برجام فرصتهایی روی کاغذ داشت
توافق هستهای در ایران همانگونه که موافقان بیشماری دارد، از مخالفان و منتقدان متعددی نیز برخوردار است؛ مخالفانی که روزی خود از حامیان تیم مذاکرهکننده دولت پیشین بودند، از همان روزی که حسن روحانی در سال 92 بر مسند ریاستجمهوری تکیه زد و با حکمش مسوولیت اجرایی مذاکرات هستهای از شورای عالی امنیت ملی به دستان محمدجواد ظریف سپرد، ندای انتقاد را سر دادند و در هر مرحله مخالفت خود را به شکلی مختلف و گونههایی متفاوت نشان دادند
بخش دوم مصاحبه فواد ایزدی.....
اعتماد آنلاین- اشاره کردید که آقای جلیلی در سخنانش ابتدا از تاریخ شروع میکرد. آقای ولایتی هم در مناظرههای انتخاباتی سال 92 خطاب به ایشان گفتند مذاکره میدان فلسفهبافی و تاریخگویی نیست. تا چه اندازه چنین رویکردی از آقای جلیلی در عدم رسیدن به نتیجه اثر داشت؟
من گفتم که تیم آقای جلیلی هم نکات مثبت و هم نکات منفی داشت. آن حرف آقای ولایتی در یک فضای انتخاباتی بیان شد چون ایشان رقیب آقای جلیلی بودند پس از آن حرف را باید در فضای انتخاباتی دید و دعواها میان جناحهای مختلف اصولگرا نتیجهاش این شد که آقای روحانی رییسجمهور شود. معنای سخن آقای ولایتی هم بیشتر معنای سیاسی داخلی دارد تا هستهای.
ولی آقای ولایتی سالها وزیر امور خارجه بودند و...
آقای روحانی هم 16 سال دبیر شورای عالی امنیت ملی بود ولی چرا در هستهای خرابکاری کرد؟
واقعا خرابکاری شده؟ چه خرابکاریای؟
قطعا خرابکاری شده است. دوستان تصوراتی داشتند پس از برجام شرایطی ایجاد شود که هنوز این شرایط اتفاق نیفتاده است و این یعنی خرابکاری. البته شاید خودشان هم باور نمیکردند که چنین شرایطی ایجاد شود.
چون به قول شما گشایشی ایجاد نشده است میگویید خرابکاری؟
من نگفتم گشایش. من گفتم برجام نقض شده است ولی دوستان اعتراضی نمیکنند.
در صورتی که برجام نقض شده، از کجا میدانید ایران اعتراض نکرده است؟
چون من هر روز خبرها را مشاهده میکنم. من هیچ کجا ندیدهام خبری منتشر شود که ایران بگوید بند 4. 1. 4 پیوست دوم نقض شده است. شما دیدهاید؟
در جلساتی که میان وزرای امور خارجه برگزار میشود، آقای ظریف شدیدترین فشارها را به همتای امریکایی خود میآورد و همین مساله موجب به سخره گرفته شدن کری توسط رسانهها شده است...
خیر. همین حرفها را رسانههای ما درباره دو طرف میگویند. حرفهای رسانهای که ملاک نیست. ملاک این است که بر روی کاغذ چه چیزی نوشته و چقدر آن را گرفتهایم.
براساس برجام پرونده موسوم به پیامدی حل شد و تحریمهای هستهای هم رفع شدند...
پرونده پیامدی حل نشد.
چرا فکر میکنید حل نشده است؟
پرونده حل و مختومه نشده است. شما بند 14 آن را نگاه کنید. هر زمان که بخواهند میتوانند برگردند. پرونده پیامدی مانند یک در است. شما میتوانید این در را ببندید ولی هر وقت هم بخواهید میتوانید آن را باز کنید. این پرونده نه تنها بسته نشده است بلکه ماه پیش هم گفتند که ما در پارچین اورانیوم غنیشده پیدا کردهایم.
ولی وزارت امور خارجه در برابر این گزارش والاستریت ژورنال آن را رد کرد و گفت به سازوکار آژانس مطمئن است.
کجا رد کرد؟ آقای کری سالها میگوید ما میدانیم ایران سالها میخواسته بمب بسازد.
والاستریت ژورنال چنین ادعایی را کرده بود و مدعی تسامح امریکاییها شده بود ولی امریکاییها این را رد کردند و گفتند که به سازوکار آژانس پایبند هستند.
کری میگوید ما از اول نیازی به آمانو نداشتیم چراکه از اول میدانستیم ایران بمب اتم میسازد.
آقای ظریف میگوید برجام مجموعهای از فرصتها و تهدیدها است. فکر نمیکنید فضای چالشی خارج عرف موجب شد از فرصتها استفاده نشود و فضای ناشی از تهدیدات، فرصتها را از بین ببرد؟
یکی از مشکلات تیم مذکرات ما در حین مذاکرات این بود که طرف مقابل به این نتیجه رسیده بود که هر چی به ایرانیها بدهیم آنها، آن را امضا میکنند. خانم شرمن در کنگره گفت ایرانیها در پای میز مذاکره خیلی بحث دارند و چالش میکنند و سخت با ایرانیها میتوان مذاکره کرد ولی نکته اینجاست که شب آخر راضی میشوند یعنی به خاطر گافهایی که آقای روحانی داد مجبور به این کار میشوند. وسط مذاکره ایشان گفت خزانه ما خالی است. وقتی تیم مذاکرهکننده در حال گفتوگو است، ایشان باید بگوید آب مردم هم وابسته به برجام است. این صحبتها منجر به این میشود تا طرف مقابل به این نکته برسد که هرچه را به دست تیم ایرانی بدهیم، آن را امضا میکند.
به نظر شما این اتفاق هم افتاد؟
بله.
فکر نمیکنید ایران در برابر زیادهخواهیهای آنها و مواضع خود ایستادگی کرد؟
ایستادگی کرد ولی در آخر راضی شد. این روش مذاکره نیست. این مساله که گفتم طراحی آقای دکتر ظریف نیست به آقای جلیلی ضعیف است، یک نکتهاش به همین مساله برمیگردد. ما در حوزه مذاکراتی نباید این قابلیت را برای طرف مقابل ایجاد بکنیم که ایران هیچوقت از پای مذاکره بلند نمیشود. دوستان این یقین را برای طرف مقابل ایجاد کردند که هر چه را به طرف ایرانی بدهند، آنها امضا میکنند. آقای روحانی وسط مذاکره میگوید ما حتما به توافق میرسیم. این سخن چه معنایی دارد؟
سخن شما در حالی است که امریکا بیش از ایران به توافق هستهای نیاز داشت و وقتی...
این تحلیل درستی است. شما به فکت شیت امریکا پس از توافق ژنو نگاه کنید. آنجا گفتند تحریمها در حال سست شدن است. وقتی شما متوجه شدید که طرف مقابل بیش از شما به توافق نیاز دارد، نباید به گونهای رفتار کنید که طرف مقابل احساس کند شما از پشت میز مذاکره بلند نمیشوید و به همین خاطر، هرچه خواست در توافق جا داد.
شما مدام از دادن امتیاز به طرف مقابل سخن میگویید. آیا اصلا اعتقادی به این مساله که میز مذاکره، میز بده بستان است، دارید؟ و اینکه اصولا اعتقادی دارید که ایران توافقی از طرف مقابل گرفته است؟
ما در توافق ژنو چه امتیازهایی باید میگرفتیم؟ قید مالی، بانکی، نفتی در توافق ژنو است ولی در توافق برجام نیست. این یعنی چه؟ یعنی وقتی فهمید شما به توافق نیاز دارید، مدام عقبنشینی کرد و از چیزهایی که میخواست به طرف ایرانی بدهد، مدام کم و آنها را مبهم و ریز کرد.
برجام چه فرصتهایی را ایجاد کرد؟
یکسری فرصتهایی را روی کاغذ داشت ولی در عمل چیزی رخ نداد.
فکر نمیکنید فضای چالشی خارج عرف موجب شد تا از فرصتها استفاده نشود...
