دو گام تا رسیدن به رقابت
دشمنی و رفاقت برمبنای روانشناسی خاصی شکل میگیرد که با رقابت فرق میکند. البته ایشان رقابت را در زمان انتخابات پذیرفتهاند و خواستهاند که فضای بعد از آن تلطیف شود مثل ورزشکارانی که پس از مسابقه ممکن است دوباره رفیق شوند.
اعتمادانلاین- شورای نویسندگان روزنامه اعتماد در مقاله ای با عنوان دو گاه تا رسیدن به رقابت نوشت: دوشنبه شب فعالان سیاسی جناحهای گوناگون به دعوت آقای رییسجمهور در کنار یکدیگر جمع شده بودند؛ دعوتی که سال گذشته نیز انجام شد و نیاز داریم که این نوع همنشینیها نه فقط به مناسبت افطار یا در ابعاد گروههای چند صد نفری، بلکه بهطور مستمر و در حوزهها و موضوعات گوناگون و با افراد محدودتر تشکیل و جامعه نیز از دستاوردهای آن بهرهمند شود. در این نشست آقای روحانی نکاتی را گفتند که باید نسبت به آن دقت بیشتری کرد:
«از آغاز بحث ما این بود که دولت یازدهم یک دولت فراجناحی باشد و جناحها و افکار مختلف بتوانند در میز دولت حضور داشته باشند و بنشینیم با هم کار بکنیم. امیدوارم به این هدف برسیم. یعنی تلاش من این بوده به این هدف برسیم. مردم ما رقابت را دوست دارند، رقابت نباشد، مشارکت نمیشود، حضور پیدا نمیکنند و انتخابات پرشور نمیشود، اما پس زمان رفاقت کی هست و کجاست؟ قرار ما این بود که بعد از رقابت انتخاباتی دنبال رفاقت باشیم، رفاقت ما هم تا نزدیک انتخابات ادامه پیدا کند.
ما بعد از اینکه انتخابات تمام میشود کلید انتخابات بعدی را بلافاصله میزنیم و همیشه جامعه ما میشود جامعه رقابت با یکدیگر، پس زمان رفاقتها کجا است. الان انتخاباتها یک مقدار کم شد.
قبلا ما چهار انتخابات داشتیم. این شد دو زمان یعنی انتخابات مجلس شورای اسلامی، مجلس خبرگان رهبری با هم باشد و شوراها و ریاستجمهوری نیز باهم باشد که یک مقدار فاصلهها بیشتر شود و ما بتوانیم استفاده کنیم... همه جناحها نمایندگانی انتخاب کنند و ماهانه یک جلسهای تشکیل دهند برای مسائل اصلی کشور و بررسی مسائلی که همه روی آنها اشتراک نظر داریم. برای اهدافی که همه دنبال آن هستیم و برای معضلاتی که امروز اتفاق نظر داریم که آن معضلات وجود دارد... از سن انقلاب ما خیلی گذشته است و ما به ٤٠ سالگی نزدیک شدیم که دو سال دیگر در سال ٩٧، ٤٠ سالگی انقلاب است. امروز همه با هم یک حرکت و خیزشی را آغاز کنیم که ٤٠ سالگی انقلاب، یک جشن بزرگ ملی، در برابر جهانیان بهپا کنیم و لااقل دو، سه تا از مشکلات اساسی جامعه کم شود.» تردیدی نیست که انگیزه آقای روحانی تلطیف فضای سیاسی کشور بوده است. همین دعوت به نشست مشترک نیز به نوعی بیانگر کوشش برای بهتر کردن این فضاست.
البته اینکه گروههای سیاسی هنوز نتوانستهاند گفتوگو با یکدیگر را تجربه کنند و هر سال به حضور در یک دعوت افطاری بسنده میکنند نشان میدهد که جامعه ما راه درازی تا رسیدن به نقطه مطلوب دارد. تاکید بر اینکه در سیاست رفاقت پیشه کنیم و رقابت را محدود به انتخابات نماییم، ناشی از یک حسنظن به مساله سیاست است که وجود خارجی ندارد. چه بسا اصرار بیش از حد ما بر رفاقت است که موجب شکلگیری ستیز و دشمنی میشود زیرا گزینه مقابل رفاقت، رقابت نیست بلکه دشمنی و نفرت است.
