گفتوگو با منوچهر منطقی، رییس مرکز ملی فضایی
6انتقاد به قراردادهای خرید هواپیما در پسا برجام
با توافق هستهای ایران با گروه 1+5 زمزمه نوسازی ناوگان هوایی جدیتر شد اما در این میان منتقدان دولت به هر وسیله ممکن تلاش کردند تا دولت از خرید هواپیماهای جدید صرفنظر کند. در حالی که در سفر رییسجمهور به فرانسه تفاهمنامههای خرید امضا شد که این موضوع را میتوان یکی از دستاوردهای برجام دانست.
اعتمادآنلاین- در همین حال، منوچهر منطقی، رییس مرکز ملی فضایی که از اعضای هیات عامل ایدرو و همچنین دبیر ستاد توسعه فناوری و صنایع دانشبنیان هوایی و هوانوردی کشور است انتقاداتی را به خرید هواپیما از سوی دولت وارد میکند. او که مسوول پروژه ساخت هواپیمای پهنپیکر در کشور نیز است، در گفتوگوی پیشین خود گفته بود «برجام موقعیتهای ممتازی را برای ما به وجود آورده که میتوانیم در بخشهای هواپیماهای تجاری و بالگردهای فضایی همکاریهای بینالمللی داشته باشیم و اموری که تاکنون متکی بر فناوریهای درونزا پیش میبردیم با همکاریهای خارجی سرعت و کیفیت بیشتری به آن دهیم.» حالا با گذشت یک سال به نظر میرسد که او نیز انتقادهایی را در مورد دستاوردهای برجام دارد که در ادامه میخوانید.
با توجه به اینکه یک سال از توافق برجام میگذرد و در این مدت خبر مذاکره برای خرید هواپیما وجود دارد تحلیل شما از این یک سال چیست؟
توافق برجام این توقع را ایجاد کرد که تحریم 30 ساله هوایی خاتمه پیدا کرده و همکاریهای فنی و تجاری میتواند شروع شود. در این خصوص هم تفاهمنامههایی امضا شد، ولیکن با گذشت زمان مشخص شد که احتمال اجرایی شدن این تفاهمنامهها کم است. البته تبدیل شدن تفاهمنامهها به قرارداد در هر محصول هوایی مانند هواپیما حداقل یک سال زمان لازم دارد اما تبلیغات انجام شده بدون در نظر گرفتن این واقعیت عدم اجرایی شدن این تفاهمنامهها در نزد جامعه را تقویت کرده است.
در همین حال قراردادهایی امضا شده است اما به این خریدها یکسری انتقادها وجود دارد. شما این انتقادها را چقدر بر حق میدانید؟ چه انتقادی به این قراردادها وجود دارد؟
در تفاهمنامههای امضا شده چند ایراد اصولی وجود دارد؛ به این ترتیب که برای نوسازی ناوگان هوانوردی کشور، خرید هواپیما تنها بخش کوچکی از کار و قدم اول در جهت نوسازی ناوگان هوایی کشور است، بخش بزرگتر این نوسازی باید در بخش پشتیبانی و عملیاتی این هواپیماها صورت گیرد که این موضوع نیاز به تجهیزات، نرمافزار و آموزشهای متعدد دارد که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از سوی دیگر، در امضای تفاهمنامه تیمهایی درگیر کار بودند که صرفا تخصص هوانوردی داشتهاند در صورتی که بزرگترین مزیت این نوع خریدها به وجود آوردن فضایی برای انتقال فناوری به بخشهای مختلف صنایع هوایی است که به صورت خیلی محدود به آن پرداخته شده است. در همین حال، اصولا کار خرید و کار همکاریهای فناوری در دو کانال کاملا متفاوت تعریف شدهاند. در صورتی که این دو کانال توسط یک تیم مشترک باید مذاکره شود و وقتی خرید انجام شود هیچ الزامی برای اجرای همکاریهای فناوری نیست. با این حال، ملاک کلیدی در خرید، تامین منابع مالی توسط فروشنده محصول است که این ملاک برای همه کشورها وجود دارد و اصولا راهبرد اصلی هر سازنده هواپیما فاینانس محصول است. در صورتی که از نظر
امضاکنندگان تفاهمنامهها انجام فاینانس بزرگترین امتیاز برای اجرای کار بوده است. از سوی دیگر از سوی تیم مذاکرهکننده ایران با شرکتهای هواپیمایی چون ایرباس مدلهای چون A380 را انتخاب کردهاند در حالی که به نظر میرسد انتخاب بعضی از مدلها مانند هواپیمای ایرباس A380 متناسب زیرساختهای داخلی کشور نیست و همراه خرید این محصولات برنامه جامعی برای توسعه زیرساختها متناسب با محصول وجود ندارد. البته در بعضی از مدل مانند ART توانمندی داخلی وجود داشته است حداقل کاری که میتوان مطرح کرد، این است که خرید صرف ART تبدیل به همکاری مشترک در تولید این هواپیما مطرح شود.
