بخش دوم/ معاون حفاظت و امنیت سازمان انرژی اتمی در گفتوگو با ویژه نامه یکسالگی برجام «اعتماد»
تلاشهای بسیاری برای اختلال در روند فردو انجام دادند مانند جاسازی مواد منفجره زیر دکلهای برق
از متن مصاحبه علی اصغر زارعان: از قبل میدانستیم که امریکاییها چه هدفی را دنبال میکنند. ما از سناریوهای مختلف آنها آگاه بودیم و میدانستیم که اگر برجام به دست بیاید یا نیاید، آنها به دنبال چه چیزی هستند و چگونه میخواهند بر زیرساختهای فردو که سایتی کاملا ایمن است، تاثیرگذار باشند. آنها تلاشهای بسیاری برای اختلال در روند فردو انجام دادند مانند تلاش برای اختلال در روند برقرسانی، جاسازی مواد منفجره زیر دکلهای برق، تلاش برای اختلال در تابلوهای برق سایت و... ولی تمام این تلاشها به دلیل رصدها و کنترلهایی که صورت گرفته، نافرجام بوده است.
اعتمادآنلاین- بخش دوم مصاحبه اعتماد با علی اصغر زارعان معاون حفاظت و امنیت سازمان انرژی اتمی به شرح زیراست:
در واقع، با اجرایی شدن برجام، سازمان انرژی اتمی هم جان تازهای گرفته و تعاملات بینالمللی این سازمان با نهادهای بینالمللی و کشورهای دیگر نیز رونق یافته است؛ گویی توافق هستهای فرصتی برای خروج از آن شرایط پیشین بود/
ما براساس برجام توانستیم روند چرخه کامل سوخت یعنی اکتشاف، استخراج و مجتمعهای سوخت را حفظ کنیم و این چرخه با قوت همچنان به روند کار خود ادامه میدهد/اگر عزت و اقتدار جمهوری اسلامی نبود، بیگانگان برای ما تره هم خرد نمیکردند اما این عزت و اقتدار موجب شده است تا حق مسلم ما در عرصه فناوری هستهای مورد تایید جهانیان قرار گیرد/ با بصیرت و هوشمندی، توجهی به فضاسازیهای منفی نکردیم و اجازه ندادیم آن فضاسازیها بر سازمان تاثیر بگذارد. در واقع ما تلاش کردیم تا با کار خودمان را اثبات کنیم/ خود من بیش از سی جلسه با اکثریت نمایندگان مجلس دیدار و با آنها گفتوگو داشتم. در این راستا بخشی از نمایندگان، به فردو، اراک و نطنز آمدند و از نزدیک وضعیت اماکن هستهای ما و شادابی آنها را مشاهده کردند...
بخش اول را اینجا بخوانید:
بخش اول را اینجا بخوانید:
آیا در یکسال اخیر مصاحبهای با متخصصان هستهای ایران صورت گرفته است؟
طرف مقابل به دنبال انجام مصاحبه با افراد متخصص بود ولی هیچ گونه مصاحبهای با متخصصان ما انجام نشده است. جمهوری اسلامی ایران تا به امروز هیچ گونه اجازهای نداده است و اجازه هم نخواهد داد و این هم از خطوط قرمز محسوب میشود.
از اماکن نظامی ما بازرسی انجام شده است؟
خیر.
درخواست هم شده بود؟
اگر یادتان باشد زمانی مساله پارچین را خیلی مطرح میکردند. آقای آمانو هم یک دیدار بسیار کوتاه، محدود و مدیریت شده از آن داشتند که آن هم با نظارت شدید و دقیق بود. ما در مساله هستهای، نه اجازه مصاحبه با کسی را دادهایم و نه خواهیم داد و در آینده هم این کار صورت نمیگیرد. امروز هم درخواستی برای مصاحبه با کسی مطرح نیست.
در خصوص نمونهبرداریای که در پارچین برای حل پرونده موسوم به پیامدی صورت گرفت، گفته میشد انجام آن نمونهبرداریها توسط تکنسینهای ایرانی با نظارت آژانس بوده است. آیا شما این مساله را تایید میکنید؟
در آن مقطع زمانی، نمونهبرداریای از پارچین صورت گرفت. آن نمونهبرداری هم کاملا مدیریتشده انجام شد که مورد تایید آژانس هم قرار گرفت. یک نمونه از آن نمونهبرداری به خارج ارسال شد و نمونه دیگر آن در تهران باقی ماند تا مبادا عوض کنند. میخواهم بگویم این کار برحسب چارچوبی که شورای عالی امنیت ملی ترسیم کرده بود، انجام شد. ما در آن بازه اجازه ندادیم که آژانس هر کاری که دلش میخواهد، انجام دهد. به عبارتی آنها در برنامهای حساب شده به دنبال حضور فیزیکی ویژه و تردد در پارچین بودند که با درایت و دوراندیشی محقق نشد و در نهایت این کار صورت نگرفت.
یکی از وظایف معاونت حفاظت و معاونت سازمان مقابله با جاسوسی و خرابکاری هستهای است. آیا در یک سال گذشته اتفاقی مانند این مساله صورت گرفته است؟
نباید به مساله جاسوسی به عنوان یک مساله انحصاری نگریسته شود بلکه باید به آن در یک چارچوب و مجموعه نگاه شود. باید بحث خرابکاری صنعتی، بدافزارها، تطمیع یا جذب نیروی انسانی برای جمعآوری اطلاعات، فروش تجهیزات معیوب و ترور فیزیکی را یک مجموعه (پکیج) دید که ما آن را هیچگاه منتفی ندانستهایم. در حوزه خرابکاری صنعتی در چارچوب چرخه سوخت، ما همیشه شاهد تلاش برخی از دشمنان برای ایجاد اختلال بودهایم ولی ما تکنیکها و روشهای دشمن را میشناسیم و این موجب شده است تا طرف مقابل موفق نشود. به فرض میگویم طرف مقابل میگفت که اگر برجام عملیاتی نمیشد، ما فردو (را) نابود میکنیم. ما از قبل میدانستیم که امریکاییها چه هدفی را دنبال میکنند. ما از سناریوهای مختلف آنها آگاه بودیم و میدانستیم که اگر برجام به دست بیاید یا نیاید، آنها به دنبال چه چیزی هستند و چگونه میخواهند بر زیرساختهای فردو که سایتی کاملا ایمن است، تاثیرگذار باشند. ما روش، مسیر و ابزارشان را شناسایی کرده بودیم. آنها تلاشهای بسیاری برای اختلال در روند فردو انجام دادند مانند تلاش برای اختلال در روند برقرسانی، جاسازی مواد منفجره زیر دکلهای برق، تلاش برای
اختلال در تابلوهای برق سایت و... ولی تمام این تلاشها به دلیل رصدها و کنترلهایی که صورت گرفته، نافرجام بوده است. باید دانست که دشمنی دشمن کم نشده و باید بر دشمن اشراف داشته باشیم. مواردی هم وجود داشته که دشمن به دنبال تطمیع افراد بوده است ولی قبل از آنکه کاری صورت بگیرد آن فرد یا افراد به ما مراجعه کردهاند و گفتهاند که چنین مسالهای رخ داده است. دوستان ما کاملا طرف مقابل را میشناسند و چون آموزش دیده و توجیه شدهاند، دشمن هم موفقیت چندانی تا به امروز نداشته است. اگر آنها در این باره موفقیتی کسب کرده بودند، صنعت هستهای هم مانند امروز نبود و اصلا صنعتی وجود نداشت. اگر آنها میتوانستند فردی را تطمیع کنند و به او سختافزار یا نرمافزاری بدهند یا ماده منفجرهای حمل کند، خب این اتفاق رخ میداد. همچنین ما نمایشگاهی را در خصوص خرابکاری صنعتی و اقلامی که در این چارچوب شناسایی و کشف شدهاند، را برگزار کردهایم. باید دانست که خرابکاری صنعتی شروع آن از سال 1979 آغاز شده و بعد از انقلاب اسلامی نیز آنها چنین توطئههایی را طراحی میکردند ولی از سال 88 به بعد، مقابله با این توطئه را جدیتر گرفته و تلاش کردیم آنها را
خنثی کنیم. ما توانستهایم روشها و تکنیکهای آنها را کشف کنیم. ما برای مقابله با این پدیده به یک آموزشدهنده به دستگاههای دیگر تبدیل شدهایم و خوشبختانه توانستهایم بسیاری از توطئههای دشمن را شناسایی کنیم. این خرابکاریها در حوزه دفاعی، مخابرات، صنعت نفت و غیره نیز وجود داشته است.
نزدیک به یک دهه پیش ویروس استاکسنت برای اخلال در روند هستهای کشور طراحی شد. آیا در طول سالهای گذشته با چنین بدافزاری برای تاثیرگذاری در صنعت هستهای کشور با آن دامنه و قدرت استاکسنت مواجه بودهایم؟
دشمن امروز اولویت خود را به حوزه سایبری منتقل کرده است. آنها تلاش میکنند از طریق حفرههای موجود در نرمافزارهای کاربردی و سیستمهای کنترل صنعتی نفوذ کنند. در واقع آنچه قابل نفوذ باشد، از طریق ارسال بدافزار صورت میگیرد. استاکسنت یکی از این بدافزارها بود. ما مکررا نمونههایی در سالهای گذشته و حتی سال 95 از این بدافزارها داشتهایم که میخواستند بر اتوماسیونها و سیستمهای کنترل صنعتی ما نفوذ کنند ولی به موقع شناسایی شده و بحمدالله تاکنون هیچ موفقیتی نداشتهاند. اولویت ما دفاع سایبری، واکسینه کردن صنعت از ویروسها و بدافزارهای رایانهای است. این توانمندی هماکنون در سطح بسیار عالی ارتقا پیدا کرده و در کشور حالت انحصاری دارد.
با دستیابی به برجام، شاهد فصل جدیدی از مراودات بینالمللی سازمان انرژی اتمی هستیم. یکی از نمونههای آن همکاریهایی است که در چارچوب بازسازی قلب رآکتور اراک براساس برجام قرار است انجام شود. هماینک آخرین وضعیت رایزنیهای صورت گرفته در این باره در چه مرحلهای است؟
مدرنسازی و اخذ تایید رآکتور اراک و توانایی تولید آب سنگین در چرخه فعالیتهای صنعت نیز از (دیگر) دستاوردهایی است که به نفع جمهوری اسلامی ایران است. این پروژه یک مشارکت بینالمللی مرکب از اعضای ایران و گروه 1+5 است که برای پشتیبانی و تسهیل بازطراحی و ساخت مجدد رآکتور IR40 اراک به یک رآکتور مدرن است. رآکتور پیشین کاملا توسط متخصصان ایرانی به صورت بومی ساخته شد و امروز دانش ما به گونهای است که میتوان با استفاده از دانش بومی و متخصصان داخلی رآکتور جدید نیز ساخته شود ولی اکنون یک فرصتی برای جمهوری اسلامی در عرصه بینالمللی ایجاد شده تا در پرتو برجام بتواند با کشورهای دیگر تعاملاتی سازنده داشته باشد. در این راستا، تعاملاتی سه جانبه برای بازسازی قلب رآکتور اراک با چین و امریکا درسطح کارشناسی برقرار شده است. در این خصوص در سازمان انرژی اتمی ایران یک شرکت حرفهای زیرنظرجناب آقای دکتر صالحی که دربردارنده همه علوم است، تشکیل شده است. در این چارچوب، رایزنیهای بینالمللی اقدام و در حال انجام شدن است. در هفتههای قبل هیاتی از سازمان انرژی اتمی به چین رفته بودند و جلسات سه جانبه کارشناسی تشکیل شد و این پروژه سیر خود
