خوش رقصی سیاسی دبیرکل
گزارش ششماهه دبیرکل سازمان ملل درباره اجرای قطعنامه ٢٢٣١ شورای امنیت این سازمان سرانجام منتشر شد. گزارش شماره ٥٨٩ سازمان ملل یک سال پس از روزهایی منتشر شده است که شورای امنیت خود را برای گشودن فصل جدیدی در رابطه میان ایران با این نهاد مهیا میکرد.
اعتمادآنلاین- سارا معصومی/ سابقه همکاریهای ایران و شورای امنیت در سالهای تحریم چندان خوشایند نبوده است. شش قطعنامه شورای امنیت در سالهایی که ایران تلاش میکرد صلح آمیز بودن برنامه هستهای خود را اثبات کند، خاطره چندان مثبتی از این شورا و عملکرد آن در اذهان ایرانیها نگذاشته است. بانکیمون روزهای آخر عمر خود در جامه دبیرکل سازمان ملل را میگذراند و به نظر میرسد تلاش میکند با خوش خدمتیهای فراگیر در ماههای پایانی آینده شغلی خود در خارج از سازمان ملل را هم به گونهای تضمین کند. گزارش بانکیمون در خصوص اجرای قطعنامه ٢٢٣١ باید بر اساس برنامهریزیهای اعلام شده روز ١٨ جولای (دیروز) منتشر میشد اما قریب به یک هفته پیش بود که خبرگزاری رویترز در گزارشی اعلام کرد که به بخشهایی از این گزارش که در آن مقطع زمانی محرمانه بوده دسترسی پیدا کرده است. به ادعای رویترز، بانکیمون در گزارش شش ماهه دبیرکل ایران را به دلیل ادامه فعالیتهای موشکیاش به نقض روح برجام متهم کرده بود؛ اتهامی که با واکنش منبع آگاه در وزارت امور خارجه روبهرو شد. با توجه به اینکه بانکیمون و همکارانش در مذاکرات حضور نداشته و از سوابق
توافقها بیخبرند، توصیه میشود که وی در گزارش شش ماهه خود به شورای امنیت به تفاسیری که با نص برجام متناقض بوده و صرفا نمایانگر فشارهای سیاسی داخلی یک یا چند عضو دایم شورای امنیت است، نپردازد و با رعایت حیطه صلاحیت و اختیارات خود، یک گزارش منصفانه و واقعبینانه در مورد کوتاهی امریکا در عمل به تعهدات برجامی خود که مورد گواهی همه کشورهایی که با ایران همکاری اقتصادی خود را از سر گرفتهاند است، ارایه کند. در گزارش رویترز قید شده بود که دبیرکل سازمان ملل مدعی شده است که آزمایشهای موشکی ایران با روح سازنده توافق هستهای میان ایران و قدرتهای جهانی سازگاری ندارد اما تصمیم اینکه آیا این آزمایشها نقض برجام محسوب میشود بر عهده شورای امنیت سازمان ملل است.
واکنش ایران به این اقدام مخرب دبیرکل سازمان ملل در درز بخشی از گزارش در یک رسانه امریکایی تنها به بیانیهای با امضای مقام آگاه محدود نشد و به گفته سیدعباس عراقچی، معاون امور حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه، وزیر امور خارجه ایران در روز عیدفطر یا یک روز پس از آن تماس توفانی با آقای دبیرکل داشت؛ تماسی که در آن ظریف مراتب اعتراض ایران به اقدامهای مخرب بانکیمون را به اطلاع وی رسانده بود.
سرانجام روز گذشته بانکیمون گزارش شش ماهه در خصوص اجرای قطعنامه ٢٢٣١ را به شورای امنیت تسلیم کرد؛ گزارشی که یک روز قبل سیدعباس عراقچی آن را نامتوازن و نامتعادل خوانده بود. عراقچی در نشست خبری روز یکشنبه خود با اصحاب رسانه در این خصوص گفته بود: نمایندگی امریکا در سازمان ملل به دبیرکل فشار زیادی آورده است. از نظر ما قسمتهایی که مربوط به عدم اجرای مطلوب برجام در گزارش است مثبت است اما کامل نیست. به بعضی اطلاعات ناقص و غلط که به دبیرخانه رسیده اتکای بیش از اندازه شده و اتهاماتی به ایران وارد شده است. در پیش نویس گزارش دبیرکل سازمان ملل ادعا شده که آزمایش موشکی ما خلاف روحیه سازنده حاکم بر برجام است. این در حالی است که آزمایشهای موشکی ما در حیطه صلاحیت قطعنامه ٢٢٣١ قرار نمیگیرد و نه دبیرکل و نه هر کسی دیگر، حق ندارد ایران را متهم کند با آزمایش موشکی با برجام مقابله کرده است.
محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان نیز در گفتوگویی با خبرگزاری فارس مواضع اخیر بانکیمون درباره برنامه موشکی کشورمان را نامربوط دانسته و گفته بود: متاسفانه دبیرکل سازمان ملل متحد در سالهای گذشته سابقه خیلی خوبی هم از خودش به جای نگذاشته است. به ویژه در موضوع خارج کردن نام عربستان سعودی از فهرست کودککشها که خود او هم اعلام کرد یکی از سختترین تصمیمات دوران زندگیاش بوده که تاثیر بسیار بدی بر اعتبار سازمان ملل گذاشته است.
انعکاس بدعهدیهای طرف مقابل در اجرای برجام
در بخش یافتههای اصلی این گزارش، بانکیمون نوشته است: جمهوری اسلامی ایران به استحضار دبیرکل رساند که با بهرهگیری کامل از رفع تحریمهای چندجانبه و ملی فاصله دارد. برخی نگرانیهای مطرح شده از سوی ایران شامل «طرح بهبود معافیت روادید و ممانعت از مسافرت تروریستهای سال ٢٠١٥» و همچنین مصادره اموال بانک مرکزی ایران در پی یک دستور قضایی در ایالات متحده است. ضمیمه ١ این گزارش به اطلاعات دریافت شده توسط دبیرکل در تماس با نمایندگان ایران اختصاص دارد. چالشهای اجرایی در هر توافقی وجود دارند بالاخص توافقی پیچیده چون برنامه جامع اقدام مشترک. من از همه شرکتکنندگان میخواهم که به اجرای کامل تعهدات خود در برجام پایبند مانده و برای رفع چالشها با روح همکاری، سازش، حسن نیت و اقدام متقابل تلاش کنند. در این خصوص، من از تعهدات قوی اتحادیه اروپا و ایالات متحده برای نفع رساندن توافق به همه طرفها از جمله مردم ایران خرسندم.
به گزارش «اعتماد»، در بخش دو ضمیمه شماره یک گزارش دبیرکل به مواردی اشاره شده است که با وجود گذشت شش ماه از اجرای برجام و عمل کردن ایران به تعهداتش در سایه آن، هنوز با بدعهدیهایی از سوی امریکا و اروپا مواجه است. در این گزارش آمده است: با وجود تعهدهای امریکا و اتحادیه اروپا به برداشتن تحریمها، ایران هنوز نتوانسته است از فواید برداشته شدن تحریمها به دلیل برخی کمبودها یا عدم اجرای برخی موارد از سوی اتحادیه اروپا یا امریکا بهرهمند شود.
در ادامه این بخش، دبیرکل به تفصیل ٩ مورد را برشمرده است که باید از سوی طرف مقابل ایران در برجام مدنظر گرفته شود. نخستین عامل بازدارنده، قانون ویزایی است که از سوی امریکا به تصویب رسیده و اجرایی شده است. بر اساس این قانون کسانی که از پس از یکم مارس سال ٢٠١١ به ایران سفر کرده باشند یا در این کشور حضور داشته باشند نمیتوانند بدون ویزا به امریکا سفر کنند. بعدها گفته شد افرادی که برای مسائل اقتصادی به ایران سفر میکنند از این قاعده محدودکننده مستثنی خواهند شد. با این همه برخی معتقدند که این قانون تاثیر بسزایی بر میزان رفت و آمدهای توریستی به ایران میگذارد و فضای روانی منفی علیه ایران را همچنان حفظ میکند. دومین عامل قید شده در گزارش هم به احکام صادره از سوی دادگاههای امریکایی مربوط است و ابهام بانک مرکزی ایران در خصوص سرنوشت داراییهای این کشور. در این بند به مصادره قریب به ٢ میلیارد دلار از وجوه موجود ایران در امریکا هم اشاره شده است و گفته شده که بانک مرکزی ایران در حال حاضر به قریب به یک و نیم میلیارد دلار دیگر از اموال خود هم که در امریکا است دسترسی ندارد. در پایان بخش دو گفته شده که این رفتار خلاف روح
برجام است. سومین مورد به تداوم تحریمهای ایالتی و محلی امریکا علیه ایران اختصاص یافته است. در این مورد گفته شده که برخی دولتهای ایالتی به سوالهای بانکهای خارجی در خصوص سلامت معامله با ایران پاسخهای تهدیدآمیز میدهند و آنها را به نوعی از ورود به فاز معامله با ایران بازمیدارند. مورد چهارم به فرمان اجرایی شماره ١٣٦٤٥ رییسجمهور امریکا اختصاص دارد که گفته میشود با برجام در تناقض است. در مورد پنجم به ناتوانی بانک مرکزی ایران برای دستیابی راحت به اموال خود به دلیل کمبود همکاریهای امریکا در تبدیل این سرمایههای نقدی به ارز غیردلار اشاره شده و این مساله را مغایر با برجام دانسته است. در بند ششم این ضمیمه هم به بیمیلی بانکهای امریکایی برای تجارت با ایران اشاره شده است و دلیل آن را رفتار نادرست PFAC خوانده است. اعمال محدودیتهایی بر فروش اقلام دوگانه به ایران از سوی اتحادیه اروپا هم مورد شماره هفت این بخش است. در مورد ٩ هم به عدم صدور مجوز برای سوختگیری هواپیماهای ایران در برخی مقصدهای اروپایی اشاره شده است.
داستان تکراری موشکهای دفاعی ایران و قاسم سلیمانی در عراق
بانکیمون سنت سیاسی کردن پرونده ایران در شورای امنیت را رها نکرده است. در بخشهایی از این گزارش فعالیتهای غیرهستهای ایران که عمدتا به مباحث فعالیتهای منطقهای خلاصه میشود مورد انتقاد یا شک و تردید دبیرکل قرار گرفته است. به گزارش فارس، در بخشهایی از این گزارش آمده است:
با در نظر گرفتن مفاد ضمیمه B قطعنامه ٢٢٣١، پرتاب موشکهای بالستیک از سوی جمهوری اسلامی ایران در ماه مارس ٢٠١٦، برای من نگرانکننده شد. از جمهوری اسلامی ایران میخواهم با درنظر گرفتن پتانسیلی که پرتاب این موشکها برای ایجاد تنش در منطقه دارد، از این کار خودداری بورزد. با اینکه تفسیر قطعنامههای شورای امنیت بر عهده این نهاد است، لیکن من نگرانم که پرتاب این موشکها با روح سازندهای که در امضای برجام به نمایش گذاشته شد، در تعارض باشد.
من همچنین نگران گزارش مربوط به توقیف یک محموله سلاح توسط نیروی دریایی امریکا در خلیج عمان در مارس ٢٠١٦ هستم. امریکا نتیجهگیری کرده است که مبداء این محموله ایران و مقصد آن احتمالا یمن بوده است. جمهوری اسلامی ایران دبیرکل را مطلع کرد که در ارسال این محموله هیچ نقشی نداشته است. من مایل به یادآوری این هستم که همه اعضا تعهدات خود در بند ٦ از ضمیمه B در قطعنامه ٢٢٣١ را بهطور کامل انجام دهند و از همه میخواهم گزارشهای مربوط به توقیف تسلیحات را به من و دفتر من گزارش کنند.
من همچنین مایلم توجه شورای امنیت را به مشارکت نهادهای ایرانی در پنجمین نمایشگاه دفاعی عراق که در ماه مارس در بغداد برگزار شد، جلب کنم. هیچگونه مجوز اولیه از شورای امنیت برای ارسال سلاح از ایران به عراق درخواست نشده بود. دبیرکل تلاش کرد از هر دو طرف توضیحاتی درباره این موضوع دریافت کند. ایران به دبیرکل پاسخ داد که از نظر ایران چنین فعالیتهایی نیاز به هیچگونه مجوز قبلی از شورای امنیت ندارد و تاکید کرد که ایران مالکیت اقلام نمایش داده شده را حفظ خواهد کرد. من توصیه کردم که شورای امنیت شفاف کند که آیا بند ٦ قطعنامه بر انتقال یا فروش تسلیحات بدون درنظرگرفتن تغییر مالکیت دلالت میکند یا نه؟
یکی از نهادهایی که در فهرست تهیه شده تحت قطعنامه ٢٢٣١ شورای امنیت قرار گرفته است «سازمان صنایع دفاعی» است که به نظر میرسد در نمایشگاه حضور داشته و باید موضوع توقیف داراییها براساس معیارهای قطعنامه قرار بگیرد. من همچنین شورای امنیت را مطلع کردم یکی از افرادی که در این فهرست قرار گرفته است، ژنرال قاسم سلیمانی، اخیرا به عراق سفر کرده است. دبیرکل همچنین درباره این موضوعات از ایران و عراق توضیحاتی خواسته است و من قصد دارم بر این اساس گزارشی به شورا ارایه کنم.
مقامات عراقی در پاسخ به تحقیق در خصوص حضور سرلشکر قاسم سلیمانی در پنجمین نمایشگاه دفاعی عراق، به دبیرخانه اعلام کردند که کاملا از تفسیری که خود از قطعنامه ٢٢٣١ و بهخصوص بند اجرایی ٧ (a) و پاراگراف ١٨ ضمیمه A که صراحتا همه تحریمهای اعمالشده در قطعنامههای صادره بین سالهای ٢٠٠٦ تا ٢٠١٥، آگاهی دارند. عراق همچنین تاکید کرد که قطعنامه ٢٢٣١ طولانی، تکنیکی و گیجکننده است. این مساله اهمیت آگاهسازی درباره بندها و معیارهای قطعنامه ٢٢٣١ و تعهدات اعضای آن را نشان میدهد.
مقابله روسیه با مثلث انگلیس، امریکا، فرانسه علیه ایران
نشست شورای امنیت درباره قطعنامه ٢٢٣١ که روز گذشته برگزار شد صحنه حمایتها از برجام، انتقادهای ایران از طرف مقابل، انتقادهای برخی کشورهای عضو شورا از ایران، مخالفت روسیه با سیاسی کردن مجدد بحث بود. در نشست ویژه شورای امنیت «سامانتا پاور»، نماینده امریکا در سازمان ملل متحد، گفت که برجام تمامی مشکلات با ایران را حل نکرده است اما واشنگتن از پایبندی ایران به تعهداتش در برجام استقبال میکند. پاور همچنین مدعی شد که امریکا به تمامی تعهداتش در این توافق هستهای پایبند بوده است. برخی منابع خبری اعلام کردند که پاور در این نشست ادعا کرده است که ایران با آزمایش موشکهای بالستیک، توافق هستهای را نقض کرده است و ثبت نقض قطعنامه بینالمللی درباره برنامه هستهای ایران باید ادامه یابد.
نماینده فرانسه در سازمان ملل متحد هم گفت که این کشور از «عدم پایبندی ایران به برخی مفاد مهم قطعنامه ٢٢٣١ در ارتباط با برنامه موشکی و انتقال سلاح» - به ادعای وی - نگران است.
نماینده روسیه از گزارش شش ماهه دبیرکل سازمان ملل درباره اجرای قطعنامه ٢٢٣١ شورای امنیت این سازمان انتقاد کرد. وی با بیان اینکه بخشهای از این گزارش با انگیزههای سیاسی تنظیم شدهاند، گفت این گزارش نه تنها اجرای بادوام برجام را تضمین نمیکند، بلکه موجب تضعیف آن میشود. نماینده روسیه گفت که سازمان ملل نباید به اطلاعات غیرموثق رسانهها برای گزارشدهی درباره پایبندی ایران به قطعنامه تکیه کند.
نماینده انگلیس نیز همسو با همتاهای خود از امریکا و فرانسه تلاش کرد فعالیتهای موشکی ایران را نقض قطعنامه ٢٢٣١ بخواند. وی با بیان این ادعا که موشکهای ایران قادر به حمل کلاهک هستهای هستند، آزمایشهای موشکی ایران را نقض مفاد قطعنامه ٢٢٣١ این شورا خواند. وی همچنین از ایران خواست اقدامات به گفته وی «تحریکآمیز»، مانند شلیک موشک با شعارهای ضد اسراییلی را متوقف کند. نماینده انگلیس خاطرنشان کرد که لندن خواستار اجرای قدرتمندانه تحریمهای موشکی علیه ایران است و از اعضای شورای امنیت میخواهد نظام تحریمهای ضد ایرانی علیه فناوری موشکهای بالستیک را تقویت کنند. وی به علاوه از حمایت ایران از حزبالله لبنان و دولت سوریه انتقاد کرد و گفت که ایران برای برخورداری از مزایای برجام باید اعتماد جامعه بینالملل را جلب کند.
جفری فلتمن، معاون سیاسی دبیرکل سازمان ملل نیز در این خصوص گفت: بانکیمون ایران را به خاطر پایبندی به تعهداتش تحت برجام تحسین میکند. قطعنامه «٢٢٣١» که مکانیسم تاییدکننده توافق هستهای در شورای امنیت سازمان ملل متحد است دستاوردی در تاریخ شورای امنیت است و این قطعنامه، فصل تازهای در روابط ایران با این شورا باز میکند. اجرای کامل «برجام»، نظام منع اشاعه را تقویت خواهد کرد و جهان را از ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای ایران مطمئن خواهد کرد. اجرای برجام همچنین با رفع تحریمها به تحقق آرمانها و امیدهای مردم ایران کمک خواهد کرد البته مشکلات اجرا بخشی از مشکلات هر توافقنامهای است.
به هیچ کس اجازه حتی اظهارنظر در مورد سیستم دفاعی خود را نمیدهیم
همانگونه که پیش بینی میشد انتشار گزارش بانکیمون با واکنش تند وزارت امور خارجه ایران همراه بود. بهرام قاسمی، سخنگوی وزارت امور خارجه در تازهترین موضعگیری خود در این خصوص تاکید کرد که این گزارش تحت فشار آشکار امریکا بر دبیرخانه سازمان ملل تنظیم شده و اتهامات وارده در آن علیه ایران بیاساس است. او این گزارش را با روح و متن برجام و حتی قطعنامه ٢٢٣١ متعارض دانست و افزود: این در حالی است که قطعنامه ٢٢٣١، برجام و تایید و توافق درباره آن را نشانه تغییری بنیادین در بررسی برنامه هستهای ایران توسط شورای امنیت عنوان کرده است. این گزارشدهی دبیرکل یک رویه اداری و تکراری بوده و صرفا جنبه توضیحی داشته و عاری از هرگونه پیگیری اجرایی و عملی از سوی شورای امنیت سازمان ملل است.
سخنگوی وزارت امور خارجه اشاره گزارش دبیرکل سازمان ملل به کوتاهیهای امریکا و طرفهای غربی در عمل به تعهداتشان در برجام را گام مثبتی دانست، اما تاکید کرد: اینکه گزارش از کنار این موارد به سادگی عبور کرده، و از درخواست جدی از اعضای ١+٥ برای پایبندی به تعهداتشان طفره میرود، مایه تاسف است. جامعه بینالمللی انتظار دارد دبیرکل سازمان ملل موارد کوتاهی امریکا و برخی از دیگر اعضای ١+٥ در عمل به تعهدات برجامیشان را که مورد گواهی بسیاری از کشورهاست، به روشنی و صراحت منعکس کند.
وی خاطرنشان کرد: ابراز نگرانی این گزارش نسبت به آزمایشات موشکی ایران، اقدامی کاملا مغرضانه و جانبدارانه است چون برخلاف نص صریح قطعنامه ٢٢٣١ و صرفا با استناد به معیارهای اعلام شده توسط امریکا و با زیر پا گذاشتن کلیه اصول حرفهای و کاملا خارج از حیطه اختیارات دبیرکل در این رابطه اظهارنظر کرده است. جمهوری اسلامی ایران مجددا تاکید میکند که موشکهای بالستیک ایران به دلیل آنکه برای حمل کلاهکهای هستهای طراحی نشدهاند به هیچ عنوان در حیطه صلاحیت قطعنامه ٢٢٣١ قرار نمیگیرند و بنابراین جمهوری اسلامی ایران به هیچ کسی اجازه حتی اظهارنظر در مورد سیستم دفاعی خود را نمیدهد.
قاسمی تصریح کرد: برجام حاصل یک تلاش طولانی جمعی برای به ثمر رساندن رهیافت دیپلماتیک جهت حل یک بحران ساختگی و ناخواسته بوده است و پایداری آن نیازمند اراده سیاسی همه طرفها در پایبندی به تعهداتشان و اقدامات حرفهای و حمایتگرانه نهادهایی نظیر سازمان ملل است. ایران در تداوم سیاست اصولی خود برای حل و فصل دیپلماتیک موضوع، به تعهداتش پایبند بوده و خواهد بود؛ با این وجود، تاکید میکند موفقیت این سیاست، صرفا در گرو اقدام متقابل و صادقانه کلیه طرفها در اجرای کامل و بههنگام کلیه تعهداتشان است و جمهوری اسلامی ایران در صورت پایبند نبودن طرف مقابل، اقدام مقتضی متقابل را به عمل خواهد آورد.
او با اشاره به اینکه بینتیجه بودن اتخاذ رویکرد تقابلی از سوی شورای امنیت علیه ایران بارها ثابت شده است، تاکید کرد: تلاش در جهت تکرار این رویکرد، اقدامی غیرسازنده است که بارقههای امید ناشی از توافق درخصوص برجام و توسل به راهحل دیپلماتیک را از بین خواهد برد. جمهوری اسلامی ایران هشدار میدهد که تکرار تجربه گذشته، روح حاکم بر برجام و فضای مثبت ایجاد شده در نتیجه آن را مسموم خواهد ساخت و این به نفع هیچ یک از طرفها و جامعه بینالمللی نخواهد بود.
منبع: اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید