ضربهگیری اقتصاد ایران با سرمایهگذاریهای مشترک
مشاور وزیر صنعت، معدن و تجارت گفت: انتظاراتی که پس از اجرایی سازی برجام در حوزه خودرو به وجود آمد انتظارات اشتباهی بود.
اعتماد آنلاین- ایران در فروش خودرو در رتبه سیزدهم دنیا قرار دارد که این به معنی بالا بودن تقاضا در ایران است. هرچند رکود و تحریمها روند تولید را در سالهای 91 و 92 با کاهش مواجه کرد اما بسیاری از مدیران خودروی توافق هستهای و لغو تحریمهای خودروی را راه نجات این صنعت میدانستند و همین موضوع باعث شده بود چشم امید به توافق هستهای باشد تا دومین صنعت بزرگ ایران را از بحران نجات دهد. حالا یک سال از توافق برجام میگذرد که باید دید تاثیر آن بر این صنعت چیست. با اینکه مردم ایران در سالهای اخیر از آن نا امید شدند اما ایران بازار 500 میلیونی منطقهای خود را دارد که این از جمله پتانسیلهای مهم کشور محسوب میشود. با این حال برای ارزیابی تاثیرات توافق هستهای بر صنعت خودرو به سراغ بیوک علیمرادلو، مشاور وزیر صنعت، معدن و تجارت رفتیم تا قراردادهایی را که در این یک سال بسته شده مورد بررسی قرار دهیم که در ادامه میخوانید...
از ابتدای سال 94 که زمزمههای توافق هستهای به وجود آمد این امیدواری بین مردم شکل گرفت که با توافق ایران و گروه 1+5 تحریمهای بینالمللی لغو میشود و این موضوع اثر مستقیمی بر قیمت خودرو دارد چرا که بازار ایران به سوی جهان باز خواهد شد. اما این موضوع تحقق نیافت، هرچند این نگاه چندان واقع بینانه نبود اما بسیاری از مسوولان هنگام اظهارنظر امیدواری را بین مردم به وجود آوردند. حالا با توجه به اینکه یک سال از توافق برجام میگذرد این مساله را چگونه میبینید؟
انتظاراتی که پس از اجرایی سازی برجام در حوزه خودرو به وجود آمد انتظارات اشتباهی بود. زیرا بحث برداشته شدن تحریمها بنا نبود قیمتها را کاهش دهد و شرایط اقتصاد به کلی تغییر کند. به هر صورت باید پذیرفت که برجام بخشی از محدودیتها را برداشت. اما همانگونه که یکسال پس از برجام مشاهده میکنیم یکسری کارهای دیگری در پس آن انجام میشد. یکی از موارد این است که سیستمهای بانکی باید با شرایط جهانی تطابق پیدا میکرد زیرا در سالهای تحریم تطابق میان بانکداری ایران با بانکداری جهانی به وجود نیامد. به همین دلیل هنوز بحث گشایش اعتبار را که به صورت وسیع قبل از تحریمها داشتیم دیگر نداریم و به صورت موردی انجام شده است. از سویی دیگر بسیاری از شرکتها به ایران آمدند و شرایط اقتصادی ایران را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند که ماحصل سیاستگذاری را که در وزارت صنعت، معدن و تجارت داشتیم به آنها اعلام کردیم که دیگر نمیخواهیم قرارداد لایسنس License contract با خارجیها داشته باشیم و بیشتر مایل به سرمایهگذاری هستیم. بحث سرمایه و جذب آن پیش شرطهایی داشت که طبیعتا کار را زمانبر میکرد. از سویی دیگر ما بحث صادرات را به عنوان پیش شرط
مطرح کردیم که در واقع در رابطه با ایجاد شغل و خروج از رکود بتوانیم قدمهایی را در زمینه جذب سرمایه ایجاد کنیم. این سیاستهایی بود که ما پس از برجام در پیش گرفتیم. با اینکه برای حضور شرکتهای خارجی در ایران مقاومت کردند اما اگر شرکتی در داخل سرمایهگذاری کند به بدنه اقتصاد کشور جذب میشود و ضربه پذیری آن را کم خواهد کرد. ما این موارد را در اصول کار خود قرار دادیم که خودروهای روز خود را وارد کشور کنند و تولید داشته باشند. اگرچه بحث انتظارها در کاهش قیمت غلط بود اما اینکه تنوع محصول و خودروها در ایران بهروزتر شوند که این انتظار درستی است اما خودرو محصولی است که ساخت آن از روز تصمیم برای ساخت تا ورود به بازار حداقل 18 ماه طول میکشد.
بسیاری معتقدند که کمپین نخریدن خودروی داخلی ناشی از توقعاتی بوده که پس از برجام از خودروهای داخلی به وجود آمده بود. آیا این موضوع را میتوان به برجام ارتباط داد که بسیاری از منتقدان برجام نیز آن را ناشی از برجام میدانستند؟
نه. به نظرم این موضوع مساله خاص خود را داشت. این موضوع توقعی بود که در بحث کیفیت خودروها به وجود آمده بود و ارتباطی با توقع مردم از اجرایی شدن برجام نداشت. کمپین در جایگاه خود بر مبنای یکسری انتظارات به وجود آمد و اینکه چگونه آغاز شد، مساله دیگری است ولی مسائلی که بعدا بسیاری در کمپین مطرح میکردند بیشتر موارد کیفی بود.
از زمان توافق برجام بسیاری بر این باور بودند که باید با خودروسازان بزرگ دنیا وارد همکاری شویم؛ مثلا گفته میشد شرکتهای خودروسازی ایران با غولهای خودروسازی مانند بنز و فیات وارد مذاکره شدهاند اما در بحث خودروهای سواری تنها خودروسازهای فرانسوی بودند که با ایران قرار داد بستند و دیگر خبری از این برندها نبود؟
در بحث خودروهای سواری این موضوع کاملا درست است. اولا اینکه خودروهای فرانسوی که در بازار خودروهای ایرانی حضور دارند شرکتهایی هستند که در جهت حفظ همکاریهای قبلی در مرحله اول وارد بازار ایران شدند. سپس خودروسازهای دیگر از جمله اروپاییها برای تطبیق دادن خود با شرایط احتیاج به مطالعات بیشتری داشتند. رفت و آمدها زیاد بوده و مذاکرات بسیار زیادی هم صورت گرفته اما ما هم با توجه به تجارب گذشته قصد نداشتیم تا همان اتفاقات گذشته تکرار و یک قرارداد لایسنس License contract اجرا شود و به هر دلیلی اتفاقی بیفتد که حرکت سازمانی علیه ما انجام دهند و با یک تحریم تمام سرمایهگذاریهای سالیان ما روی زمین باقی بماند. در نتیجه از همین رو اصرار به بحث سرمایهگذاری داریم. از سوی دیگر سرمایهگذار انتظار دارد که بحث امنیت سرمایه خود را مشاهده کند و نقل و انتقال پول باید شفاف و روشن باشد و مجموعه شرایط تنها یک صنعت را دربر نمیگیرد بلکه کل اقتصاد کشور را در بر میگیرد که به سرمایهگذار باید پاسخگو باشد. اکنون این شرکتها در حال مطالعه و مذاکره هستند. برخی از این شرکتها در بحث خودروهای سنگین که سرمایهگذاری به نسبت کمتری میخواهد
حاضر به مشارکت شدند و به خصوص با بخش خصوصی وارد مذاکره شدند و عمده این شرکتها نیز با بخش خصوصی در حال مذاکره هستند.
تا چه حد میتوان امیدوار بود که بسته شدن این قراردادها موجب رقابتی شدن بازار خودرو خواهد شد؟
من به شخصه بسیار امیدوار شدم و معتقدم که خودروسازهای فرانسوی که برنامههای وسیعی دارند و برخی شرکتهای زیرمجموعه ایجاد شده و برخی دیگر در حال ایجاد شرکت هستند، به هر حال توسعه محصولات در حال رخ دادن است و برخی از این فرمولاسیون خارج از دو خودروساز اصلی کشور در حال انجام است و شرایط به سمت رقابتی شدن پیش میرود. رقابتی شدن بازار خودرو یک انتخاب نیست، یک مساله حیاتی است که اگر نشود ما بهشدت دچار بحران خواهیم شد.
برخی معتقدند که قراردادهای منعقد شده موجب میشود که ایران خودرو و سایپا مونتاژ کار خودروهای فرانسوی باشند، آیا مجدد به این سمت پیش خواهیم رفت؟
قراردادهایی که بسته شده دیگر لایسنس نیستند که بخواهند مونتاژکارشوند. قراردادهایی که با فرانسویها در حال اجرایی شدن است بر مبنای مشارکت شکل گرفته است زیرا دو طرف شرکتهای مشترک تاسیس میکنند، سرمایهگذاری مشترک دارند، از همین رو باید تولیدات اقتصادی داشته باشند تا هر مشتری با هر نوع سلیقهای بتواند از آن منتفع شود و بر اساس منویات اقتصادی بنگاه حرکت میکند و هرچه تیراژ بالاتر رود سرمایهگذاری بیشتری روی ساخت انجام میدهند. از سوی دیگر وزارت صنعت هم شرایطی در قرارداد گنجانده که باید ساخت در داخل انجام شود و حداقل 30 درصد تولیدات نیز برای صادرات به عنوان پیشفرض گنجانده شده و مجموعه اینها باعث شده است که فرآیند کار کردن به مانند گذشته شود. تا امروز مقاومت کردیم تا اجازه ندهیم قراردادهای لایسنس انجام شود مجدد مونتاژ در کشور صورت گیرد.
اینکه گفته میشود نباید خودروسازان داخلی تضعیف شوند را چگونه میتوان با ایجاد شرکتهای مشترک توجیه کرد؟
در این بحث یک تناقض وجود دارد زیرا از طرفی رقابت را یک مورد خوب میبینیم و از سوی دیگر به دنبال تضمین برای عدم تضعیف خودروسازان داخلی باشیم. در این زمینه هیچ ضمانتی وجود ندارد و ایرانخودرو باید خود را به روز رسانی کند.
ایرانخودرو چگونه میتواند با این شرکت مشترک وارد رقابت شود تا در زیر سایه آن قرار نگیرد؟
باید محصولات به روزتری را وارد بازار کند و تنوع را در دستور کار قرار دهد. ایران خودرو و سایپا پلتفرمهای قدیمی در اختیار دارند و باید پلتفرمهای جدیدی را وارد کنند و محصول برند خود را تقویت کنند تا وارد بازار رقابت شوند و هیچ راه دیگری وجود ندارد در غیر این صورت شکست خواهند خورد.
فکر میکنید در آینده میتوانیم شاهد چه نوع خودروهایی در داخل کشور باشیم؟
در حال حاضر آنچه مسلم است، پژو-سیتروئن و رنو هستند که وارد کشور شدهاند. رنو برنامه وسیعتری نسبت به پژو- سیتروئن دارد و قصد دارد تا به صورت مستقل یک خودروسازی ایجاد کند و همین موضوع باعث میشود تا محصولات مختلفی را وارد بازار کند. از سوی دیگر به سادگی نباید از بخش خصوصی که در حال شکلگیری در صنعت خودرو هستند غافل شد. اخیرا بخش خصوصی یکی از خودروسازیها را خرید و طبیعتا بخش خصوصی زمانی که سرمایه خود را وارد بازار کرده باید محصول خوب نیز روانه بازار کند و این رقابت شدیدتر خواهد شد. ایران خودرو و سایپا در آینده باید تغییرات زیادی درون خود انجام دهند تا بتوانند رقابتی شوند.
به طور کلی در این یک سال برجام چه تاثیری بر صنعت خودروی ایران داشته است؟
حداقل این است که صنعت خودرو اقبالی بوده است که هم قطعهساز و خودروساز کار را با بازار جهانی آغاز کردند. همین که رنو تصمیم میگیرد سهام عمده یک شرکت را خریداری کند و برند و شبکه خود را در داخل کشور ایجاد کند و سرمایهگذاری سنگینی در این بازار انجام دهد یا اینکه وقتی پژو یک سرمایهگذاری مشترک 50-50 با ایران خودرو انجام میدهد و وارد بازار ایران میشود از جمله نتایج برجام است که تا پیش از آن هیچ یک از آنها وجود نداشت و حتی به خاطر تحریمها حاضر نبودند که در جلسات مشترک با ایرانیها دیده شوند چه برسد به اینکه بخواهند به یک توافق برسند. ایجاد رقابت در بازار خودرو و ایجاد چشمانداز مناسب برای بازار خودروی ایران حاصل برجام بوده است. امروز قطعهسازان ما شروع به کار با طرفهای خارجی کردند و خیلی از شرکتهای قطعهساز خارجی نیز وارد بازار ایران شدند و من آینده را بسیار درخشان و خوب میبینم.
زمانی که برجام اجرایی شد، به نظر میرسید باید بازار را به سمت رقابتی شدن پیش ببریم اما کنترل واردات به این شکل فعلی این موضوع را مورد تناقض قرار میدهد؟
فعلا فکر نمیکنم که بازار واردات تاثیر بیش از 10 درصدی بر بازار خودروهای داخلی داشته باشد. در این 10 درصد باید به عنوان یک کسب و کار به آن نگاه کرد که البته باید به آن نظم و نظام داد زیرا اکثر این شرکتها نمایندگی از طریق واسطه داشتند که وزارت صنعت در حال ایجاد فشار بیشتر برای تبدیل این قراردادها به قراردادهای مستقیم است و مستقیم شدن قراردادها بازار را از پویایی بیشتری برخوردار خواهد کرد و تعرفهها نیز به نظر نمیرسد تغییری داشته باشد و در مورد خودروهای لوکس برنامهای برای تغییر آن وجود ندارد.
دیدگاه تان را بنویسید