کد خبر: 128174
|
۱۳۹۵/۰۴/۰۹ ۰۰:۰۰:۰۰
| |

رییس پیشین دفتر حافظ منافع ایران در مصر:

مرسی، شاه‌کلید حفظ انقلابی‌ها در صحنه را گم کرد

به‌طور طبیعی شخصیت مرسی به عنوان فردی است که به دنبال تسامح بود و اهل اقدام انقلابی نبود که این موضوع به ساختار اخوان نیز باز می‌گردد. اخوان به هیچ عنوان حرکت تندی در تاریخ خود ندارد بلکه حرکت‌ها را به اخوان منسوب کردند.

مرسی، شاه‌کلید حفظ انقلابی‌ها در صحنه را گم کرد
کد خبر: 128174
|
۱۳۹۵/۰۴/۰۹ ۰۰:۰۰:۰۰
اعتمادآنلاین- سه سال از واقعه کودتا علیه مرسی گذشته است. او اکنون در دادگاه‌های مختلف به اتهامات متعدد باید پاسخگو باشد. او به تازگی به حبس ابد به جرم خیانت به کشور محکوم شد و به اتهام کشتار نیز به اعدام محکوم و توسط الازهر نیز این حکم تایید شد. اکنون نه‌تنها پس از سه سال، آینده مرسی مبهم است بلکه آینده دموکراسی در مصر نیز مبهم‌تر از آینده مرسی شده است. از این روز روزنامه اعتماد، گفت‌ وگویی داشته با مجتبی امانی، رییس پیشین دفتر حافظ منافع ایران در مصر که طی سه دوره مبارک، مرسی و سیسی در این سمت قرار داشت و از او پس از سه سال دلایل ناکام ماندن مرسی و شخصیت او در این جریان را مورد بررسی قرار دادیم.


پس از انقلاب در مصر اخوان المسلمین اعلام کرد که تمایلی برای حضور در صحنه سیاسی ندارد، اما پس از آن شاهد بودیم وارد انتخابات مجلس و سپس ریاست‌جمهوری شد. چه شد که اخوان از آقای خیرت شاطر به عنوان یک شخصیت تند و مذهبی به محمد مرسی به عنوان فردی که در امریکا تحصیل کرده و مسامحه‌جو است برای نامزدی ریاست‌جمهوری رسیدند؟

تعبیر اینکه اخوان از شخصیت تند خود به یک شخصیت تحصیلکرده امریکا برای انتخابات ریاست‌جمهوری رسید، شاید چندان دقیق و درست نباشد. به این دلیل که موضوع اصلی که در تصمیم برای تغییر مطرح بود مسائل اداری و حقوقی مربوط به تعیین نامزد ریاست‌جمهوری بود که اجازه نداد گزینه اصلی اخوان وارد میدان انتخابات شود. آن چیزی که مشخص بود خیرت شاطر دارای یک پرونده حقوقی بود که مانع از ثبت نام برای انتخابات ریاست‌جمهوری می‌شد. چرا که بعد از انقلاب مصر هیچگونه تغییر و نگاه تجدید نظرطلبانه درمورد احکام دادگاه مصر که در زمان مبارک صادر شده بود وجود نداشت. به‌طور مثال یکی از پرونده‌های آقای مرسی و دیگران این بود که از زندان فرار کردند و به عنوان یک پرونده قضایی مطرح بود چیزی که از نوع نگاهی که ما به انقلاب در جمهوری اسلامی داریم چندان قابل پذیرش نیست. از دیدگاه ما شاید فردی که در مصر انقلابی بوده و زندان کشیده است بعد از آن به‌طور طبیعی می‌تواند در راس حاکمیت قرار بگیرد. اما خیرت شاطر و مرسی در زمان مبارک دارای پرونده‌های قضایی بودند که برخی از آنها را برای ورود به نامزدی ریاست‌جمهوری محدود می‌کرد. در آن شرایط خیرت شاطر پرونده قضایی داشت و مرسی نداشت.

چرا، مگر هر دوی آنها در مصر زندانی نبودند؟

بله بودند اما برای مرسی یک راه‌حل حقوقی پیدا کرده بودند. گرچه این موضوع بسیار نمایشی بوده اما مدعی بود برای اینکه جرمی مرتکب نشده در روز آخری که زندان بوده نامه‌ای نوشته که مدیریتی در زندان وجود ندارد و مجبور به ترک زندان شده است. به‌طور کلی خیرت شاطر از نظر حقوقی نتوانست وارد میدان رقابت شود و مرسی به دلیل اینکه رییس حزب عدالت و آزادی شد موقعیت برتری نسبت به گزینه‌های دیگر پیدا کرد. زیرا در مصر از طریق حزب راحت‌تر می‌توان وارد عرصه رقابت در انتخابات شد.

مرسی در سخنرانی‌ای که پس از پیروزی داشت اعلام کرد که رییس‌جمهوری برای تمام مردم مصر است ولی آیا ایشان توانستند واقعا این‌گونه عمل کند یا رفتار وی چیز دیگری را نشان می‌داد؟

با وجود تبلیغ‌های منفی که علیه مرسی صورت گرفت من فکر می‌کنم که ایشان برای پوشش دادن همه گروه‌ها و طیف‌های مختلف در مصر تلاش فراوانی داشت.

پس چرا نتوانست تمام نخبگان خارج از اخوان را گرد خود جمع کند؟

این‌گونه نیست که همه نخبگان علیه مرسی بودند، بلکه برخی از آنها از مرسی حمایت کردند. باید توجه کرد که ابزار تبلیغاتی در تمام مدت بعد از برکناری مبارک در اختیارطرفداران و بازماندگان نظام مبارک بود. اخوان با وجود همه سابقه سیاسی خود نتوانست یک رسانه مطرح نه درسطح نوشتاری و نه دیداری ایجاد کند. شبکه تلویزیونی آنها بسیار ضعیف عمل می‌کرد و هیچ جاذبه‌ای مانند رسانه‌های نزدیک به مبارک که بعد از انقلاب مصر ایجاد کرده بودند نداشت ضمن اینکه روزنامه آنها چندان پرنفوذ و پر تیراژ نبود و این موضوع به ضعف اخوان در بعد رسانه‌ای تبدیل شد.

پس چگونه توانستند حمایت مردمی را برای انتخابات به دست بیاورند؟

شور انقلابی که در بعد از انقلاب به وجود آمده بود باعث این موضوع شد. اینکه مردم دیدند چهره جدیدی پا به عرصه رقابت گذاشته بود و عشق و علاقه مردم به اسلام که یک شخصیت اسلامی که هم از نظر ظاهر و هم از لحاظ سابقه و شعار با نظام‌های سابق متفاوت بود توانست رای بیاورد. حتی فکر می‌کنم که رای ایشان بیش از آن چیزی بود که اعلام شد، زیرا مقابل او شخصیت‌های اسلامی چندانی وجود نداشتند و در نهایت هم مرسی در دور دوم انتخابات در برابر شفیقی قرار گرفت که به عنوان یک مهره وابسته به نظام مبارک به حساب می‌آمد.

در دوره مرسی ژنرال طنطاوی استعفا داد و مرسی، آقای سیسی را به وزارت دفاع منصوب کرد، آیا این یک گزینه تحمیلی بود یا انتخاب شخص مرسی؟

این موضوع باز می‌گردد به نقش ارتش مصر در ساختار قدرت این کشور، از سال ١٩٥٢ ارتش در مصر حاکم شداینکه سیسی در زمان مبارک رییس دستگاه اطلاعاتی ارتش بود، مرسی تلاش کرد تا ارتش را با همان شکل موجود بپذیرد و بنابراین چاره‌ای نداشت تا از صاحب منصبان ارتش استفاده کند زیرا در سلسله مراتب ارتش آنچه در واقع به‌طور طبیعی وجود دارد رتبه‌بندی است. سیسی دارای یکی از مقامات عالیرتبه مصر بود و مجبور شد اورا به عنوان جانشین طنطاوی معرفی کند. زیرا اساسا یکی از اشکالات انقلاب مصر و همچنین اخوان این بود که توان نهادسازی در انقلاب را نداشتند و اسباب اصلی شکست انقلاب مصر نیز همین موضوع بود.

مرسی در آن دوران توان این را داشت که در ساختار ارتش تغییری ایجاد کند؟

باید توان معنا شود. مرسی به دلایل مختلف که برخی از آنها دلایل غیر واقعی که لازم نبود حتی به آنها توجه شود، مجبور بود یک مقام عالیرتبه را جانشین طنطاوی کند و این افراد امثال افرادی مانند سیسی بودند که در آن نظام به درجه سپهبدی رسیده بودند.

مرسی فکر می‌کرد سیسی بخواهد علیه ایشان اقدام کند؟

به نظر من این را محتمل می‌دانستند اما در عمل نتوانست کاری انجام دهد که مانع از این کار شوند. این را یکی از اشتباهات بزرگ اخوان و شخص مرسی می‌دانم که زمام امور را در اختیار گرفته بود. این دو چندان قابل جدا شدن از هم نیستند. اخوان باید به عنوان جنبشی که مرسی از سوی آن به این مقام رسید مشورت‌های لازم را به او می‌داد و نمی‌توان مسوولیت آن را نفی کرد. گرچه برخی گفته‌اند مرسی وقتی رییس‌جمهور شد ارتباطش با اخوان قطع شد اما چنین چیزی را نمی‌توان تصور کرد، مرسی گزینه اخوان بود. با این حال مرسی راه خروجی از این شرایط برای خود نمی‌دید زیرا ابزار و لوازمی که در قدرت مصر تصور می‌کرد چندان واقعی نبودند.

در آن دوره شاهد آن بودیم که برعکس تصورات روابط خوبی میان مصر و اسراییل شکل گرفت و حتی منابع اسراییلی اعلام کردند که ما امتیازاتی از مرسی گرفتیم که در دوره مبارک امکان‌پذیر نبود، مرسی تونل‌ها به سمت غزه را مسدود و به محاصره آن کمک کرد، آیا شما چنین موضوعی را تایید می‌فرمایید؟

این موضوع تقریبا به شکل بسیار زیادی تحلیل غلطی است. من نشنیدم که مقامات اسراییلی از مرسی تمجید کنند ولی ما باید یک تصوری از رابطه مصر و رژیم صهیونیستی داشته باشیم. این روابط در قالب یک قراردادی به نام کمپ دیوید تعریف شده که بخشی از آن نظامی و در اختیار ارتش است. به‌طور مثال سراسر سینا به‌طور کامل در اختیار ارتش مصر است، پرونده روابط نیز در اختیار بخش امنیتی قرار دارد و این دو بخش از جمله مواردی بود که در دوره مرسی تغییر چندانی رخ نداد. البته درست است که در زمان مرسی اتفاقاتی در روابط مصر و رژیم صهیونیستی رخ داد، بخشی از این اتفاقات با توجه به نگاه جمهوری اسلامی بسیار مثبت بود و آن ارتباط‌گیری عناصر مقاومت حماس با اخوان و حمایتی که اخوان و مرسی که از حماس می‌توانستند داشته باشند. در زمان مرسی خالد مشعل به مصر آمد که پیش‌تر چنین اتفاقی رخ نمی‌داد و رفت و آمدها شکل گرفت و به نوعی دفتر حماس در مصر ایجاد شد بدون اینکه بخواهند آن را علنی و رسمی کنند و موسی ابومرزوق نفر دوم حماس در مصر مستقر شد که اینها نشانه‌های مثبتی بود.