شما پیشتر گفته بودید فعلا ساخت هواپیمای پهن پیکر موضوعیت ندارد و توسعه توان طراحی مطرح است. لطفا بفرمایید چه میزان هزینه مالی و زمان برای ساخت هواپیما وجود دارد؟
در پروژه کلان ملی دسترسی به فناوریهای کلیدی هواپیما 150 نفر به بالا همانگونه که از نام پروژه و بودجه پروژه مشخص است هدف دسترسی به توان طراحی محصول و نیز توان طراحی زیرمجموعههایی از محصول که زیرساختهای آن در کشور وجود دارد، بود که دستاوردهای این پروژه بسیار بیشتر از میزان تخصیص بودجه به پروژه بوده است. با این پروژه توانمندی طراحی که به صورت نظری در دانشگاهها تدریس میشد عملا به صورت علمی و تجربی ایجاد شد. برای طراحی و ساخت هواپیمای 150 نفره به بالا اگر دانش فنی وجود داشته باشد و از تمام امکانات جهانی در تامین قطعات و زیرمجموعهها استفاده شود که روش معمول انجام چنین پروژههایی است، زمانبندی 5 تا 7 سال و بودجه مورد نیاز در حدود 400 میلیون دلار است البته این زمان و هزینه در سطح ملی برای کشورهایی که میخواهند به این فناوری دست پیدا کنند رقم متوسطی است.
آیا خرید هواپیما بهصرفهتر از ساخت آن نیست؟
خرید هواپیما و دسترسی به فناوریهای ساخت دو راهبرد کاملا مجزا و مستقل از یکدیگر هستند. خرید هواپیما راهبرد عمومی اغلب کشورها است ولیکن در کنار خرید هواپیما کشورهایی که بخواهند استقلال ملی و امنیتی و فناوری خود را داشته باشند به طراحی و ساخت هواپیما هم میپردازند که این کشورها هم در حال افزایش هستند. در حال حاضر برزیل، کانادا، چین، ژاپن، روسیه این راهبرد را عملی کردهاند و در آینده نزدیک کشورهای کره جنوبی، هند، آفریقای جنوبی و ترکیه هم وارد این جرگه میشوند. طبعا جمهوری اسلامی ایران هم در آرمانهای خود در ردیف همین کشورها میتواند قرار گیرد.
تا چه حد میتوانیم به فکر صادرات هواپیماهای خود باشیم؟
صادرات هواپیما صرفا مربوط به هواپیمای 150 نفر به بالا نیست. شما میتوانید صادرات هواپیماهای منطقهای که 50 تا 70 نفره هستند، هواپیماهای هوانوردی عمومی که 2 تا 19 نفر هستند، قطعات هواپیما و حتی خدمات تعمیرات اساسی هواپیما و خدمات طراحی هواپیما را صادر کنید. در بخشهای گفته شده ما دارای مزیت هستیم و میتوانیم صادرات داشته باشیم.
دیدگاه تان را بنویسید