خیر. بلکه به خاطر مشکلاتی بود که تیم مذاکرهکننده پیدا کرد.
آقای صالحی در مجلس گفتند که اگر به توافق نمیرسیدیم سوخت و توان لازم را برای ادامه کار نداشتیم. به نظر شما اگر به توافق نمیرسیدیم ایران توانست صنعت تجاری و توانمندی در عرصه هستهای داشته باشد؟
یکی از افرادی که در دوران آقای احمدینژاد زمانی مسوولیت سازمان انرژی را داشتند و دورهای هم وزیر امور خارجه شد. زمانی که ایشان مسوول فنی هستهای بود، مدام بودجه میخواست، کار داشت، پروژه داشت. اگر مساله هستهای چیز بدی است پسچرا ایشان پیگیر این نوع مسائل بودند؟ آقای صالحی، انسان معتقد و خوبی است ولی تحت فشار دولت سیاستهایش را عوض کرده است.
سخن من این است آقای صالحی گفتند که ما ذخیره لازم برای تولید 190 هزار سوی مدنظر رهبری را نداشتیم...
زمانی ما هیچ سانتریفیوژ در کشور نداشتیم و رفتیم مدلی را از پاکستان خریداری گرفتیم. اگر علاقهای به بحث هستهای داشته باشیم میتوانستیم به راهی دست یابیم ولی اگر علاقهای هم نداشته باشیم راهی را نمیشد پیدا کرد.
وقتی شما تحریم باشید چگونه میتوان راهی پیدا کرد؟
مگر آن زمان ما تحریم نبودیم؟
ما سال 69 که سانتریفیوژها را از پاکستان آوردیم، تحریم نبودیم هرچند این کار مخفیانه بود.
چرا نداشت. ما نه فقط در هستهای بلکه در حوزههای تسلیحاتی هم تحریم بودیم. کاری که ایران کرد، کاری رسمی و از مجاری قانونی نبود ولی اگر کسی علاقهمند به موضوعی باشد، زیرسنگ هم باشد، مشکلاتش را حل میکند ولی علاقهمند نباشد، میآیدمجلس و میگوید والله و بالله.
یکی از مسائلی که وجود دارد، این است که برخی از منتقدان مسائلی را مطرح میکنند که به مساله هستهای ارتباطی نداشت. مثلا میگویند چرا تحریمها مبادله دلاری برداشته نشده است یا تمامی تحریمها حتی غیرهستهایها لغو نشدهاند در حالی که تیممذاکراتی اختیار ورود به مسائل غیرهستهای را نداشت. سوال این است که چرا چنین مواردی با علم به این موضوع مطرح میشود؟
نخیر. ما به نشریه فدرال ریجستر سال 2008 نگاه کن. در آنجا وزارت خزانهداری میگوید ما مبادله ارزی دلاری را بستیم. یعنی قبلا باز بوده است. بعد دلیلی میآورد که چرا آن را بستیم. میگوید به خاطر قطعنامه 1803. این قطعنامه هستهای است.اگر قرار است تحریمهای هستهای برداشته شود، باید مبادله ارزی دلاری باز شود.
مبادله ارزی دلاری یک تحریم غیرهستهای است که از سال 1994...
نخیر. بند 4. 1. 4 میگوید که نقل و انتقالات مالی صورت گیرد. بند 29 میگوید که نباید مانعتراشی در مبادلات تجاری صورت گیرد. شما میخواهی به امریکا بروی برایت ایمیل میآید ایران رفتهای یا خیر؟ اینها تحریمهای بعد از برجام است و میتوانگفت نقض آن است. آنها دبه کردند و آنچه را باید میدادند، ندادهاند. شما جوان و ایرانی هستید و این مسائل باید شما را ناراحت بکند. اینها مسائلی است که در برجام است و شما باید به آن حساس باشید.
پس شما معتقد هستید که طرف مقابل به تعهداتش عمل نکرده است.
ما لغو تحریمی نداشتهایم. الکی میگفتند تحریمها لغو میشوند چراکه تعلیق داشتیم.
اتحادیه اروپا بیانیه صادر کرد و از لغو تحریمهای هستهایاش نسبت به ایران سخن گفت...
آنها هم تعلیق کردند. لغو پس از هشت سال صورت میگیرد که اگر سیستم ماشه بازنگردد و مشکلی پیش نیاید.
چگونه میگویید لغو نشده در صورتی که واقعا براساس برجام تحریمها لغو شده و فقط بخشی از تحریمهای امریکاییها تعلیق شدهاند.
دوستان قبل از توافق میگفتند تحریمها لغو میشود. پس از برجام میگفتند که اگر میخواهیم تحریمها لغو شود، باید در حوزههای دیگر هم امتیاز بدهیم. آقای روحانی قبل از برجام میگفت که همه تحریمها لغو خواهد شد. بعد برجام شد و معلوم شد همه تحریمها لغو نمیشود بلکه تعلیق میشود و آن هم روی کاغذ. اکنون هم این مساله رخ نداده است. من آدم سیاسی نیستم و در جلسه سیاسی حاضر نمیشوم و عضو هیچ تشکلی هم نیستم. من استاد دانشگاه تهرانم. برجام بحث آینده کشور است.
براساس دستور مقام معظم رهبری، هیات نظارت بر برجام تشکیل شده و ترکیب هیات را عالیترین مقامات نظام تعیین کردهاند. در صورتی که تخلف و نقض برجام صورت گرفته است، چرا این هیات به شکل رسمی این مساله را بیان نمیکند؟ آقای ظریفگفته است در صورتی که این مساله بیان شود، دولت جلوی اجرای برجام را میگیرد.
در دنیا وقتی پروژههای عالی کار میشود، سه تیم درگیر آن میشود. یک تیم، اتاق فکر است. تیم دوم اجرایی است و تیم سوم، به دنبال آن است که پس از اتمام کار، آن پروژه را ارزیابی کند. امریکاییها این اصل را متوجه شدهاند. الان خانم شرمن دروزارت امور خارجه امریکا است؟ هنوز مسوول پرونده هستهای است؟ او اصلا دیگر در وزارت امور خارجه نیست بلکه به دانشگاه هاروارد رفته است. ویلیام برنز کجاست؟ او به موسسه کارنگی رفته است. مسوول نظارت بر برجام کیست؟ استیو مول. او سفیرامریکا در لهستان بوده و ربطی به برجام نداشته است. اگر من میخواستم کار خودم را ارزیابی کنم، خواه یا ناخواه کار خودم را توجیه میکردم. یکی از مشکلاتی که درگیر داستان برجام هستند، همانهایی هستند که مذاکرات را طراحی و اجرایی کردند. آنهانباید مسوول باشند البته آنها میتوانند مشاوره بدهند. چرا آقای سیف نسبت به آقای ظریف راحتتر درباره برجام حرف میزند؟ چون در مذاکرات نبوده است. یکی از مشکلات ما این است که آقای عراقچی که مسوول پیگیری برجام است، خود در مذاکرات بوده است. تا وقتی افرادی که در مذاکرات بودهاند، در حوزه ارزیابی هم باشند، کاری پیش نمیرود.
پس راهکار را تغییر افراد میدانید؟
رهبری چندی پیش گفتند که هیات عالی باید بیشتر کار بکند. این یعنی رهبری راضی نیست.
آقای شمخانی چند وقت پیش گزارشی از اقدامات آن نشست دادند؟
اصلا نشستی برگزار نمیشود. اگر هم برگزار شده است، پس از چندین ماه بوده است.
چرا مقامات عالی نظام از نقض برجام و توقف آن سخن نمیگویند؟
منظور شما شورای عالی امنیت ملی است. 10 نفر در آنجا رای دارند. 5 کرسی برای دولت است. رای ششم آقای لاریجانی است که به لحاظ سیاسی حامی برجام بود و مجددا هم رییس مجلس شد. از چهار رای دیگر هم یکی، دو نفر دیگر هم هستند که سکوت کنند و همراه بشوند. این سیستم ما است و البته ما اعتراضی نداریم. رییس شورا آقای روحانی است پس نباید انتظار داشته باشید که او منتقد برجام شود.
دیدگاه تان را بنویسید