اما در عمل فکر نمی‌کنید اتفاق دیگری در حال رخ دادن بود؟

موضوعاتی که مطرح شد ابتکارات و خواسته‌های مرسی بود. اما خراب کردن تونل‌ها توسط ارتش و خارج از اراده مرسی اتفاق افتاد. یک دلیل هم این بود که آقای سیسی قصد داشت تا با تخریب تونل‌ها و تاسیساتی که در سینا در زمان مبارک ایجاد شده بود یک پیغام به اسراییل ارسال کند. نباید فراموش کرد که این تونل‌ها به مردم غزه کمک می‌کرد و ارتش نیز از طریق قاچاق سلاح، کالا و سوخت استفاده‌های خود را می‌برد و سیاست مبارک این نبود که مردم غزه در برابر رژیم صهیونیستی خلع سلاح باشند، این را به صورت پنهانی پیش می‌برد. اما در زمان مرسی برای اینکه سیسی به اسراییلی‌ها ثابت کند که من بهتر از مبارک می‌توانم با شما همکاری کنم دست به اقدامی زد که مبارک انجام نداد. در این چارچوب باید نوع تعامل دولت مرسی با اسراییل را مجزا کرد چرا که بخشی از آن توسط ارتش و سازمان‌های امنیتی پیگیری می‌شد که به سود اسراییل بود و بخشی از آن توسط شخص مرسی و وزارت خارجه اعمال می‌شد که به سود حماس بود.

اما در آن دوران این تونل‌ها با دستور شخص مرسی بسته نشد و ارتش به صورت سرخود دست به چنین اقدامی زد.

من چنین چیزی را به خاطر ندارم که مرسی دستور آن را صادر کرده باشد و ارتش به صورت سرخود دست به این اقدامات زد.

ولی در آن دوران پس از حملات به سربازان ارتش در صحرای سینا شخص مرسی به آنجا رفت و شخصا دستور تعطیلی این تونل‌ها را صادر کرد و خود را متعهد به اجرای کمپ‌دیوید دانست و حتی اسراییل در آن دوران پس از سال‌ها اجازه داد که ارتش مصر با تجهیزات سنگین وارد سینا شود تا به اسم مبارزه با تروریسم عملیات انجام دهد، آیا این را اعتمادی نمی‌دانید که میان دو طرف ایجاد شده بود؟

یک موضوعی در خصوص عملیات‌های تروریستی در سینا وجود دارد که در حال حاضر نیز وجود دارد. در صورتی که تونل‌ها بسته شده است. اگرچه این موضوعات ریشه صددرصد صهیونیستی ندارد اما آنها بدشان هم نمی‌آید که در سینا درگیری‌هایی نیز علیه دولت مصر وجود داشته باشد. این موضوعات برای اسراییل به نظر من مطلوب است. اما تمامی تحرکات مسلحانه در سینا مربوط به نوع نگاه و بافت این منطقه است. در دوسالی هم که سیسی در آن حاکمیت دارد این اتفاقات متوقف نشده در زمان مرسی نیز این‌گونه بود. مصری‌ها به دلیل عملیات‌های تروریستی در این منطقه توانستند مجوزهای محدودی را از امریکا و هماهنگی رژیم صهیونیستی برای حضور در این منطقه بگیرند که پیش‌تر امکان حضور نداشتند. ولی عمده تحرکاتی که در زمان مرسی در روابط مصر و رژیم صهیونیستی انجام شد یا با عاملیت ارتش و سازمان اطلاعاتی مصر انجام می‌شد یا در واقع مرسی را مجبور به این کار می‌کردند چرا که همه حکومت‌هایی که بعد از انقلاب مصر بر سر کار آمدند بر یک موضوع تاکید مشترک داشتند و آن هم پایبندی به کمپ دیوید بود.

یعنی مرسی را مبرا از اقداماتی که علیه حماس صورت گرفت و حتی ارتباط نزدیک با اسراییل می‌دانید؟

باید یک تفکیکی بین خواسته مرسی و شکل روابطی که مصر از زمان سادات با اسراییل داشت انجام داد. مرسی گرچه به اعتقاد من در قبول کمپ دیوید خطاکار است اما اگر این خطا را کنار بگذاریم اجرای آن برعهده دستگاه‌های امنیتی و ارتش بود.

یعنی شما مرسی را شخصی اهل مسامحه، معامله و همکاری می‌دانید؟

به‌طور طبیعی شخصیت مرسی به عنوان فردی است که به دنبال تسامح بود و اهل اقدام انقلابی نبود که این موضوع به ساختار اخوان نیز باز می‌گردد. اخوان به هیچ عنوان حرکت تندی در تاریخ خود ندارد بلکه حرکت‌ها را به اخوان منسوب کردند. اخوان همواره به عنوان جمعیت دعوت‌گر و تبلیغ‌کننده بوده و در طول سالیان سال اقدام خشونت‌آمیزی از آنها مشاهده نشده است. اتفاقا کسانی که از اخوان خارج شدند و سازمان‌های جهادی تشکیل دادند ایراد کارشان به اخوان این بود که جمعیت اخوان به روش‌های مسالمت‌آمیز پایبند بوده است.

مساله بعدی که در این بین مطرح است، نوع ارتباط مرسی با عربستان است. حتی آقای صالحی در جایی عنوان کردند که طرح‌هایی که ما برای رابطه با مصر مطرح می‌کردیم، بلافاصله آن را در اختیار عربستان قرار می‌دادند تا بتوانند امتیازات بیشتری را از آنها دریافت کنند. مرسی همچنین سعی کرد شرکای قدیمی مصر و مبارک را برای خود حفظ کند، در چنین شرایطی، مرسی به جز قطر هیچ کشورحاشیه خلیج فارس را نتوانست راضی به حمایت از خود کند، چرا چنین اتفاقی رخ داد و عربستان نتوانست با شخصیت مسامحه جوی مرسی کنار بیاید و وارد معامله با او شود؟

مصر از لحاظ ساختار اقتصادی همواره به کمک‌های خارجی وابسته بوده است. کشورهایی که به مصر کمک می‌کردند شامل امریکا، تعدادی از کشورهای اروپایی و کشورهای ثروتمند حاشیه خلیج فارس از جمله کویت، امارات و عربستان هستند. مرسی بر روی چنین ساختاری سرکار آمد و تلاش کرد که دریافت‌های خود را افزایش دهد. مرسی تصور می‌کرد که می‌تواند بر مبنای مشترک اسلام‌گرایی با عربستانی‌ها به توافق برسد. از همین رو در نخستین سفر خود به عربستان به ملک عبدالله عنوان کرد که شما راعی (سرپرست، هدایت‌کننده) و سنی هستید و ما حامی شما خواهیم بود و می‌تواند بین حامی و راعی پیوندهای عمیق و روابط خاصی میان دو طرف وجود داشته باشد. این به معنای پیشنهاد به عربستانی‌ها بود که ما حاضر هستیم که در یک پروژه اسلام‌گرایی و اسلام سنی با شما همکاری کنیم. اما تا چه حد مرسی با تفکر اخوانی که یک تفکر وحدت‌محور در جهان اسلام است و چگونه می‌خواهد با عربستانی که دنبال تنها یک تفکر تفرقه‌افکن در جهان اسلام به هم پیوند بخورند این اتفاق نیفتاد که ببینیم چگونه خواهد شد. عربستانی‌ها چون برداشت دقیقی از بقای حکومت اخوان در مصر نداشتند با مرسی از همان ابتدا به جنگ و جدل برنخاستند و تلاش کردند تا یک نوع مسامحه میان دو طرف باشد. اما حرکات مردمی ضد عربستان در مصر همواره وجود داشت و یک اهرم فشار به حساب می‌آمد. یکی از ایرادات عربستان به مصر به همین اعتراضات بود که حتی یک‌بار به آتش زدن خودرو‌های سفارت عربستان نیز منجر شد. عربستان گرچه با ملاحظه سیاسی با مرسی برخورد می‌کرد، اما منتظر آن بود که این حکومت ساقط شود. این هم به دلیل نگاه عربستان به انقلاب‌های عربی بود. زیرا اگر یکی از نسخه‌های انقلاب‌های عربی موفق می‌بود قطعا بر روی زیاد شدن این مطالبه در عربستان تاثیر می‌گذاشت. خصوصا اینکه چنین الگویی از سوی یک جریان اسلامی سرچشمه بگیرد، قطعا در چنین شرایطی عربستان اولی هست به داشتن یک حکومت دموکراتیک اسلام محور نسبت به مصر، تونس و لیبی؛ بنابراین عربستان به‌طور کلی با انقلاب‌های عربی هیچ‌گونه اشتراک منافع نداشت. این بود هنگامی که سیسی علیه مرسی اقدام کرد، یک ربع پس از این اقدام ملک عبدالله با سیسی تماس تلفنی گرفت و به او تبریک گفت. بنابراین من فکر می‌کنم استراتژی عربستان همکاری با اخوان نبود، اما در قالب مشکلات مالی و اقتصادی مصر مرسی چاره‌ای جز این نمی‌دید که دست کمک خواهی به عربستان دراز کند که عربستان این دست را پس زد و یک اختلاف عمیق تاریخی میان اخوان و عربستان به وجود آمد.

