«ایران» است و یک «ملت»!
شناسنامه حقیقی و - نه آن چند برگ دفترچه یا کارت شناسایی کاغذی - شهروند ایرانی را به هیچ بهانهای نمیتوان و نباید باطل کرد، حتی اگر به هر دلیل، از جغرافیای این سرزمین، مهاجرت کرده باشد یا غزل خداحافظی را در پایان عمر، خوانده باشد. ایرانی بودن، هیچ پیش شرطی جز ایرانی بودن ندارد.
اعتمادانلاین- احمد پورنجاتی در یادداشتی برای روزنامه اعتماد می نویسد: من نشانههای نگرانکنندهای - گرچه اندک و گاه و بیگاه اما هولناک- از برخی خطکشیهای هویتی در جامعه ایران مشاهده میکنم. به گمانم بدترین و نگرانکنندهترین بلایی که ممکن است گریبانگیر یک ملت شود، آفت دوپاره شدن هویتی یا دو قطبی شدن است. سادهتر بگویم: اینکه شهروندان یک کشور در پهنه یک تاریخ و جغرافیای واحد، به هر دلیل و بر اثر هر عامل، در عرصه اجتماعی یا سیاسی، دچار نوعی خط کشی و صفآرایی رودر رو شوند وهر طرف در کژتابی نسبت به طرف دیگر تا آنجا پیش برود که همه آرزو و کوشش خویش را نابودی یا دست کم از میدان به در کردن و به حاشیه راندن طرف دیگر بداند، در واقع چیزی جز یک ملت کاغذی باقی نخواهد ماند.
آیا شگفتیآور نیست در کشورهایی نوپدید همچون امریکا که جز بومیان سرخ پوست و از متن رانده شدهاش دیگر ساکنان آن که همه از این سو و آن سوی جهان، گرد آمدهاند چیزی قراردادی را بهعنوان «هویت امریکایی» همچون بارگاه وحدت ملی خویش قرار دادهاند تا فراتر از همه گونهگونیهای نژادی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی شهروندان چهل تکه، یک ملت واحد تلقی شوند، اما در کشوری که ملت آن شناسنامه هویتی چند هزار ساله دارد، جلوههایی از «قطبی شدن» و چندپارگی زیر پرچمهای ساختگی، گاه مضحک و گاه اندوهبار، خودنمایی کند؟! کار به جایی رسیده که گاه دو شهروند ایرانی تنها به خاطر دو گرایش سیاسی متفاوت، تاب گفتوگو با یکدیگر را ندارند و با یکی، دو جمله، دست به یقه میشوند و یکی آن دیگری را ضدانقلاب، منحرف، ولنگار، وابسته به بیگانه و... و آن دیگری طرف مقابل را به صفتها و القابی هم وزن و قافیه اینها میخواند. اینک باید پرسید: این تراژدی کمیک، دستپخت چه عوامل یا چه کسانی است؟
آیا کسی از دو یا چندقطبی شدن جامعه ایران دفاع میکند؟ شایسته است که صاف و پوستکنده بگوید: اگر پاسخ، منفی است پس چه عواملی دستاندرکار چنین آفت پوککننده هویت ملی ایرانیان است؟
الگوی «حیدری- نعمتی» و تکهپاره شدن هویت ملی مگر شاخ و دم دارد؟ چه فرقی میکند که یک ملت- یعنی شهروندان یک جامعه - را با چه برچسبهایی جداسازی کنیم: تنزه و مرزبندی قومی قبیلهای، درجهبندی شهروندی، ترجیحتراشی برای خودی و راهاندازی خط تولید ناخودی آن هم به گونهای خودخواهانه و مندرآوردی، اردوکشی سیاسی برای سترونسازی یک سلیقه یا جریان سیاسی یا اعتقادی چه مفهومی جز دو قطبیسازی جامعه دارد؟ حتی انقلاب و فراز و نشیبها و سرد و گرمیهایش نیز نباید موجب قطبی شدن هویت یک ملت شود. به واقع، یکپارچگی ملی جامعه چیزی فراتر از همه تفاوتها و گونهگونیهای خردهفرهنگی، موقعیت اجتماعی و اقتصادی، سلیقه و گرایش سیاسی، از جایی ریشه میگیرد که هیچ عامل بیرونی را نه اجازه و نه یارای دستاندازی به آن نیست و نباید باشد.
لابد میپرسید که از کجا ریشه میگیرد و چگونه این ریشه یگانه دچار آسیب میشود؟
به باور این قلم، هویت یکپارچه ملت را سه چیز رقم میزند:
١- یکپارچگی سرزمینی ٢- ارزشها و آرزوها و خواستههای بنیادین مشترک ٣- سرنوشت یا «درد و درمان» مشترک.
هر عامل درونی یا بیرونی که به هر شکل و اندازه موجب آسیبرسانی به هر یک از این سه ضلع مثلث هویت ملی جامعه شود، عامل «قطبیسازی» و چندپارگی جامعه خواهد بود حتی اگر داعیهاش در مخالفت با دوقطبی کردن جامعه گوش فلک را کر کرده باشد.
متاسفانه در این سالها، پهنه اجتماعی و سپهر سیاست داخلی کشور، کم دچار آفت «دوقطبیسازی کاذب» نبوده است. به گمانم در مقایسه با هر جامعه دیگر و نیز در مقایسه با گذشته کشور خودمان، در این چند سال مصرف انگها و برچسبهای رنگارنگ و بیحساب و کتاب و گترهای برای تسویهحساب سیاسی با رقیب به ویژه از سوی طیفهای «خود حق مطلق انگار» و در قالبهای ایدئولوژیک یا پوپولیستی، بیسابقه بوده بهگونهای که انگاری گاه گرفتار کمبود برچسب شدهاند.
فاجعهبارتر و مضحکتر اینکه گاه «دوقطبیسازان» جامعه ایران منت این راهبرد ناشایست و «هویتسوز» را به گردن ارزشهای دینی و انقلابی گذاشتهاند و صورتحساب تلاشهای آشکار و پنهان خویش را در اجرای این پروژه «ضدملی» و گسلساز اجتماعی برای نظام صادر کردهاند. به گمان این قلم، جامعه ایران باید نسبت به این آفت هویت سوز، بسیار هشیار باشد.
* احمد پورنجاتی فعال فرهنگی/اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید