حمیدرضا آصفی:
عملکرد فرانسه منطبق با انتظار ایران نیست
لهستان، سوئد، لتونی، فنلاند، نروژ، آلمان و امروز نوبت به فرانسه و هلند رسیده است. قاره سبز با بهار ٩٥ به طور مداوم میزبان محمدجواد ظریف، سکاندار وزارت امور خارجه دولت یازدهم بوده است. ماموریتهای پسابرجام وزیر امور خارجه در سال جدید و در شش ماهه نخست اجرای توافق هستهای بر جلب اعتماد سیاسی و اقتصادی کشورهای اروپایی متمرکز شده است.
اعتمادآنلاین- توسعه مناسبات دوجانبه و تحولات منطقهای و تشریح فضای ایران در پسابرجام اصلیترین دستور کارهای وزیر امور خارجه ایران در سفر دو روزه جدید به اروپا است. توافق هستهای ایران با ١+٥ مادر فضای جدید اقتصادی و سیاسی برای ایران شده است اما به دلیل سالهای طولانی تحریم و قرار گرفتن ایران در فاصله نامناسب با جامعه جهانی هنوز تمام ظرفیتهای ناشی از توافق به فعلیت درنیامده است. ظریف در سفر به فرانسه که به دعوت رسمی «ژان مارک آیرو» همتای فرانسویاش انجام میشود با فرانسوا اولاند، رییسجمهور فرانسه و وزیر امور خارجه این کشور دیدار خواهد کرد. دیدار و گفتوگو با روسای پارلمان و سنای فرانسه و سخنرانی در مرکز تحقیقات بینالملل فرانسه نیز از دیگر برنامههای ظریف در مدت حضورش در پاریس است. در خصوص فرصتها و چالشهای رابطه دوجانبه ایران و فرانسه با حمیدرضا آصفی، سخنگوی وزارت امور خارجه در دولت اصلاحات و سفیر ایران در فرانسه در دولت سازندگی گفتوگویی داشتیم که به شرح زیر است:
فرانسه از نخستین کشورهایی بود که برخلاف رویکرد سختگیرانهاش در مذاکرات، پس از دستیابی به برجام، هیاتی عالیرتبه را به تهران اعزام کرد. پس از آن هم در پی دعوت فرانسویها، رییسجمهور ایران به پاریس کرد. فرصتهای سیاسی رابطه تهران و پاریس در فضای پسابرجام چه تغییراتی کرده است؟
اگر بخواهیم وضعیت فعلی روابط تهران و پاریس را مورد بررسی قرار دهیم، این کار بدون توجه به مناسبات پیشین دو کشور شدنی نیست. فرانسه در دهههای گذشته از شرکای سنتی و قابل اعتماد برای جمهوری اسلامی ایران بوده است که از سطح همکاریها و مبادلات خوبی هم با کشورمان برخوردار بود. امام خمینی هم پیش از انقلاب اسلامی برای مدت کوتاهی در این کشور بودند و همین مساله موجب شده بود تا فضا برای آنکه فرانسه بتواند مهمترین شریک تجاری ایران در غیبت امریکا شود، مهیا شده بود. با این حال، آنها با بیسلیقگی خود را در چنبره سیاستهای امریکا گرفتار کردند و نتوانستند از فضای به وجود آمده و همچنین توانمندیهای ایران استفاده کنند. در دوره کنونی و با دستیابی به برجام میان ایران و گروه ١+٥، فرانسه با توجه به سوابق و نیازمندیهایشان در ابعاد سیاسی و اقتصادی این احساس را کردند تا نسبت به دیگر کشورها، سریعتر حرکت کنند تا از سویی خاطره منفی ایرانیان درباره نوع کنشگریشان در مذاکرات هستهای را پاک کنند و هم از کشورها دیگر و هیات تجاریشان برای برقراری مناسبات و گسترش همکاری با ایران عقب نیفتند. به عبارت دیگر، فرانسویها در دوره پسابرجام به
تکاپو افتادند تا جبران مافات کنند. به همین دلیل، آنها از نخستین کشورهایی بودند که هیات عالیرتبه سیاسی و تجاریشان را به تهران اعزام کردند و همچنین از آقای روحانی دعوت کردند تا به این کشور سفر کنند و پذیرای حضور آقای رییسجمهور بودند. در مجموع، آنها اینک به این فهم و درک رسیدهاند که ایران برای فرانسه شریک صرف تجاری و اقتصادی نیست بلکه ایران میتواند برای آنها یک همکار سیاسی و فرهنگی بلندمدت باشد.