را دنبال میکند و با مشکل خاصی روبهرو نبوده است. برخی کشورها هم در این چارچوب تعهداتی را پذیرفتهاند تا با ما همکاریهایی داشته باشند. طراح و کارفرما و صاحب این پروژه ایران است ولی تاییدیه نهایی را طرف مقابل خواهد داد. در واقع طرف مقابل بیشتر نقش نظارت بر روند کیفیت کار را برعهده دارد. این نوع نظارتها و پشتیبانیها در همه کشورها و پروژهها وجود دارد. به طور مثال در نیروگاه بوشهر که تاییدکنندهاش روسها بودند تا مدتی گارانتی و به متخصصان و نیروی کار ما آموزش میدهند. در این چارچوب، طراحی رآکتور و آزمایشگاههای فرعی، ساخت و عملیاتی کردن رآکتور و همچنین کیفیتسنجی سوخت آن توسط ایران صورت میگیرد. نقش چینیها در این پروژه مشارکت در طراحی و ساخت رآکتور مدرن شده، تامین تجهیزات مورد نیاز و ساخت سوخت برای بارگزاری اولیه هسته مرکزی آن یعنی مجتمع سوخت رآکتور است. با این حال، ما مجتمع سوخت هستهای را در 20 فروردین امسال رونمایی کردیم. البته نخستین مجتمع سوخت برحسب برجام را چینیها میسازند ولی مابقی آن برعهده خود ما است. پشتیبانی فنی و بازنگری در ساخت رآکتور مدرن شده، تحلیل طراحی ساخت و استانداردهای ایمنی هم برعهده
امریکاییها است. نماینده عالی اتحادیه اروپا در این پروژه وظایفی مانند هماهنگی کمیته مشترک برای حل اختلافات احتمالی، تایید فرآیند طراحیهای مربوطه و تسهیل در صادرات تجهیزات لازم برای پروژه مدرنسازی را برعهده دارد. روسیه نیز وظایفی مانند خدمات مشاورهای و دسترسی به متخصصان براساس اعلام نیاز روسای کمیته مشترک گروه ایران و (گروه) 1+5 را باید انجام دهند. آلمانیها هم وظایفی مانند بازبینی طراحی رآکتور، مطالعات امکانسنجی، تامین قطعات و تجهیزات مورد نیاز براساس ترتیبات تجاری برعهده دارند. فرانسویها در این باره بازبینی طراحی رآکتور، تامین قطعات و تجهیزات مورد نیاز براساس ترتیبات تجاری و دریافت و مدیریت سوخت مصرفی را برعهده دارند. انگلیس نیز بازبینی طراحی رآکتور، آموزش ایمنی و امنیت و تامین قطعات و تجهیزات مورد نیاز براساس ترتیبات تجاری را باید انجام دهد.
همان طور که گفتید پیمانکاری اصلی این پروژه ایران است. سوال این است که چرا برای مدرنسازی قلب رآکتور اراک یک کنسرسیوم بینالمللی ایجاد نشد و ایران به تنهایی انجام این کار را برعهده گرفت؟
دلیل این مساله آن است که توانمندی لازم برای ساخت این کار را داریم. اگر کنسرسیومی در این باره تشکیل میشد، کاری را که خودمان به تنهایی میتوانستیم انجام بدهیم، مجبور بودیم با همراهی دیگران انجام دهیم و آنها برای انجام آن کار، پولی را مطالبه میکردند و از حالت توانمندی داخلی خارج میشدیم. ظرفیتهای لازم در این باره در داخل کشور وجود داشت و برای همین نیازی به تشکیل کنسرسیوم وجود نداشته و نداریم. ما تمام اجزای مورد نیاز یک رآکتور را میتوانیم بسازیم کما اینکه رآکتور قبلی را هم به تنهایی ساختیم. در رآکتور مدرنشده هم فقط تغییرات و اصلاحاتی صورت میگیرد و امیدوارم براساس جدول زمانبندیشده و در زمان سه یا چهار سال، به یک رآکتور مدرن و مورد نظر دست یابیم و بتوانیم از ظرفیتهای جدید آن بهره مند شویم.
