صباح زنگنه :
ایران استقلال خود را از روسیه در سوریه حفظ کرده است
صحنه تحولات میدانی سوریه روزهای جدیدی را تجربه میکند. حضور نظامی بازیگران متفاوت که اصلیترین آنها را میتوان روسیه دانست عملا به جابهجایی مهرههای این شطرنج سیاسی پس از ٥ سال منتهی شده است. ورود نظامی تمامعیار روسیه به پرونده سوریه با وجود اما و اگرهای بینالمللی و منطقهای فراوان که در آن مقطع ایجاد کرده بود، عملا بازی را به نفع دولت بشار اسد تغییر داده است.
اعتمادآنلاین- در شرایطی که امریکا و روسیه به دو بازیگر اصلی غیرسوری در سوریه بدل شدهاند و هرکدام از آنها نیز متحدان خود را در این صفکشی دارند به نظر میرسد که روسیه همچنان به آنچه همکاریهای راهبردی با ایران خوانده بود پایبند است. ایران و روسیه از ٥ سال پیش هرچند با اهداف متفاوت و منافع نه چندان منطبق اما همکاری در سوریه را چه در ابعاد سیاسی و چه هماهنگیهای نظامی آغاز کردهاند. بشار اسد، رییسجمهور سوریه نیز در سخنرانی روز سهشنبه خود در پارلمان این کشور از تلاشهای تهران و مسکو قدردانی کرد. در چنین فضایی، امروز تهران میزبان وزرای دفاع سه کشوری است که در بسیاری از تحلیلها از آنها با عنوان مثلث استراتژیک در پرونده سوریه یاد میشود. نشستی که گفته میشود دستور کار آن مبارزه با تروریسم است.
امروز برای نخستینبار، سردار حسین دهقان، ارتشبد سرگئی شویگو و سپهبد فهد جاسم الفریج وزرای دفاع ایران، روسیه و سوریه در تهران در کنار یکدیگر قرار خواهند گرفت تا به بررسی همکاریهای موجود بپردازند. بر اساس آخرین اخبار، همکاریهای ضد تروریستی ایران و روسیه و سوریه با یکدیگر، دستاوردهای عملیات ٩ ماهه نیروی هوافضای روسیه در سرکوب گروههای تروریستی در سوریه و وضعیت عراق موضوع نشست وزیر دفاع ایران با دو همتای روسی و سوری خود در تهران است. تحلیلهای متفاوت و بعضا متضادی از همکاریهای ایران و روسیه در کنار ارتش سوریه وجود دارد اما با این حال، همه این تحلیلها در یک نکته اشتراک دارند و آن، این است که همکاریهای ایران و روسیه و نتایج بمباران مواضع تروریستها در سوریه که از مهرماه گذشته از سوی بمبافکنهای روسی آغاز شده است، موجب شده تا ارتش سوریه پیشروییهایی داشته باشد و معادلات منطقهای حل بحران این کشور نسبت به گذشته تغییر کند. در این راستا، پس از حضور نظامی روسها، دور جدیدی از مذاکرات بینالمللی سوریه با حضور جمهوری اسلامی ایران برگزار شد اما اینک به نظر میرسد برای از بین بردن گروههای تروریستی و عقب راندن
آنها از مواضعشان، تهران، مسکو و دمشق نیازمند رویکردهایی تکمیلی هستند و به همین خاطر، در نشست تهران در رابطه با راهبردها و تاکتیکهای احتمالی رایزنی و تصمیمگیری خواهد شد. با این حال، پازل سوریه از پیچیدگیهای بسیاری برخوردار است. عدم توافق بر سر آینده بشار اسد، حضور گروههای متعدد و گاه متضاد تروریستی در میان جریانهای مختلف معارضه و عدم توافق میان کشورها در خصوص آنها، همکاریها و هماهنگیهای پنهان و آشکار روسها با امریکاییها و نقشآفرینیهای ترکیه و عربستان در سوریه و بازیهای تخریبی آنها موجب شده است تا چشمانداز حل بحران سوریه بیش از هر زمان دیگری آنچنان مشخص نباشد. هرچند که امیدواریها هم اندک نیست. با این حال، نشست تهران تلاشی برای پیشبرد مبارزه با تروریسم خواهد بود. نشستی که میخواهد دستاوردهای همکاریهای نظامی ایران و روسیه را مورد ارزیابی قرار دهد و نقشه راه آینده را ترسیم کند.