دشمنی و رفاقت برمبنای روانشناسی خاصی شکل میگیرد که با رقابت فرق میکند. البته ایشان رقابت را در زمان انتخابات پذیرفتهاند و خواستهاند که فضای بعد از آن تلطیف شود مثل ورزشکارانی که پس از مسابقه ممکن است دوباره رفیق شوند. حتی دو برادر دردو تیم باشند. ولی آنچه زندگی سیاسی و اجتماعی را زیبا میکند، نه رفاقت یا ستیز که رقابت است. همچنانکه ورزشهای قهرمانی نیز محصول رقابت هستند. با این فرق که سیاست برخلاف ورزش همواره در حال انجام است. رقابت در سیاست منشا اثر است و نه رفاقت. به ویژه اینکه با اندیشههای به نسبت متضاد و منافع گوناگون چگونه میتوان از خلال رفاقت به اداره امور پرداخت؟ پایه رفاقت بر محبت و گذشت و ایثار و اینگونه رفتارهای اخلاقی است؛ در حالی که پایه رقابت براساس قانون و مقررات مدون است. اساس زندگی خانوادگی و ارتباطات دوستانه بر رفاقت استوار است ولی اساس سیاست و روابط اجتماعی مثل امور اداری و مسابقات ورزشی و حیات اجتماعی براساس قانون است.
آنچه جامعه سیاسی ما از آن رنج میبرد فقدان رفاقت نیست بلکه وجود ستیزهجویی است. هیچوجه مشترکی میان رقابت و ستیزهجویی یا دشمنی وجود ندارد زیرا رقابت انجام یک بازی براساس قواعد مشخص و داوری بیطرفانه است. در این صورت رقابت هیچگاه به ستیز منجر نمیشود، مگر اینکه دو رکن مذکور از میان برود. اگرچه در نیت خیر آقای رییسجمهور در تاکید بر رفاقت بعد از رقابت تردیدی نیست ولی از آنجا که ممکن است سوءتعبیر شود، باید تاکید کرد که نه تنها رفاقت در سیاست غیرممکن است بلکه حتی اگر در کوتاهمدت هم ممکن شود، مفید نیست. خطرات آن کمتر از ستیز نیست چرا که در صورت ناپایداری، رفاقت به سرعت تبدیل به ستیز میشود. آنچه بازی سیاست را زیبا میکند، رقابت است که عملی قانونمند و شرافتمندانه است.
آیا اینها بدان معناست که در هیچ چیزی نمیتوانیم اشتراک نظر داشته باشیم؟ بهطور قطع میتوانیم. چراکه سیاست مبتنی بر رقابت در امور حزبی است، در حالی که در جامعه اموری فراتر از احزاب و گروهها رخ میدهد که میتوانیم در برابر آنها نظر و عمل مشترک از خود نشان دهیم. چند روز پیش که یکی از نمایندگان پارلمان بریتانیا به دست یک عنصر افراطی کشور خودش ترور شد، نخستوزیر انگلیس با رهبر حزب مخالف، همزمان و در کنار یکدیگر در مراسم نثار دسته گل در محل یادبود نماینده ترورشده حاضر شدند و به جامعه خود این پیام را دادند که این ترور نه یک مساله حزبی و گروهی بلکه یک مساله ملی است و هر دو حزب در برابر آن موضع واحدی دارند. متاسفانه در ایران شاهد چنین رفتارهایی نیستیم، در نتیجه نمیتوانیم پیامهایی مبتنی بر وحدت را به مردم و جامعه منتقل کنیم. گویی که درباره هیچ مسالهای وحدت و نگرش مشترک نداریم. حال چگونه میتوانیم به یکباره وارد مرحله رفاقت شویم؟
به نظر میرسد که پیش از هر امر دیگری لازم است که گروههای سیاسی دو اقدام را انجام دهند تا زمینه برای اجرای پیشنهاد آقای روحانی آماده شود. ابتدا همانطور که آقای روحانی پیشنهاد کردهاند، جلسات مشترکی میان گروههای سیاسی شکل گیرد. این جلسات به بیان دغدغهها و احیانا راهحلها و نظرات خواهد گذشت. البته به دلیل تنوع گروهها و فقدان رهبری واحد در هر جناح، ترکیب افراد احتمالی برای حضور در این نشستها نیز خود یک معضلی است که آقای روحانی میتوانند تا حدی به حل این مشکل کمک کنند. بهطور طبیعی انتظار نداریم که به سرعت فضای طرفین بهبود یابد ولی برای گام اول مناسب است. در گام دوم بکوشند که نسبت به مسائلی که اتفاق نظر دارند و موضوعاتی ملی است، واکنش مشترک نشان دهند و پیام مناسب وحدت بخشی را برای مردم ارسال کنند. اگر تا پایان سال این دو اقدام انجام شود، موفقیت زیادی برای جامعه سیاسی ایران خواهد بود.
* شورای نویسندگان/ اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید