عراقچی در پاسخ به اعتماد:
اگر کمک نمیکنید تیشه به ریشه منافع ملی نزنید/ اوایل مذاکرات حاضر نبودند حتی اسم راکتور اراک را ببرند
سیدعباس عراقچی، معاون حقوقی و امور بینالملل وزارت امور خارجه، عضو ارشد تیم مذاکرهکننده و رییس ستاد پیگیری اجرای برجام باز هم به میان خبرنگاران آمد. برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) یک سال و چند روز عمر دارد و هنوز 9 سال دیگر از روزهای عمر این توافق باقیمانده است.
صنعت هستهای ما تثبیت شد و این دستاورد کمی نیست
سیدعباس عراقچی در ابتدای نشست پیش از ورود به بخش پرسش و پاسخ از میزبان خواست تا به وی فرصتی برای بیان مقدمهای بر بحث را بدهد. مقدمهای که محور آن تلاش عراقچی برای رفع ابهام از برخی سوءتفاهمها و سوءبرداشتها بود. وی در این خصوص گفت: یکی از اهداف اصلی ما در مذاکرات برداشته شدن تحریمها بود ولی نباید فراموش کنیم و نباید برجام را منحصر به برداشته شدن تحریمها بکنیم. البته که برداشته شدن تحریمها لازم است و البته که مطالبه ما از طرفهای غربی هیچگاه در این زمینه کاهش پیدا نکرده و نخواهد کرد. ما با بدعهدیها، بدقولیها و عدم اجرای صحیح برجام در مواردی مواجه بودهایم اما فراموش نکنیم که خواسته ما از مذاکرات هستهای صرفا رفع تحریمها نبوده است. مردم ما 10 الی 12 سال در مقابل تحریمهای سنگین و تهدیدهای روزمره مقاومت کردند و دلیل آن این بود که در بحث هستهای یک خواسته داشتند. اگر دقیقتر این موضوع را مورد توجه قرار دهیم قطعا در ارزیابی مذاکرات و برجام نیز ارزیابی دقیقتری خواهیم داشت. تمام خواستههای ما در طول بحران هستهای و در تمام سالهایی که در برابر تحریمها و فشارها ایستاده بودیم در یک جمله و یک شعار خلاصه
میشد و آن این بود که: انرژی هستهای حق مسلم ما است. آنچه میلیونها بار در سراسر ایران توسط مردم فریاد زده شد این بود که به دنبال تثبیت حق در این جمله بودند. آیا در طول مذاکرات هستهای و برجام این حق مسلم تثبیت و محقق شد یا خیر؟ در کنار موضوع تحریمها باید به این سوال نیز پاسخ داده شود که آیا خواسته اصلی ما محقق شده است یا خیر؟ این حق در برجام کاملا محقق شد. شش قدرت بزرگ دنیا و در راس آنها شورای امنیت حق ما برای برخورداری از صنعت صلح آمیز هستهای با همه ابعاد در قسمتهای حساس از جمله غنیسازی و آب سنگین اراک را به رسمیت شناختهاند و شورای امنیت که پیش از این اتفاقها شش قطعنامه فصل هفتمی داده بود اکنون این حق ما را به رسمیت میشناسد و قطعنامهای در تایید آن صادر میکند. به دلیل همین تثبیت حق است که در بیش از یک سال گذشته این شعار انرژی حق هستهای حق مسلم ما است در اولویت شعارهای مردم ایران نیست چرا که من فکر میکنم وجدان جمعی جامعه ما این را پذیرفته است که دنیا به برنامه هستهای ما احترام میگذارد. البته این مساله نافی پیگیریهای دیگر ما در حوزه اجرای برجام نیست.
فرمایش رهبری دقیق است چرا که تحریمهای غیرهستهای همچنان باقی است
«معاون وزیر امور خارجه حرف خود را تغییر داده است و میگوید که قرار نبود تمام تحریمها برداشته شوند.» این عبارتی است که در چند روز اخیر و پس از حضور عراقچی در برنامه گفتوگوی ویژه خبری با برداشتی از تنها یک قسمت از سخنان وی و فراموش کردن مابقی دست به دست در شبکههای خبری میپیچد. عراقچی این برداشت را سوتفاهم دوم میخواند و میگوید: این حرف جدیدی نیست که در اثر برجام فقط تحریمهای هستهای برداشته شده و سایر تحریمها باقی مانده است. در هر مصاحبهای و در هر نشستی من این مساله را از ابتدا گفتهام و بر آن تاکید داشتهام. در توافق ژنو که شروع رسیدن به توافق در امر هستهای بود و اصول مذاکرات در متن توافق موقت ژنو قید شده بود نیز آمده است که تحریمهای مرتبط با هستهای صرفا برداشته خواهد شد. تحریمهای غیرهستهای در جای دیگری اگر نظام روزی صلاح بداند باید بررسی شود و کندوکاو آن تحریمها بنای ما در مذاکرات هستهای نبوده است. اینکه الان میگوییم تحریمهای اولیه، مرتبط با حقوق بشر و تروریسم باقی میماند حرف جدید و خارقالعادهای نیست. همانطور که مقام معظم رهبری هم فرمودهاند کسی نباید بگوید که تحریمها برداشته شده است
چرا که تحریمهای اولیه که ارتباطی به هستهای ندارد سر جای خود باقی است و تحریمهای دیگر هم که مرتبط با هستهای نیست همچنان به قوت خود باقی ماندهاند و حتی در تحریمهای هستهای هم آنطور که ما انتظار داشتیم، انتظارات برآورده نشده است. بنابراین فرمایش مقام معظم رهبری کاملا دقیق و هوشمندانه است و تمام تحریمها برداشته نشده است.
من نمیگویم طرف مقابل به تمام تعهدات خود عمل کرده است
«آیا طرفهای مقابل ایران در مذاکرات به تعهدات خود عمل کردهاند یا خیر؟» این سوال مقدمه پاسخ سیدعباس عراقچی به سوءتفاهم دیگری بود که این روزها بسیار مطرح میشود. طرف مقابل طبق برجام متعهد بود که یک سری تحریمها را لغو کند، بخشی از تحریمها را متوقف کند، مصوبات جدید بگذارد یا تغییر کند و اینکه مجوزهایی را در خصوص هواپیما یا غیره صادر کنند را انجام دادهاند. این کارها از سوی طرف مقابل انجام شده است. اما این بدان معنا نیست که تحریمها در صحنه عمل هم به شکل کامل برداشته شده است. باید میان این دو مساله تفکیک قائل شویم. اینکه میگویم آنها به تعهدات خود به طور کامل عمل کردهاند منظورم عمل کردن کامل روی کاغذ است و این همان مسالهای است که مقام معظم رهبری هم به آن اشاره داشتهاند. تحریمها روی کاغذ کاملا برداشته شده است و از این جهت نمیتوانیم بر طرف مقابل ایرادی بگیریم که مثلا طبق فلان بند برجام شما باید مصوبهای را لغو میکردید اما آن را انجام ندادهاید. این لغوها و تصویب مصوبههای جدید روی کاغذ صورت گرفته است. آیا این بدان معناست که تحریمها در صحنه عمل هم کاملا برداشته شدهاند؟ خیر. این عدم اجرا دلایل بسیاری
دارد اما بخش اعظم آن به دلیل بدعهدیها و شیطنتهایی است که آنها در صحنه عمل به طرق دیگری نشان دادهاند. من نمیگویم طرف مقابل به تمام تعهدات خود عمل کرده است اما میگویم طبق برجام روی کاغذ کارهایی که باید انجام میدادند را پیش بردهاند اما از جهت اجرای برداشته شدن تحریمها در صحنه عمل ایرادهایی دارند و بدعهدیهایی داشتهاند. اعتراضها و بحثهای ما هم با طرف مقابل هنوز ادامه دارد. معتقدیم که دقیقا به وظایف خود در صحنه عمل، عمل نکردهاند و فضا و شرایطی را که باید فراهم میکردند تا تحریمها به صورت عملی برداشته شود و از روی کاغذ به صحنه میدانی بیاید را به شکل کامل فراهم نکردهاند.
هم گشایش داشتیم هم موانع
«ما معتقدیم تحریمهایی که برداشته شده در عمل آثار خودش را نشان نداده است.» چهارمین سوءتفاهمی که رییس ستاد پیگیری اجرای برجام به دنبال پاسخگویی به آن بود به این جمله گره خورد. وی در تکمیل این جمله خود گفت: این بدان معنا نیست که هیچ گشایشی در عرصههای مختلف اقتصادی کشور صورت نگرفته است. در حالی که بسیاری از انتظارهای ما برآورده نشده است اما بسیاری از انتظارهای ما هم برآورده شده است. توضیحات مفصل در این خصوص در گزارشی که دیروز به مجلس شورای اسلامی ارایه کردیم، وجود دارد. در این گزارش به شکل ریز هم از گشایشهایی سخن گفتهایم که صورت گرفته است و هم از مشکلاتی که هنوز وجود دارد سخن گفتهایم. درست است که انتظارهای ما در حدی که میخواستیم برآورده نشده است اما اینطور هم نیست که در نقطه صفر باشیم و نسبت به شش ماه پیش که روند اجرای برجام آغاز شد در مسیر رو به جلو قرار داریم. تا تاثیر عملی کامل این گشایشها بر زندگی روزمره مردم هنوز فاصله داریم و اجرایی شدن کامل آن هم تنها بر عهده برجام نیست.