در این خصوص گفتوگویی با صباح زنگنه، تحلیلگر مسائل منطقهای داشتهایم که مشروح آن در ادامه میآید:
شأن برگزاری نشست سهجانبه وزرای دفاع ایران، روسیه و سوریه در تهران چیست؟ چرا در این مقطع باید سه وزیر دفاع برای نخستینبار چنین نشستی را برگزار کنند؟
تحولات جدید رخ داده و در حال وقوع در صحنه میدانی سوریه مستلزم دور جدیدی از هماهنگیها و پیگیریهای جدیتر و بیشتر است و همین موجب میشود تا وزرای دفاع سه کشور ایران، روسیه و سوریه دور یکدیگر جمع شوند و با هم به رایزنی بپردازند. به احتمال زیاد در این نشست در خصوصی آتشبسی که در ماههای گذشته میان دولت سوریه و جریانهای معارضه برقرار شد و البته سپس توسط گروههای تروریستی و برخی جریانهای معارضه نقض شد نیز بحث خواهد شد و آخرین وضعیت آتشبس در سوریه مورد بررسی قرار خواهد گرفت. همچنین در این نشست در خصوص کاهش فعالیتهای هوایی روسها در صحنه میدانی سوریه که منجر به بروز مشکلاتی هم برای ارتش سوریه و هم نیروهای مستشاری ایران هستند، گفتوگو خواهد شد چراکه آن مساله موجب شده تا گروههای تروریستی حداکثر استفاده را از وضعیت پیشآمده بکنند. این تحولات قطعا نیازمند هماهنگیهای بیشتر هم در بعد اطلاعاتی و هم در بعد عملیاتهای نظامی است به خصوص آنکه در روز سهشنبه شاهد صحبتهای بشار اسد، رییسجمهور سوریه در جلسه آغاز به کار پارلمان این کشور بودیم که او طی آن سخنرانی، از موضوعات مختلف و گوناگونی سخن گفت و تاکید کرد راهحل
سیاسی و خروج از بحران کنونی تنها آزاد کردن سرزمینهای سوریه از نیروهای تروریستی است. در این راستا، به نظر میرسد در خصوص راهبردها و تاکتیکیهای احتمالی در خصوص مبارزه با تروریسم رایزنی و تصمیمگیری خواهد شد.
برگزاری چنین نشستهایی میان سه کشور تا چه اندازه میتواند منجر به تحریک بازیگران آن سوی میدان در پرونده سوریه شود؟
من فکر نمیکنم چنین نشستی موجب تحریک شود چراکه هماکنون نیروهای طرف مقابل به صورت پیوسته با حامیان منطقهای خود یعنی ترکیه، اردن، قطر و عربستان در حال دیدار و هماهنگی هستند. با این حال، اختلافات فراوان و درگیریهای زیاد میان گروههای مختلف جریان معارضه و جریانهای تروریستی نشاندهنده این است که سیاست تزریق پول از سوی حامیان تروریسم نمیتواند راهگشا باشد و راهحل منطقی برای پایان بخشیدن به بحران نیست. به هر ترتیب بروز این حوادث دلیل محکمی بر ضرورت افزایش هماهنگی میان تهران، مسکو و دمشق است. در کنار آن، سوءاستفادههای رژیم صهیونیستی از فضای به وجود آمده در سوریه و اقدامات گوناگون جاسوسی و تروریستی توسط اسراییل در حال انجام است که لازم است در این خصوص این سه کشور به همفکری بپردازند.
روسیه تا چه اندازه در دو سال اخیر فعالیتهای نظامی خود در سوریه را با ایران هماهنگ کرده است. آیا میتوان از همکاری همهجانبه نظامی ایران و روسیه در سوریه سخن گفت؟
طبیعی است که روسیه خود را در سطح قدرت کلانتر و فرامنطقهای تعریف میکند. به عبارت دیگر، روسها خود را در صحنه معادلات بینالمللی همتراز و همرتبه با امریکاییها قلمداد میکنند و همین موجب میشود هماهنگی با ایران یا دولت سوریه در پایینترین سطح هماهنگیهایشان باشد. به عبارت دیگر، این هماهنگی در کف قرار دارد و نه در سقف. به همین خاطر، همکاریهای ایران و روسیه در سوریه همهجانبه نیست و شامل همه موضوعات نمیشود. با این حال، نباید این سطح از هماهنگی و نتایج مثبت آن را هم منکر شد. این مسائل موجب میشود تا مقامات عالی ایران نسبت به مسائل هوشیار باشند و نسبت به حفظ استقلال به عنوان یک اصل کوشا باشند.
تماسهای سیاسی روسیه و امریکا در خصوص سوریه به گفته منابع امریکایی و روسی به چندبار تماس طولانی در روز رسیده است. آیا این تماسها میتواند منجر به کاهش همکاریهای راهبردی ایران و روسیه در سوریه شود؟
سوریه یک معادله چندمجهولی است که باید تمامی ابعاد آن را در نظر گرفت. ایران و روسیه در سوریه منافع مشترکی داشتند که موجب همکاری آنها با یکدیگر شد. این همکاری به معنای تطبیق همه اهداف و منافع نیست. به همین راستا، روسیه برای تامین دیگر منافع خود قطعا به سمت همکاری با یکدیگر بازیگران مطرح خواهد رفت که یکی از آنها امریکا است. همکاری و هماهنگی میان امریکا و روسیه بخشی از همین پازل است که میتواند در سوریه اثرگذار باشد. با این حال، روسها تلاش کردند که میان همکاریها موازنه برقرار کنند ولی نمیتوان گفت که صد در صد موفق شدهاند. به نظر میرسد کاهش عملیاتهای نظامی در سوریه بخشی از آن هماهنگی میان مسکو و واشنگتن است و همانطور که گفتم هم بر دولت سوریه و هم نیروهای مستشاری ایران در سوریه اثر داشته است.
نگاه دولت سوریه به فعالیتهای روسیه در این کشور چیست؟ آیا سوریها نگران تغییر رویکرد کرملین در مقابل دمشق نیستند؟
وقتی دولت سوریه آن هماهنگیها میان امریکا و روسیه را میبیند، عقل میگوید که احتیاط را در نظر بگیر. در این راستا، میتوان گفت که دولت بشار اسد هم نگرانیهایی دارد و سخنان دیروز بشار اسد در پارلمان این کشور هم دربرگیرنده احتیاطهای گوناگون است.
امریکا از ایران و روسیه درخواست کرده است تا مانع فروپاشی مذاکرات سیاسی سوریه شوند. هماکنون وضعیت صحنه سیاسی مذاکرات به چه شکلی است؟
آخرین دور از مذاکرات بینالمللی در رابطه با بحران سوریه در وین بدون هیچ نتیجهای پایان یافت و همین مساله، تردیدها در خصوص موفقیتآمیز بودن آن مذاکرات را بیش از پیش کرده است. ما در آن نشست هم دیدیم که تفسیرها همچنان در خصوص بحران سوریه متفاوت است و هر کشوری بنا به منافع خود راهحلی را پیشنهاد میکند. از سوی دیگر، سیاستهای امریکا به گونهای است که دولت این کشور میخواهد از تمامی امکانات و توان ایران و روسیه در راستای منافع خود استفاده کرده تا به خواست خویش دست یابد. در کنار این مسائل، چندان صداقتی هم از سوی امریکاییها دیده نمیشود. معادلات میدانی سوریه نیز همچنان سیال است و نوسانات ادامه دارد. امریکا عملا در حال کمک کردن به کردهای سوریه برای ایجاد منطقه گسترده تحت تصرف خود است که این موضوع سوالبرانگیز است. موضوع فدرالیزه سوریه و تقسیمات ارضی هم از دیگر موضوعات بسیار شک برانگیزی است که مورد حمایت امریکاییها است و گهگاه هم روسها آن را مطرح میکنند. از طرفی، امریکا همچنان به برخی گروههای تروریستی کمک میکند و کورسو امیدی به آنها دارد، گویی بخشی از بدنه دولت امریکا همچنان معتقد به راهکار نظامی است. اینها
سوالات جدیای هستند که باید مراقب آنها بود باید تحولات را مدنظر قرار داد و به آنها بدون حب و بغض یا گرایشهای غیرمنطقی پاسخ داد.
به نظر میرسد که شکاف اصلی در حال حاضر در جبهه مخالفان بشار اسد است. چرا واشنگتن و دیگر همراهانش تلاشی برای تغییر نظر طرف مقابل و ایجاد اجماع در این گروه نمیکنند؟
من فکر میکنم اجماع امکانپذیر نیست چراکه هر کدام از جریانهای معارضه گرایشهای خاص خود را دارند که این موجب میشود در اهداف و راهبردهایشان با یکدیگر متفاوت باشند. از سوی دیگر، هر کدام از این گروهها خواهان حذف دیگری و تسلط بر همگان هستند. آنها خواهان جذب پولها و کمکهای تسلیحاتی امریکا، ترکیه و عربستان هستند و این از محدود موضوع مشترک میان آنها است. هیچ وحدتی هم ندارند. اگر شعار مبارزه با دولت بشار اسد را هم میدهند، این مساله تنها در شعار است و بعضی از آنها صراحتا در زیر چتر گروههای تروریستی نام و نشاندار هستند و برخی نیز چون خواهان کمکها و حمایتهای امریکا هستند، فقط نامشان را عوض میکنند. این وضعیت پیچیده و ملغمهآمیزی است که موجب شده تا مذاکرات سیاسی میان دولت بشار اسد و جریانهای معارضه زیرسوال رفته و موفقیتآمیز نباشد و از طرفی، امریکا را گیج کند.
در این مدت شاهد درخواست روسها از امریکا برای انجام عملیات نظامی مشترک در سوریه بودهایم که با پاسخ منفی امریکا روبهرو شده است. تا چه اندازه آن همکاریهای احتمالی در تعارض با این همکاریها بود؟
روسها سعی میکنند که تعارضی نداشته باشد ولی مگر میشود تاثیری نداشته باشد. من فکر میکنم قطعا این موضوع تعارضاتی را ایجاد میکرد و میتوانست به مانعی برای ادامه یافتن همکاریها تبدیل شود.
دیدگاه تان را بنویسید