نخستین دیداری که با آقای مرسی داشتید چگونه بود و برداشت شخصی خود از ایشان را بفرمایید؟

من در هنگامی که ایشان به عنوان ریاست حزب آزادی و عدالت انتخاب شد از ایشان درخواست ملاقات کردم. دفتر ایشان پاسخ نداد و پس از پیگیری‌های متعدد اعلام کردند که وقت آقای مرسی برای اینکار اجازه نمی‌دهد. اما مرسی بعد از این پاسخ دفتر خود در یک سخنرانی به عنوان رییس حزب وابسته به اخوان مشغول به کار شده بود در پاسخ به سوال یکی از حضار که اخوان در مورد سوریه چه اقدامی انجام داده اعلام کرد که نماینده ایران در قاهره صبح و شب به دنبال ملاقات با من است و ما به آنها پاسخ دادیم تا زمانی که موضع خود را در مورد سوریه تصحیح نکنید با شما ملاقات نخواهیم کرد و سخنان ایشان منتشر و فیلم آن در شبکه‌های مجازی منتشر شد. آنها اگرچه این پاسخ را به ما ندادند اما با نحوه پاسخ دادن به درخواست دیدار ما این پیغام را به نوعی رسانده بودند. اما زمانی که آقای مرسی رییس‌جمهور شد مصر یکی از نخستین اقداماتی که انجام داد تشکیل کمیته چهارجانبه حل بحران سوریه با مشارکت مصر، ایران، ترکیه و عربستان بود که عربستان از ابتدا بی‌میل به این گروه نگاه کرد و در جلسات بعدی آن نیز شرکت نکرد. نخستین ملاقات رودروی من با مرسی به همراه آقای صالحی بود که به همین منظور به قاهره آمده بودند و قبل از آن با مرسی هیچ دیداری نداشتم. به‌طور کلی اخوان به دلیل ملاحظاتی که در روابط خود با کشورهای دیگر داشت از روابط علنی با جمهوری اسلامی مقداری ابا داشتند. مجموعا من در چهار یا پنج جلسه با آقای مرسی در قالب‌های مختلف حضور داشتم، اما ملاقات با اطرافیان ایشان زیاد بود. در آن ملاقات‌ها بسیار ایشان مثبت بود و یک نوع نگاه مبتنی بر همکاری و علاج جویانه در برابر ایران برای حل بحران سوریه و منطقه داشت.