تیشه زدن به منافع کشور به مراتب بدتر از ماله کشی است
«ماله بکش، عراقچی». تیتر یک رسانه منتقد دولت و به تبع آن مخالف توافق هستهای در روز چهارشنبه 23 تیر گویای سیاستی است که یک طیف سیاسی خاص در مواجهه با برجام دنبال میکنند. این سیاست و نگاه دستگاه دیپلماسی به آن سوژه سوالی بود که «اعتماد» با سیدعباس عراقچی مطرح کرد: برجام ادبیات جدیدی را وارد رسانههای ایران کرده است، از امید تا ماله کشی، بتنریزی و سیمان پر کردن. تا چه اندازه این سبک انتقاد را قبول دارید؟ واقعا در نشستها در حال توجیه هستید؟
عراقچی در پاسخ گفت: یکی از دستاوردهای فرعی برجام این است که میزان رشد و بلوغ سیاسی جامعه را به میزان بسیار زیادی افزایش داده است. این دستاورد کمی نیست که یکی از مهمترین موضوعات کشور با این دقت، صراحت مورد بحث و بررسی و موشکافی و مناظره در تمام محافل سیاسی و غیرسیاسی، فنی و غیرفنی قرار بگیرد و مسوولان متصدی و اجراکننده آن تا این اندازه زیر سوال برده و مجبور به پاسخگویی شوند. این وادار کردن دولت نسبت به پاسخگویی به عملکردش در جای خود امر مبارکی است و به رشد و بلوغ سیاسی جامعه کمک میکند. این مساله در کنار خود تبعاتی هم دارد به خصوص زمانی که وارد حوزه مباحث سیاست داخلی میشود و همین جاست که نیاز به تامل دارد. در بحث سیمان و بتون که شما هم به آن اشاره کردید یک ترفند امریکایی وجود داشت که ما هم در داخل گرفتار آن شدیم. من ادعای قاطع میکنم که یکی از بزرگترین، دستاوردهای ما در برجام، تثبیت رآکتور آب سنگین اراک بود. مواضع علنی امریکاییها در مصاحبه با رسانهها وجود دارد که ما به ایران اجازه داشتن آب سنگین نخواهیم داد. در اوایل مذاکرات امریکاییها و غربیها حاضر نبودند حتی اسم رآکتور اراک و آب سنگین را ببرند.
برای اثبات این مساله هم به توافق اولیه ژنو مراجعه کنید که در آن وقتی به اسم اراک میرسیم گفته میشود که باید اعتماد سازی شود و به فرمول جدید در خصوص اراک برسیم. در همان مذاکرات و جلسات بود که امریکاییها به ما گفتند دستورالعمل داریم که اسم رآکتور اراک و آب سنگین در هیچ سندی نیاید. لذا ما پیشنهاد کردیم بگویید: رآکتور اراک. نپذیرفتند و گفتند معذوریت داریم. گفتیم اسم بین المللی آن را بیاوریم یعنی رآکتور IR40 که همان کدی است که در آژانس ثبت شد. باز هم گفتند اجازه آن را هم ندارید. اگر به توافق ژنو مراجعه کنید میبینید عبارتی که در مورد رآکتور اراک استفاده شده این است: رآکتوری که آژانس به آن میگوید IR40. یعنی امریکاییها در مورد رآکتور آب سنگین اراک اینگونه برخورد میکردند. اسم این رآکتور را حاضر نبودند بیاورند و این کجا تا موضع آخر آنها در توافق که قبول کردند رآکتور اراک با ماهیت آب سنگین برجا بماند. البته هنوز نگرانیهایی درباره سوءاستفاده از آن وجود دارد چرا که رآکتور آب سنگین آسانترین راه برای رسیدن به بمب است. در همین راستا اعلام کردیم برای رفع این نگرانیها حاضریم مذاکره کنیم و به همین دلیل است که رآکتور
اراک مدرن سازی شد. در روند مدرنسازی هم این رآکتور کارایی بیشتر پیدا میکند، هم مقدار پلوتونیوم در آن کاهش پیدا میکند. این مسیر یک راهحل خلاقانه برای کاهش نگرانیها بدون تغییر ماهیت بود. در برجام و در توافق نهایی رآکتور آب سنگین را پذیرفتند و حتی فراتر از این پذیرفتند که همه اعضای 1+5 به ایران در مدرنسازی رآکتور اراک کمک کنند. این تغییر موضع دستاورد بزرگی برای ایران بود.