آیا ایران برنامهای برای ساخت نیروگاههای آب سبک در دست دارد؟
سازمان انرژی اتمی ایران ساخت یک رآکتور 100 مگاواتی در سواحل مکران را در دست پیگیری دارد و آقای دکتر روحانی رییس محترم جمهور نیز ساخت آن را مورد تایید قرار دادهاند. در حال حاضر کارهای فنی آن دنبال میشود. همچنین از یکی، دو سال پیش قراردادی را با روسها برای ساخت فاز دوم و سوم نیروگاه بوشهر امضا کردهایم تا از زیرساختهای موجود در نیروگاه کنونی بوشهر استفاده بهینه کنیم. و انشا الله پس از تکمیل موارد فنی همان طور که جناب آقای دکتر صالحی اعلام داشتند کلنگ آن باهدف آغاز پروژه به زمین خواهد خورد.
قرار بود کلنگزنی فاز دوم و سوم نیروگاه بوشهر در شهریور زده شود. گفتوگوهایی هم اخیرا میان ایران و روسیه انجام شده است. این رایزنیها به چه نتیجهای رسیده است؟
ما (قبل) از انجام کلنگزنی باید یک سلسله اقدامات مطالعاتی و امکانسنجی مانند مطالعات زلزله را انجام دهیم. باید این اقدامات مطالعاتی به (سرانجام) میرسید و پس از پایان بررسیها، کلنگزنی صورت میگرفت. تاکید آقای دکتر صالحی این است که در پروژههای مختلف، باید ابتدا کارهای مطالعاتی به پایان برسد و پس از آن کلنگزنی انجام شود. این اتفاق نزدیک است و انشا الله نتایج آن به اطلاع افکارعمومی خواهد رسید.
دو، سه ماهی است که مذاکراتی میان ایران و امریکا برای فروش آب سنگین در حال انجام است ولی مسائلی چون دریافت پول آن و مصادره اموال ایران در امریکا موجب تاخیر در آن شده است. اکنون این رایزنیها برای انجام آن معامله به کجا رسیده است؟
امریکاییها با انجام کار غیرحرفهای و به دور از شان قوانین بینالمللی در مصادره حدود 2 میلیارد دلار از اموال ایران به بهانههای واهی، موجب شدند تا بیاعتمادی ما نسبت به آنها بیش از پیش شود. محض احتیاط مبنی بر اینکه نکند 32 تن آب سنگین را به امریکاییها بدهیم ولی در موقع گرفتن پول شاهد بهانههایی برای ندادن مبلغ آن باشیم، در مذاکراتمان به طرف مقابل گفتهایم ابتدا پول دریافت خواهد شد و پس از آن محموله را تحویل میدهیم.
آقای کمالوندی گفته بودند که مبلغ این معامله از مبلغ اعلام شده متفاوت است. مبلغ دقیق آن چقدر است؟
درباره مبلغ به توافق رسیدهایم و مبلغ بسیار خوبی است و حتی نسبت به برخی کشورها قیمت محصول ما گرانتر هم به فروش رسیده است زیرا کیفیت محصول تولیدی ایران بهتر است. ما به طرف مقابل گفتهایم تا پولی دریافت نکنیم، محصول را تحویل نمیدهیم. البته باید یادآوری کنم که امریکاییها تنها خریدار آب سنگین ما نیستند و روسها هم 40 تن درخواست خرید این محصول را مطرح کردهاند و رایزنیها برای فروش آن جدیدا آغاز شده است. بعضی کشورهای اروپایی هم مقادیری مانند خرید دو تن، سه تن و پنج تن آب سنگین را مطرح کردهاند.