مقامات فرانسوی در سفر رییسجمهور به فرانسه بیان کردند که این کشور از جمله کشورهایی بوده که بیشترین ضرر را از تحریم ایران متحمل شده است و گفتند که بر توسعه مناسبات با ایران مصمم هستند. این اراده تا به امروز تا چه اندازه بر مناسبات ایران و فرانسه نمود داشته است؟
فرانسه قربانی سیاستهای غلط خود است. اگر آنها از تحریمها علیه ایران ضرر کردند، این مساله به خاطر پیروی کورکورانهشان از امریکا و اسراییل بود. فرانسه به عنوان یک شریک قدرتمند هستهای که عضو شورای امنیت سازمان ملل است باید شرایط ایران را درک میکرد و در کنار ایران قرار میگرفت و استقلالش را به رخ دیگران میکشید. آنها این کار را نکردند و علیه ما رای منفی دادند پس نمیتوانند بگویند ما قربانی شدهایم. با این حال، به نظر میرسد که آنها اکنون میخواهند جبران مافات کنند و باید دید این کار را تا چه اندازه انجام خواهند داد. در سفر آقای روحانی به پاریس، ٢٠ سند همکاری میان دو کشور به امضا رسید. این عمل، فیالنفسه مثبت است ولی هنوز این اراده به منصه ظهور نرسیده و تحرک خاصی از سوی آنها دیده نشده است. باید صبر کرد و دید فرانسویها تا چه اندازه تهور و شجاعت از خود نشان میدهند.
به عدم تحرک فرانسویها در مسائل اقتصادی اشاره کردید که به نظر میرسد به دلیل هراس شرکتهای اروپایی برای سرمایهگذاری در ایران است. چرا رفع تحریمها نتوانسته است این هراس را برای فرانسویها از بین ببرد؟
من تصور میکنم به این خاطر است که آنها محافظهکاری و احتیاط بیش از حدی از خود نشان میدهند و منتظر نتایج انتخابات آتی ریاستجمهوری امریکا هستند. تا حدودی این مساله هم تحت تاثیر لابیهای سعودی و صهیونیستها است. فضای هراس و جریمه مجدد هم از سوی آنها وجود دارد. با این حال، آن مسائل بهانه خوبی برای فرانسویها نیست. عملکردها منطبق با انتظار نیست و مشکلاتی را هنوز در عرصه بانکی، بیمه، انتقال سرمایه و تکنولوژی شاهد هستیم. گهگاه صحبت از فاینانس میشود ولی هنوز عملی صورت نگرفته است.
فرانسویها همیشه تلاش داشتهاند تا ژست مستقل بودن در برابر امریکا در خصوص مسائل بینالمللی ایفا کنند. آیا این رویکرد در خصوص ایران از سوی فرانسویها دوره جدید دنبال خواهد شد؟
در حرف این صحبتها زده میشود ولی در عمل هنوز چیزی را ندیدهایم. ما امیدوار هستیم که فرانسه نسبت به شرایط جدید و فرصتهای به وجود آمده آگاه باشد و نخواهد اینبار مانند دفعات قبل عمل کند.
برجام و رفع تحریمها میتواند سنگینی سایه امریکا را بر سر فرانسه نسبت به ایران کمتر کند؟
برجام تا اندازهای این کار را خواهد کرد ولی باید توجه کرد برجام یک توافق حداقلی است که در ماهیت خود محدودیتهایی برای هر دو طرف به همراه دارد. از سوی دیگر، برجام حلال همه مشکلات کشور نیست بلکه بخشی از نیازهای کشور توسط برجام حل میشود. اگر ما بخواهیم علامت درستی را به طرف مقابل بدهیم این است که اروپاییها و فرانسویها باید متوجه شوند و بفهمند ایران میتواند بدون کمک آنها روی پای خود بایستد. البته باید متوجه باشیم که هراس اروپاییها از امریکا با توجه به انتخابات پیش روی ریاستجمهوری در این کشور و شعارهای نامربوط هر دو کاندیدا، حداقل تا آبان ماه ادامه خواهد داشت. ما باید با توجه به چنین وضعیتی حرکت کنیم هرچند شاید گشایشهای نسبی هم در این مدت حاصل شود.
تا چه اندازه محمدجواد ظریف در سفر به فرانسه میتواند آنها را برای حضور در کشور و سرمایهگذاری در ایران تحریک کند؟ آیا این سفر میتواند به مثابه اتمام حجتی از سوی ایران با فرانسویها برای حضور در ایران باشد؟
در سفر آقای ظریف به فرانسه همه ابعاد روابط مورد توجه قرار خواهد گرفت. حتما وزیر امور خارجه در این سفر رایزنیهایی انجام خواهند داد و حتما در این سفر از فرانسویها خواسته خواهد شد تا به امریکاییها فشار بیشتری بیاورند، ولی باید توجه داشت آنچه موجب میشود تا فرانسه مجبور به همکاری با ایران شود، قدرت و توانمندی ایران است. آنچه فرانسویها را مجبور میکند تا به ایران بیایند و با ایران مناسباتشان را افزایش دهند، احساس نیازشان به ایران است. نباید نسبت به این احساس نیاز آنها غفلت شود و باید به آنها یادآور شد که برای حل مشکلاتشان نیاز به ایران دارند. دیپلماسی میتواند تمامکننده و ابزاری برای معرفی آن نیازهایشان باشد. میخواهم بگویم پشتوانه دیپلماسی ما توانمندیهایمان است و زمانی دیپلماسی ما جواب میدهد که آنها احساس کنند که به این توانمندی نیاز دارند.
این نیازمندیهای آنها از سوی فرانسویها چیست؟
هم اقتصادی است و هم سیاسی. به هر حال آن تجربه حضور در بازار پرسود و خوب ایران را دارند و میدانند که منافعشان در همکاری با ایران بیشتر عدم همکاری است. البته فرانسه فقط به ایران از ابعاد اقتصادی نگاه نمیکند بلکه آنها در نوع روابط خودشان مسائل سیاسی را هم مدنظر قرار میدهند. آنها سالها در خاورمیانه بودهاند و میدانند که ایران در خاورمیانه حرف اول را میزند و نه امریکا یا هر کشور دیگری. فرانسه میداند که بدون جلب نظر ایران و همکاری با کشورمان نمیتوانند کاری بکنند کماآنکه در افغانستان، عراق و سوریه نتوانستند کاری را انجام دهند. باید به این مسائل توجه کرد. باید حواسمان باشد که چرا در مذاکرات اولیه سوریه در ژنو حاضر به دعوت ایران نشدند اما سپس از ایران برای حضور در این اجلاس دعوت کنند.
فرانسه و عربستان از روابط سیاسی و تجاری بسیار نزدیکی با یکدیگر برخوردار هستند. تا چه اندازه این مساله میتواند بر نوع همکاریهای تهران و پاریس سایه بیندازد؟
فرانسه روابط خوبی را با عربستان دارد چون این کشور به بازار خوبی برای فروش اجناسشان تبدیل شده است. عربستان هم متاسفانه وارد رقابت بدی شده است. کورکورانه و بدون هیچ منطقی مدام سلاح میخرد و کشور خود را به انبار و زرادخانه سلاحهای گوناگون تبدیل کرده است. در این شرایط، فرانسه سلاح میشود و از این طریق برای خود در خاورمیانه پایگاه نظامی ایجاد میکند و برای حضور نظامی خود توجیه میتراشد که این برای همگرایی منطقهای مضر است. البته در این شرایط، آن رابطه دو تاثیر را بر فرانسه خواهد داشت: نخست اینکه موجب میشود تا فرانسه تحت تاثیر لابی عربستان سعودی و رژیم اسراییل نتواند از تمام ظرفیتهای خود برای توسعه روابط با ایران استفاده کند. دوم اینکه فضای ناامن در منطقه بازتولید شده و در نهایت فرانسه از این فضا متضرر شود که این روزها زیانهای آن را چشیده است.
ایران و فرانسه از جمله بازیگران موثر در پرونده سوریه هستند. نظر فرانسویها نسبت به نقشآفرینی ایران در پرونده سوریه چگونه است؟
فرانسه در تحولات سوریه نقش اولیه را ندارد و نقش این کشور در منطقه نسبت به گذشته تنزل پیدا کرده است. امریکا از سوی غربیها و در طرف مقابل روسیه و ایران حرف اول را در حل این بحران ایفا میکنند. نقش عربستان و ترکیه هم بیشتر تخریبی است. با این حال، فرانسه به دلیل روابط و نقش سنتی خود دوست دارد نقشآفرینی کند. این شرایط موجب میشود تا بگوییم این فرانسه نیست که باید درباره نقش ما در سوریه نظر بدهد بلکه این ایران است که باید درباره نقش آنها نظر بدهد. البته فرانسویها دوست دارند تا از تجربیات، توانمندیها و امکانات ایران در سوریه برای حل بحران استفاده کنند و بهرهمند شوند. البته آنها در ابتدای بحران ناپختگی کردند و حمله به سوریه را در دستورکار قرار دادند در حالی که امریکا و بریتانیا نسبت به این مساله پرهیز کردند و میدانستند که حمله مستقیم چقدر برای آنها هزینه در پی خواهد داشت. این تصمیم برای فرانسوا اولاند سنگین تمام شد ولی موجب شد تا به تدریج به دنبال اصلاح مواضعشان بروند. قربانی شدن فرانسه و شهروندانش در حملات تروریستی داعش هم زنگ خطر برای آنها به صدا درآمد. آنها باید متوجه شوند که وقتی داعش شکست بخورد، داعش
نیروهایش را به اروپا خواهد فرستاد و اروپا عرصه تاخت و تازشان میشود. پس اگر فرانسه بلندمدت نگاه کند و منافع کوتاهمدتش را در نظر نگیرد، باید به دنبال حمایت از دولت سوریه و همچنین همکاری با ایران برای مبارزه با گروههای تروریستی از هر نوع که هستند و بدون دستهبندی باشد.
دیدگاه تان را بنویسید