رییس ستاد پیگیری برجام افزود: برای رفع نگرانیها قرار شد ما مخزن رآکتور اراک را خارج کرده و مخزن مدرنتری که پلوتونیوم کمتری تولید میکند را جایگزین کنیم. ما دو راه داشتیم یا این مخزن را قطعه قطعه کنیم یا لولههای مخزن را با بتون پرکنیم. دوستان ما در سازمان انرژی اتمی پیشنهاد کردند که به دلیل تمایل ما برای حفظ این مخزن در موزه بهتر است که با بتون پر شود. اینکه مخزنی که هیچ کارایی ندارد و در حفرههای آن بتن ریخته شده با اینکه رآکتور اراک را بتون بگیرند و در آن سیمان ریخته شود بسیار فرق دارد. این تبلیغات منفی و اشتباه را امریکاییها از ابتدا شروع کردند و چون در پرونده رآکتور اراک عقبنشینیهایی فاحشی داشتند و باخته بودند ادعا کردند که ما حفرههای رآکتور را با بتون پر کردهایم. با وجود اصرار بر شفاف سازی باید مراقب ترفندهای رسانهای طرف مقابل باشیم.
برای من هم مزاح در مورد ماله کشی میفرستند و خیلی هم لذت میبرم
معاون حقوقی و امور بینالملل وزارت امور خارجه در پایان افزود: من احساس میکنم آنچه ما انجام دادیم بحث روشنگری در ابعاد مختلف برجام بوده است که البته مورد بیانصافیهایی هم قرار گرفت. مزاح کردن و شوخی کردن بسیار خوب است. برای من هم مزاحهایی درباره مالهکشی و ماله طلایی میفرستند و من هم جمع میکنم و خیلی هم لذت میبرم. همین نشان میدهد که اتفاقا منطق ما کار میکند چون برای مقابله با آن به شوخی و مزاح متوسل میشوند. این مساله نشان میدهد که منطق ما اثر کرده است. اگر در راستای اجرای موفق برجام و تامین منافع ملی کشور قدمی برنمیداریم و به این مسیر کمک نمیکنیم حداقل تیشه به ریشههای منافع کشور نزنیم. فکر کنم تیشه زدن به منافع کشور به مراتب بدتر از ماله کشی است.
تاکید میکنم که سرخود از هیچ خط قرمزی عبور نکردیم
برای حصول برجام از کدام خطوط قرمز عدول کردید؟ این سوالی بود که هفته گذشته از حمید بعیدی نژاد در خبرگزاری فارس پرسیده شد. این عضو تیم مذاکرهکننده نیز پاسخ داد که به صراحت میگویم از هیچ خط قرمزی عبور نکردهایم. همین مساله سوژه سوالی از سیدعباس عراقچی در نشست خبری روز گذشته شد. معاون امور حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه در پاسخ به این سوال که کدام یک از خطوط رهبری در برجام رعایت نشده است، گفت: خطوط قرمز تعیین شده از سوی رهبری و خطوط قرمزی که برای تیم مذاکرهکننده تعیین میشد برخی از آنها در صحنه مذاکره و عمل قابل محقق شدن نبود و این موارد با صداقت و شفافیت کامل به مراجع تصمیمگیرنده در نظام گزارش شد و زمانی که امر دایر میشد براینکه آیا توافق نداشته باشیم یا خطوط قرمز را بعضا با تشخیص مقامهای عالی جابهجا کنیم، تصمیمگیری با کسانی بود که مذاکرات را هدایت میکردند. همانطور که مقام معظم رهبری هم فرمودند در دو تا سه مورد ما گزارشهایی را ارایه کردیم و وزیر امور خارجه هم به تهران مراجعه کرد و گزارش داد. هیچگاه اینگونه نبوده است که ما سر خود دستور العملی را نادیده گرفته باشیم یا سر خود تصمیمی گرفته باشیم و
نظام را مقابل عمل انجام شده قرار داده باشیم. ممکن است کسی بتواند ما را متهم کند به اینکه ما نتوانستهایم به خوبی مذاکره کنیم اما کسی نمیتواند ما را متهم به این بکند که سر خود تصمیمی گرفتهایم. در چند موردی که شدنی نبود ما گزارش دادیم و در مواردی هم در خطوط قرمز تغییراتی داده شد که با هماهنگی کامل بود. تاکید میکنم که سرخود از هیچ خط قرمزی عبور نکردیم.
دیدگاه تان را بنویسید