانستان پس از چند ‏دهه جنگ، ناامنی، بی‌ثباتی و خونریزی تشکیل ‏شده و نمی‌توان انتظار داشت دولت این کشور ‏پس از چند دهه بحران، بی‌ثباتی و جنگ سریعا ‏خود را بازسازی کند. بازسازی در این کشور امری ‏زمانبر خواهد بود. مساله چهارم نیز این است که ‏افغانستان کشوری چندجانبه و چندتکه است و ‏هنوز الگوهای سنتی سیاسی از جمله الگوهای ‏حکومت ملوک‌الطوایفی در این کشور ‏حکمفرماست و همین دولت مرکزی را تضعیف ‏کرده و مانعی برای آنها است. این مسائل موجب ‏می‌شود تا دولت مرکزی افغانستان در تامین ‏امنیت ضعیف باشد. از سوی دیگر، دولت ‏افغانستان، از قدرت مالی چندانی هم برخوردار ‏نیست. ‏

تعدد حملات و کشته شدن غیرنظامی‌های ‏بیشتر تا چه اندازه می‌تواند به تشدید انتقادها از ‏دولت وحدت ملی منتهی شود و حیات این دولت ‏را با خطر روبه‌رو کند؟‎ ‎

دولت وحدت ملی واقعی در افغانستان آن گونه ‏که تصور می‌شد، شکل نگرفته و ما بیشتر شاهد ‏توزیع قدرت و دادن مناصب مختلف به این و آن ‏هستیم تا تشکیل دولت واحد. مردم افغانستان یا ‏هر کشور دیگری، نخستین نیازشان تامین امنیت ‏است. هم‌اینک امنیت به یک مفهوم چندوجهی ‏تبدیل شده است. نخستین شکل و وجهه آن، ‏مفهوم سنتی امنیت است که همان امنیت ‏فیزیکی است. تصور می‌شد با شکل‌گیری دولت ‏وحدت ملی، این بعد از امنیت تامین شود که ‏برای مدتی هم پدیدار شد و امنیت نسبتا خوبی ‏در افغانستان شکل گرفت. این مساله موجب شد ‏تا بعد دیگر امنیت یعنی امنیت غذایی در میان ‏افغان‌ها مطرح شود. متاسفانه این نیاز و بعد ثانویه ‏امنیت نه تنها تامین نشده، بلکه امنیت فیزیکی ‏هم در معرض خطر است. البته مردم افغانستان ‏شرایط را درک می‌کنند و مشکلات را می‌دانند و ‏ناچار هستند با حالت خوف و رجا کنار بیایند. ‏

قفل شدن مذاکرات داخلی میان دولت و ‏طالبان تا چه اندازه بر تند شدن فضای امنیتی ‏افغانستان موثر است؟ چرا این مذاکرات با وجود ‏گذشت سال‌ها از آغاز آن هنوز با شکست روبه‌رو ‏است؟‎ ‎

دلیل شکست مذاکرات صلح میان دولت و طالبان ‏تنها یک عامل نیست و از عوامل مختلفی ‏برخوردار است. یک عامل شکست مذاکرات ‏داخلی میان دولت و طالبان این است که طالبان ‏یکدست نیست و متفرق و چند دسته هستند. در ‏میان طالبان، جریان‌هایی از صلح با دولت و حل ‏اختلافات استقبال می‌کنند ولی برخی از جریان‌ها ‏مذاکرات صلح را قبول ندارند و کسانی وارد ‏مذاکره می‌شوند در معرض تهدید کسانی که وارد ‏صلح نمی‌شوند، هستند. به عبارتی، صدای واحدی ‏از طالبان شنیده نمی‌شود و همین تردیدها را ‏بیش از پیش می‌کند. از طرفی، میان خواسته‌ها و ‏مطالبات با انتظارات فاصله زیادی وجود دارد. ‏خواسته طالبان ساقط شدن دولت مرکزی کنونی ‏و تشکیل یک دولت جدید وابسته به خود است و ‏هیچ دولتی این خواسته را قبول نمی‌کند. ‏بی‌تردید لاینحل باقی ماندن مذاکرات صلح میان ‏دولت مرکزی افغانستان و طالبان تداوم ناامنی و ‏عملیات‌های تروریستی را دربردارد و تا زمانی که ‏چنین گسست‌هایی موجود است، نمی‌توان انتظار ‏داشت که امنیت در این کشور شکل بگیرد. ‏

نقش بازیگری چون پاکستان را چگونه ارزیابی ‏می‌کنید؟ تا چه اندازه این بازیگر در شکست یا ‏موفقیت مذاکرات صلح نقش‌آفرین است؟‎ ‎

پاکستان یک بازیگر آشوب‌ساز در افغانستان است ‏و دوست ندارد تا امنیت و توسعه در این کشور ‏شکل بگیرد. آنها با حمایت جدی از شورای کویته ‏و شبکه حقانی به بی‌ثباتی و ناامنی در افغانستان ‏دامن می‌زنند به ویژه آنکه در ماه‌های گذشته ‏حرکت‌های دیپلماتیکی از سوی دولت افغانستان ‏صورت گرفته است که منجر به نزدیکی میان ‏کابل و دهلی نو شده و همین مساله با واکنش ‏منفی اسلام‌آباد همراه است. این واکنش منفی ‏می‌تواند به تحریک پاکستان به انجام عملیات‌های ‏ایضایی یا عدم فشار به آنها برای دستیابی به صلح ‏در مذاکرات با دولت مرکزی افغانستان متبلور ‏شود.
برای مطالعه و بررسی آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال اعتمادآنلاین در «روبیکا» و «بله» مراجعه کنید.

دیدگاه تان را بنویسید

خواندنی ها