چندی پیش آقای صالحی به همراه هیاتی به فرانسه برای بازدید از پروژه ایتر رفته بودند. چه رایزنیهایی در این باره صورت گرفت؟ ایران در این پروژه قرار است چه نقشی را ایفا کند؟
پروژه گداخت هستهای ایران یکی از پروژههای محوری انرژی اتمی است. گداخت میتواند منبع نامحدود انرژی در آینده تلقی شود. این انرژی از نظر محیطی بیخطرترین نوع انرژی روی زمین است اما هنوز بشر نتوانسته است به طور کامل و تضمینشده به این انرژی به صورت صنعتی دست پیدا کند. ایران یکی از معدود کشورهایی است که از سالهای گذشته در زمینه گداخت هستهای دارای تجربیات عملی بوده است و در عین حال، ایران دارای فناوری توکامک است و در سالهای اخیر توانسته متخصصان برجستهای را در زمینه گداخت هستهای تربیت کند. ورود ایران به پروژه گداخت هستهای گام مثبت و رو به جلویی است؛ از آن جهت که ایران میتواند به یکی از بزرگترین پروژههای هستهای دنیا وارد شود. هماکنون 35 کشور بزرگ دنیا با هدف دستیابی به انرژی الکتریسته به روش گداخت همکاریهای خود را در جنوب فرانسه آغاز کردهاند که یکی از بزرگترین همکاریهای علمی محسوب میشود تا با استفاده از فرآیندی که در خورشید رخ میدهد، انرژی تولید شود. در این راستا، در سفر آقای دکتر صالحی رایزنیهایی صورت گرفت و جمهوری اسلامی ایران توانست با مسوولان این پروژه برای همکاری مشترک به تفاهم کلی برسد و
چارچوب این همکاری مشخص و در این سفر، هیات ایران از بخشهای مختلف این طرح جهانی بازدید کرد. با این حال، رفت و آمدها میان سازمان انرژی اتمی و مجموعه ایتر ادامه خواهد داشت.
نگرانیای از عدم نقض برجام و بدعهدی طرف مقابل ندارید؟
اقتدار، انسجام و عزت جمهوری اسلامی باعث شد تا ایران بتواند در برابر شش قدرت جهانی به نتیجه برسد. اگر من بخواهم رویارویی خودمان را با طرف مقابل توصیف کنم آنها مانند لشکری بودند و ما هم مانند یک گردان. (آنها) کمتر از 10 سال پیش حاضر نبودند که ایران چرخه سوخت داشته باشد و حتی یک دستگاه سانتریفیوژ تحقیقاتی داشته باشیم. امروز هزاران دستگاه سانتریفیوژ در ایران مشغول به کار است و میدانستند که اگر با ما توافق نمیکردند، تحریمها به هیچوجه مانع از افزایش قدرت هستهای ایران نمیشد؛ لذا ما آمادگی لازم را داریم تا در مقابل بدعهدی طرف مقابل با سرعت غیرقابل تصوری به شرایط اولیه بازگردیم. همان طور که مقام معظم رهبری فرمودند اگر آنها بخواهند توافق هستهای را پاره کنند، ما آن را آتش خواهیم زد ولی ما آغازکننده این روند نخواهیم بود. به اصول و تعهداتمان پایبند هستیم همان طور که در قطعنامه 598 هم به تعهدات و اصولمان پایبند بودیم. با این حال، توافق هستهای ضربهای اساسی به پروژه ایرانهراسی وارد کرده است و رژیم صهیونیستی نتوانست به خواستههای خود دست یابد. ما نباید فراموش کنیم که برجام مخالفانی دارد؛ گروههای جنگطلب و
افراطی در اروپا و امریکا و لابی صهیونیست از جمله آنها هستند و دستیابی و اجرای برجام عصبانیت و خشم آنها را دوچندان کرده است. ما نباید اقدامی را انجام دهیم که خدای ناکرده موجب بهانهگیری و فضاسازی جدید آنها علیه ایران اسلامی شود.
در پایان اعلام میدارم همانطور که مقام معظم رهبری فرمودند: اگر امنیت نباشد توسعه، پیشرفت، تحقیق و پژوهش نیز نخواهد بود.
دیدگاه تان را بنویسید