آیا این اتفاق‌ها عملی نیز شد؟

بله شد. اما یک چیزی در سیاست مصر از زمان مبارک همواره وجود داشته است، مصری‌ها هیچگاه سیاست‌های خود را به صورت آشکار پیش نمی‌برند. بخش پنهان سیاست‌های آنها بخش قابل ملاحظه‌ای است. باز شدن راه جهانگردان ایرانی به مصر مساله شوخی‌برداری نبود زیرا عربستانی‌ها این موضوع را خط قرمز خود می‌دانستند و به آنها هشدار دادند و به همین علت بود که پول فراوانی را خرج کردند که بتوانند فضای داخلی مصر را تغییر دهند و در نهایت تظاهرات شصت یا هفتاد نفره‌ای را جلوی اقامتگاه ما برگزار کردند. همچنین تلاش برای همکاری نفتی میان دو کشور انجام شد که این موارد از جمله خطوطی بود که امریکا، اسراییل و عربستان به‌شدت بر روی آن حساس بودند و اینها گام‌های عملی بود که آقای مرسی در مورد ایران برداشت.

چرا آقای مرسی به تهران آمدند حتی نصف روز هم نماندند؟

حضور رییس‌جمهور یک کشور را در اجلاس بین‌المللی چندان خارج از ساعات و روز نیست. ایشان تقریبا یک روز کامل در کشور ما به سر بردند اما این موضوع در ابتدای حکومت مرسی بود و تصور می‌کرد که نباید به اقدامی دست بزند که عربستان یا امریکا را خشمگین کند. ضمن اینکه تلاش‌های بسیار زیادی از طریق عوامل عربستان در مصر که خصوصا در مجموعه تکفیری فعال و شیوخ وهابی در مصر تبلیغات بسیار زیادی علیه ایران کردند و هشدارهایی دادند که به تهران نیاید. به هر ترتیب مصر رییس اجلاس غیر متعهدها بود و باید ریاست را به ایران تحویل می‌داد. ابتدا تصور ما این بود که مرسی جرات و جسارت این کار را ندارد و وزیرخارجه خود را به ایران می‌فرستد ولی در نهایت با وجود تمامی ریسک‌ها این کار را انجام داد که البته تلاش‌هایی نیز در ایران انجام داد تا به نوعی برای مخالفین این سفر سوژه‌ای ایجاد کند که ما در تهران تنها چند ساعت ماندیم و تلاش کردند این سفر را از لحاظ اهمیت تخفیف دهند.

اما این حس به مخاطب تلویزیونی منتقل می‌شد که ایشان نگاه از بالا به پایینی نسبت به مقامات ایرانی داشتند، آیا این‌گونه تصور نمی‌کنید؟

من به عنوان کسی که در اجلاس حضور داشتم آن را حس نکردم. مرسی سخنان خود را با درود به خلفای چهارگانه آغاز کرد که از جمله مواردی بود که برای ایرانی‌ها نا‌مانوس جلوه می‌کرد و در فضای وحدت‌گونه اجلاس یک مقدار این احساس به وجود می‌آمد که ایشان در حال خط کشی است. اما فکر می‌کنم فشار بر روی مرسی به اندازه بود که به دنبال انجام اقدامات اینچنینی فشارها روی خود را خنثی کند. البته پیش‌تر گفتم تصور مرسی این بود که می‌تواند با این مانور و نمایش نزدیک شدن به عربستان و امریکا بتواند امتیازاتی مالی را دریافت کند. این را در کنار آن بگذارید که در حال حاضر سیسی مجبور است برای دریافت کمک‌های عربستان دو جزیره را به عربستان بدهد و بگوید مادرم به من یادداده که هرچیزی برای دیگران است به آنها بازگردانم. اگر این حرکت سیسی را در مقابل آن حرکت مرسی بگذاریم قابل درک‌تر خواهد بود. سیسی اکنون مجبور است دو جزیره را بدهد و مرسی برای آنکه مخالفان را ارضا کند با نگاه بالا به پایین وارد ایران می‌شود.

به نظر شما اگر عربستان با مرسی وارد معامله می‌شد دست به چنین اقدامی مانند سیسی نمی‌زد؟

در مسیر تاریخ اگر به یک نقطه‌ای برسیم و آن مسیر را حدس بزنیم شاید به توافق نرسیم. به‌طور مثال گفته می‌شد که پس از آزادی خرمشهر جنگ را به پایان می‌رساندیم اتفاقات بهتری رخ می‌داد. می‌توان مسیر فرضی را تصور کرد که هیچگاه در صحنه عمل محقق نمی‌شود.

اما همان‌گونه که آقای صالحی هم اشاره کردند مصری‌ها هرکاری برای دریافت امتیاز از اعراب انجام می‌دادند، اگر عربستان با مرسی وارد معامله می‌شد او معامله گرتر از سیسی نبود؟

بر آدم مضطر حرجی نیست. وضع اقتصاد مصر از اواخر زمان مبارک تاکنون رو به افول بوده است و هر رییس کشوری که بیاید برای حل مشکلات رو به افزایش به هر اقدامی دست خواهد زد و به اصطلاح مصری‌ها مساله لقمه عیش شهروندان خود را تامین کند دست به هر اقدامی می‌زند. به نظر من اگر این تحلیل را بپذیریم حماقت بسیاری کردند که از مرسی حمایت نکردند. اما به نظر می‌رسد عربستانی‌ها چیزی در وجنات مرسی دیده بودند که به او روی خوش نشان ندادند.

مثال شما در خصوص آقای سیسی هم صدق می‌کند؟

بله، آقای سیسی هم به دلیل اینکه برای اداره کشور مضطر هست دست به این اقدام زده است. اما زمانی که برای تامین لقمه نان مردم بیش از آنکه به توانایی داخلی، فکری و عملی آنها تکیه کنید و چشم‌تان به خارج باشد این نگاه چه در آقای سیسی و چه در مرسی غلط است.

مرسی چرا نتوانست بیش از یک سال رییس‌جمهور بماند؟

این موضوع باز می‌گردد به انقلاب مصر. زیرا انقلاب مصر به دلیل اینکه در نهادهایی مانند ارتش، پلیس، سازمان‌های امنیتی، رسانه، اقتصاد و نهاد دینی مصر نتوانست هیچ تغییری ایجاد کند عملا اتفاق خاصی نیز رخ نداده است. شیخ‌الازهر کماکان شیخ منصوب مبارک است. در ارتش نیز شاهد چنین شرایطی هستیم و هیچ چیزی تغییر نکرده است. اینکه این موضوع را تقصیر اخوان، مرسی یا هرکس دیگر بیندازیم می‌تواند محل بحث باشد ولی آنچه که رخ داد انقلاب نتوانست این نهادها را تغییر یا درست کند.

شخص مرسی تا چه حد در این امر دخیل بود؟

آقای مرسی هم جدای از شخصیت انقلاب مصر نیست، ایشان با نگاه متسامحانه و متساهلانه به مسائل نگاه می‌کرد و برای او اهمیت آنچنانی نداشت که روز به روز مردمی که به امیدی آمدند و حول محور انقلاب جمع شدند در حال پراکندگی هستند. شاه‌کلید تغییر در این نهادها نگه داشتن مردم در صحنه بود. مردم انقلابی را نباید سرد کرد. انقلاب مردم با شور و حرارت آغاز شد اما در طول مسیر به علت عدم توانایی نخبگان مصری از جمله اخوان نتوانستند این کوره انقلاب را گرم نگه دارند تا از درون آنها نیروهای توانا و نهادهای جدید ایجاد شود. انقلاب مصر کلی کشته و زخمی برجای گذاشت و پس از آن حتی یک نهاد ایجاد نشد تا به وضعیت آنها رسیدگی کند. اینچنین بود که مرسی هم جزیی از انقلاب ناتمام مصر شد.

*اعتماد
برای مطالعه و بررسی آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال اعتمادآنلاین در «روبیکا» و «بله» مراجعه کنید.

دیدگاه تان را بنویسید

خواندنی ها