به بهانه احتمال تغییر سه فقیه شورای نگهبان؛
فقهای سابق شورای نگهبان چه کسانی بودند؟
شورای نگهبان در نظام جمهوری اسلامی ایران یکی از مهمترین نهادهای حکومتی به شمار می­آید. این نهاد دارای ترکیب دوگانه ای است. این نهاد، مجموعاً 12 عضو دارد که برای یک دوره شش ساله انتخاب می­شوند. نیمی از اعضای آن فقیه و نیمی دیگر حقوقدان هستند. حالا مدت احکام و دوره مسئولیت سه عضو دیگر فقهای شورای نگهبان شامل آیت الله جنتی، آیت الله مدرس یزدی و آیت الله شبزندهدار به زودی و در اوایل تیرماه به پایان می رسد که طبق قانون اساسی رهبر معظم انقلاب باید احکام جدید صادر کنند. در این گزارش نگاهی شده است به فقهای سابق شورای نگهبان.
اعتمادآنلاین - شورای نگهبان از جمله نهادهایی است که تمامی قوانین مجلس شورای اسلامی پیشاز اجرا، به تأیید این شورا میرسد تا مغایر شرع و قانون اساسی نباشد. همچنین تأیید صلاحیت نامزدهای تمامی انتخابات سراسری کشور به جز انتخابات شوراهای شهر و روستا نیز در حیطهٔ وظایف این شورا جای دارد. شورای نگهبان قانون اساسی متشکل از 12 عضو، شامل 6 فقیه و 6 حقوقدان است که طبق قانون اساسی اعضای فقهای شورای نگهبان را رهبر معظم انقلاب اسلامی تعیین میکنند. طبق بند 6 اصل 110 قانون اساسی « نصب، عزل و قبول استعفاء فقهای شورای نگهبان » جزء وظایف و اختیارات مقام رهبری است ؛ لذا هرگاه یکی از اعضای فقیه شورای نگهبان نتواند وظایف خود را به نحو صحیح انجام دهد، مقام رهبری میتواند وی را بر کنار نماید. همچنین اگر عضوی از فقها از سمت خود استعفا دهد، پذیرش استعفاء نیز با مقام رهبری است. اهم وظایف شورای نگهبان را می توان در سه مورد «نظارت بر قانونگذاری»، «تفسیر قانون اساسی» و «نظارت بر انتخابات»اشاره کرد که هر کدام مباحث زیادی را شامل می شود.
مدت حکم صادره برای اعضای فقهای شورای نگهبان 6 ساله است که در جدیدترین احکام صادره شده از سوی رهبر معظم انقلاب در سال 92 شاهد تمدید احکام سه عضو فقیه شورای نگهبان شامل آیت الله محمد یزدی، آیت الله مومن و آیت الله هاشمی شاهرودی بودیم که طبق آن 3 سال از دوره مسئولیت آنان باقیمانده است.
اما مدت احکام و دوره مسئولیت سه عضو دیگر فقهای شورای نگهبان شامل آیت الله جنتی، آیت الله مدرس یزدی و آیت الله شبزندهدار به زودی و در اوایل تیرماه به پایان می رسد که طبق قانون اساسی رهبر معظم انقلاب باید احکام جدید صادر کنند.اعتمادآنلاین پیشتر در گزارشی سوابق این سه نفر را مورد بررسی کرده بود.
در ادامه نگاهی شده است به فقهای سابق شورای نگهبان:
آیت الله عبدالرحیم ربانی(شیرازی) :
آیت الله ربانی متولد 1301 است. نخستین فعالیت سیاسی او در جریان مبارزه علیه کشف حجاب در سال 1315 بود که ایشان به همراه حضرت آیت الله شب زنده دار و آیت الله ذاکری اعلامیه هایی بر علیه این این اقدام رضاخان تکثیر و شبانه توزیع کردند. ربانی شیرازی در اوایل دهه چهل به همراه حضرات آیات خامنهای، منتظری، هاشمی رفسنجانی، قدوسی، آذری قمی، مصباح یزدی و... اقدام به راه اندازی و سازماندهی تشکیلاتی سری میکند. که برای چند دوره نیز خود ریاست آن را عهده دار و اساسنامه آن را تنظیم مینمایند. چندی بعد و در پی دستگیری شماری از مبارزین حوزه علمیه قم و بازرسی از منزل آنان ساواک به اساسنامه 6 صفحهای جمعیت دست یافته، منجر به دستگیری ایشان و اعضای دیگر جمعیت میگردد. ربانی شیرازی، از کسانی بود که پس از ارتحال آیه الله العظمی بروجردی (ره)، مرجعیت امام خمینی را پیش نهاد.
او در دوره اول مجلس خبرگان رهبری عضویت داشت. او که تحصیلاتش اجتهاد بود، سابقه عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی و نماینده امام خمینی (ره) را در استان فارس داشته است.
از اتفاقاتی که برای آیت الله ربانی، افتاده می توان به ترور او توسط گروه فرقان اشاره کرد که این اتفاق در فروردین ماه 1360 افتاد. آیت
الله ربانی شیرازی، در تاریخ 17 اسفند 1360 در حین عزیمت به جلسه شورای نگهبان، بر اثر تصادف در جاده دلیجان ـ محلات ـ درگذشت.
آیت الله محمد مهدی ربانی رانکوهی (املشی) :
آیت الله ربانی که متولد 1317 بوده است، دستگیری، زندان و تبعیدهای پیاپی در فاصله سالهای 1341 تا 1357 تجربه کرده است. او در زمان رژیم پهلوی جمعا 7 بار به زندان افتاد و 2 بار (هر بار 3 سال) در تبعید به سر برد. به دنبال پیروزی انقلاب 1357، آیتالله ربانی املشی به فرمان حضرت امام (ره) ماموریت یافت تا در راس هیاتی از فضلای حوزه علمیه به استانهای گیلان و مازندران سفر کند و از نزدیک مشکلات و مسائل مردم آن سامان را بررسی و در رفع نواقص و کمبودها تلاش کند. در مجلس خبرگان قانون اساسی نماینده مردم گیلان بود و در 23 خرداد 1359 با حکم امام خمینی (ره) به عضویت ستاد انقلاب فرهنگی درآمد. پس از شهادت آیتالله بهشتی به عنوان دادستان کل کشور منصوب گردید و در شورای عالی قضایی عضویت یافت. در 28 دی 1361 آیتالله ربانی املشی به عنوان یکی از فقهای شورای نگهبان از سوی امام خمینی(ره) منصوب شد. او در اولین دوره انتخابات مجلس خبرگان رهبری از سوی مردم خراسان و در دومین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی از سوی مردم تهران انتخاب شد. آیت الله ربانی املشی همچنین عضو فعال حزب جمهوری اسلامی بود و در شورای مرکزی، شورای داوری و شورای
فقهای حزب عضویت داشته است. دختر آیت الله ربانی، همسر فرزند آیت الله منتظری است. آیت الله املشی در 17 تیر ماه 1364 درگذشت.
آیت الله محمدرضا مهدوی کنی :
او در 1310 و در شهر تهران متولد شد. آیت الله مهدوی کنی پیش از پیروزی انقلاب 1357 از سوی امام (ره) به عضویت شورای انقلاب درآمد و پس از پیروزی نیز عهدهدار مسؤولیتهای حساس و گوناگونی نظیر سرپرست کمیته انقلاب اسلامی، عضو شورای نگهبان، وزارت کشور در زمان نخست وزیری شهید رجایی و شهید باهنر، نخست وزیری پس از شهادت رجایی و باهنر، عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی، مسئول ستاد رسیدگی به مناطق جنگ زده، عضویت در شورای بازنگری قانون اساسی، عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام، ریاست مرکز رسیدگی به امور مساجد شد. آیت الله مهدوی کنی سومین رئیس مجلس خبرگان رهبری بوده است. او در سال 1389 با اخذ 63 رأی موافق رسماً به عنوان رئیس مجلس خبرگان رهبری و برای مدت 2 سال انتخاب شد. آیت الله مهدوی کنی همچنین دبیر کلی جامعه روحانیت مبارز را بر عهده داشته است. او همچنین رئیس دانشگاه امام صادق و استاد درس اخلاق اسلامی این دانشگاه نیز بوده است.
آیت الله مهدوی کنی در 21 بهمن 1360 پس از رحلت آیت الله ربانی شیرازی مجددا به عضویت شورای نگهبان در آمد.
آیت الله مهدوی کنی عصر روز چهاردهم خرداد 1393، پس از شرکت در مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی(ره) دچار عارضه قلبی شد و در بیمارستان بستری شد. تلاش پزشکان در مدت قریب به 5 ماه مؤثر واقع نشد و آیت الله مهدوی کنی صبح روز سه شنبه 29/7/1393 و در آستانه ماه محرم درگذشت.
مقام معظم رهبری در مراسم تشییع پیکر آیت الله مهدوی کنی بر پیکر او نماز اقامه کرد و پیکر او، طبق وصیتی که کرده بود، در کنار مزار مرحوم آیتالله مجاهد حاج ملا علیکنی به خاک سپرده شد.
آیت الله یوسف صانعی :
آیت الله صانعی متولد 1316 در اصفهان است. او جزو فقهای شورای نگهبان در دوره اول بوده است. او در دی ماه 1361 از عضویت در شورای نگهبان استعفا داد و به جای او، آیت الله املشی در دی ماه همان سال جانشین او شد.
از جمله سوابق آیت الله صانعی می توان به دادستانی کل کشور از 1361 تا 1364 و عضویت در شورای عالی قضایی نام برد.
آیت الله صانعی از حامیان انتخاباتی حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری خرداد ماه 1392 بوده است. وزرای دولت یازدهم همچنین دیدارهایی با این مرجع تقلید داشته اند که از این دیدار ها می توان به دیدار جعفر توفیقی سرپرست وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دولت یازدهم در مهرماه 1392 اشاره کرد که این دیدار اولین دیدار فردی از کابینه دولت یازدهم با آیت الله صانعی بود. همچنین در بهمن ماه 1392 اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور به همراه مجید انصاری، معاون پارلمانی رئیس جمهور و محمدصادق صالحیمنش استاندار قم با آیتالله صانعی دیدار داشتند.در آبان ماه 1393 زمانی که آیت الله صانعی در بیمارستان بستری بود محمد نهاوندیان، رئیس دفتر رئیس جمهور به همراه حسین فریدون برادر رئیس جمهور و سید حسن قاضی زاده هاشمی وزیر بهداشت از او عیادت کردند.
آیت الله صانعی روابط نزدیکی با آیت الله موسوی بجنوردی و سید حسن خمینی دارد.
آیت الله لطف الله صافی(گلپایگانی) :
حاج شیخ لطف اللّه صافى، فقیه، اسلام شناس و اندیشمند بزرگ معاصر، در سال ۱۳۳۷ قمری، در شهر گلپایگان به دنیا آمد. پدر او عالم عارف، مرحوم آیتالله آخوند ملا محمد جواد صافى، علاوه بر تخصص، تحقیق، تألیف و تدریس در گرایشهاى مختلف علوم اسلامى مانند فقه، اصول، کلام، اخلاق، حدیث و ... در زمینه هنرهاى ارزشمندى چون شعر و خوشنویسى نیز سرآمد بود. با پیروزى انقلاب 1357 ، او در سال 1358 ، به عنوان عضو مجلس خبرگان اوّل، انتخاب و در سال 1359 ، از سوى امام خمینی (ره) به عضویت شورای نگهبان منصوب شد.
او سابقه عضویت در شورای فقها در دوره اول و دوم شورای نگهبان را دارد. آیت الله صافی در تیرماه 1367 از عضویت در شورای نگهبان استعفا داد و پس از آن آقای یزدی از سوی حضرت امام خمینی(ره) به عضویت شورای نگهبان درآمد.
آیت الله صافی گلپایگانی از جمله فقهایی بود که بعد از بازیهای آسیایی ۲۰۱۰ گوانگ ژو در دیدار با جمعی از اعضای جامعه روحانیت شیراز با انتقاد از اعزام ورزشکاران زن به خارج از کشور آن را مایه شرمساری دانست و خواستار جلوگیری از این نوع مسائل شد.
آیت الله محمد محمدی دعوی سرایی(گیلانی) :
آیت الله محمدی گیلانی متولد 1307 است. او از شاگردان امام خمینی (ره) و "علامه سید محمد حسین طباطبایی"، و از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم است. حاکم شرع و رئیس دادگاههای انقلاب اسلامی با حکم امام خمینی(ره)، عضویت در فقهای شورای نگهبان، عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام، عضویت در شورای بازنگری قانون اساسی، نماینده مردم تهران در 4 دوره مجلس خبرگان، ریاست دیوان عالی کشور و مشاور عالی رییس قوه قضاییه در کارنامه کاری او وجود دارد.
از مهمترین وقایع زندگی او میتوان به صدور حکم اعدام دو فرزندش اشاره نمود که در خردادماه سال 1360 به همراه گروهی از مجاهدین دستگیر شدند. در سال 1388 به پاس سالها تلاش و مجاهدت آیت الله محمدی گیلانی در عرصههای مختلف قضا، توسط محمود احمدی نژاد، نشان درجه یک عدالت به او اهدا شد. در دور اول تشکیل شورای نگهبان و بعد از قرعه کشی از میان شش تن از فقها، آیت الله محمدی گیلانی به عنوان یکی از فقهای شورای نگهبان منصوب شد. در دور دوم انتصاب در شورای نگهبان در سال 1367 نیز آیت الله محمدی گیلانی در سمت خود ابقا شد و در دور سوم شورای نگهبان آیت الله هاشمی شاهرودی جایگزین آیت الله محمدی گیلانی شد.
او در اسفند 1373 به دلیل تصدی ریاست دیوان عالی کشور از شورای نگهبان خارج شد و آقای هاشمی شاهرودی به جای ایشان منصوب شد و در 18 تیرماه 1393 درگذشت.
آیت الله محمدآقا امامی (کاشانی) :
او متولد 1310 در کاشان است. آیت الله امامی کاشانی بعد از قیام پانزده خرداد، دستگیر و زندانی شد؛ زیرا او را یکی از مسببین این جنبش می دانستند. آیت الله امامی کاشانی به اتفاق آیات مهدوی کنی، شهید بهشتی، شهید مطهری، شهید مفتح، حجج اسلام ملکی، هاشمی رفسنجانی، ناطق نوری و مروارید در جلسات مخفی حضور پیدا می کردند و گاهی اوقات هم توسط مأمورین ساواک دستگیر می شدند. وی در تاریخ 27 آذر 48 به اتفاق برخی از روحانیون در جلسه ای که در منزل حسین کاشانی تشکیل دادند، راجع به اعزام طلاب علوم دینی به شهرستان ها و روستاها برای سازمان دادن به فعالیت های سیاسی مردم تصمیماتی اتخاذ کردند. همچنین دو ماه بعد در منزل محمدعلی موحدی کرمانی، آیت الله محمد امامی کاشانی و جمعی دیگر از روحانیون جلسه ای تشکیل دادند و از ماهیت ضد دینی دو فیلم ساخته شده در آن زمان به نام های «گاو» و «دختر جنگل » انتقاد کردند. آیت الله امامی کاشانی، همراه ایشان و آیت الله مهدوی کنی و آیت الله عبدالکریم موسوی اردبیلی، هسته ی مرکزی روحانیت مبارز تهران را تشکیل دادند. آیت الله امامی کاشانی پس از پیروزی انقلاب 1357 همواره در مناصب مختلف اجتماعی و حکومتی منشأ
خدمات بودند. او از سوی امام خمینی (ره) به تولیت مدرسه ی عالی شهید مطهری منصوب شد. و در مجلس اول شورای اسلامی به عنوان نماینده ی مردم کاشان انتخاب شد و سپس به ریاست دیوان عدالت اداری منصوب شد. مدتی بعد، به عضویت شورای نگهبان درآمد و تا ۱۳۷۸ در آن سمت بود. او در دوره های اول تا چهارم مجلس خبرگان رهبری، نمایندگی مردم استان تهران را برعهده داشت. آیت الله امامی کاشانی مدتی هم دبیر جامعه ی روحانیت مبارز تهران بود و هم اکنون از ائمه ی جمعه ی موقت تهران می باشد. او در دوره اول تا سوم عضو شورای فقهای شورای نگهبان بوده است. اما امامی کاشانی همراه با آقای خزعلی در مرداد 1378 از عضویت در شورای نگهبان استعفا دادند و به جای او طاهری خرم آبادی و استادی به شورای نگهبان پیوستند.
آیت الله ابوالقاسم خزعلی :
او متولد 1304 و از دوره اول تا سوم عضو شورای فقهای شورای نگهبان بوده است. او که نماینده مردم خراسان رضوی در مجلس خبرگان رهبری بود، بر اثر کهولت سن و پس از تحمل یک دوره بیماری در سن حدود 91 سالگی درگذشت. آیت الله خزعلی از تدوینکنندگان قانون اساسی بود و برای 20 سال در شورای نگهبان عضویت داشت. او در زمان درگذشتش، عضویت مجلس خبرگان رهبری و مسئولیت بنیاد بینالمللی غدیر را برعهده داشت. خزعلی بنیاد بینالمللی غدیر را با هدف تبیین، تبلیغ و ترویج رویداد عظیم غدیر خم، توجه دادن افکار مسلمانان جهان به ضرورت نهادینه شدن فرهنگ آن در جوامع اسلامی و ایجاد همدلی و وحدت بین مسلمانان با محوریت غدیر بنیانگذاری کرد. خزعلی معتقد بود پیامبر (ص) عید غدیر را عید بزرگ خدایی خوانده بنابراین عید بزرگ ایرانیان باید عید غدیر خم باشد نه عید نوروز. عید نوروز، عید درختان است، عید بزرگ ایرانیان باید عید غدیر باشد. خزعلی، حجتالاسلام والمسلمین کاظم صدیقی را به عنوان جانشین خود در بنیاد غدیر معرفی کرده است. او در انتخابات 84 و 88 در کنار مصباح یزدی، از حامیان سرسخت احمدینژاد بود و معتقد بود خدا او را آورده است. او در مصاحبهای گفته بود:
«سال اولی که احمدینژاد به نیویورک رفت و در سازمان ملل سخنرانی کرد، بنده به دیدارش رفتم و لبهای ایشان را بوسیدم و به او گفتم به این خاطر لبهای تو را بوسیدهام که از امام زمان(عج) نام بردهای.» اما در مرداد ماه 1388 ورق برگشت و او با گلایه از احمدی نژاد یاد می کرد. آیتالله خزعلی پس از نماز جمعه و قبل از اقامه نماز عصر در جمع نمازگزاران جمعه مشهد برخلاف برنامههای روتین نماز جمعه با استفاده از میکروفونی که نزد او در صف نماز برده شد بود، از انتخاب اسفندیار رحیم مشایی به عنوان معاون اول رئیسجمهور توسط احمدینژاد گله کرد و گفت به احمدینژاد تلفن زده اما او جواب تلفنش را نداده است. وی تاکید کرده بود: «من در جریان انتخابات هر جا که نشستم از احمدینژاد تعریف کردم اما انتخاب مشایی یک اشتباه بود.» او در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال 1392 از کاندیداتوری سعید جلیلی اعلام حمایت کرده بود.
آیت الله خزعلی پس از استعفای آقای مهدوی کنی به عضویت شورا در آمد. ایشان همراه با آقای امامی کاشانی در مرداد 1378 از عضویت در شورای نگهبان استعفا دادند و به جای آنها آقایان طاهری خرم آبادی و استادی به شورای نگهبان پیوستند.
آیت الله محمدحسن قدیری :
او در سال 1315 در شهر اصفهان متولد شد و با آغاز نهضت امام خمینی (ره) و تبعید به عراق از همان ابتدا در زمره یـاران و نزدیکان امام درآمد و ضمن تلمذ در محضر امام در برخی فعالیتهای مبارزاتی علیـه رژیم پهلوی شرکت داشت. او در سال 1350 به عضویت هیات استفتاءات امام خمینی(ره) درآمد و این مسئولیت را تا زمان ارتحال ایشان بر عهده داشت. او در دوره چهارم عضو شورای فقهای شورای نگهبان بوده است. امامت جمعه بخش رویدشت استان اصفهان، عضویت در هیات استفتاءات مـرحوم آیتالله العظمی اراکی و دفتر مقام معظم رهبری، تدریس دروس خارج فقه اصول درحوزه علمیه قم و عضویت در شورای نگهبان قانون اساسی از دیگر فعالیتها و خدمات او بوده است. او در تیرماه 1380 در پی استعفای آقای طاهری خرم آبادی، به عضویت شورای نگهبان در آمد و در مهرماه 1387 دارفانی را وداع گفت.
آیت الله رضا استادی :
او متولد 1316 در تهران است. آیت الله استادی سه سال مدیر حوزه علمیه قم و پنج سال سرپرست کتابخانه مسجداعظم بود و چند سال است که عضو شورای عالی حوزه علمیه قم می باشد. او حدود شش سال از اعضای هیأت امنای دائرة المعارف اسلامی ، سه سال از اعضای مشاوران کتابخانه آستان قدس رضوی بود و حدود سی سال است که به همراه آیت الله خرازی ، در هیأت مدیره مؤسسه در راه حق می باشد. در دوره چهارم شواری نگهبان در سال 1378 پس از آنکه آیت الله امامی کاشانی و آیت الله خزعلی به خاطر کسالتهایی که داشتند نتوانستند در شورای نگهبان حضور داشته باشند و 1 سال و نیم از حکم مسئولیت 6 ساله آنها باقی مانده بود، آیت الله رضا استادی جایگزین "آیت الله امامی کاشانی" شد و در دوره پنجم شورای نگهبان، آیت الله رضا استادی از ادامه همکاری با شورای نگهبان استعفا کرد.
آیت الله سید حسن طاهری خرم آبادی :
او در سال ۱۳۵۶ به عضویت رسمی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم درآمد و تا زمان وفات در حوزه علمیه قم مشغول تدریس بود. عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی به نمایندگی از مردم لرستان، عضویت در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، نمایندگی امام در امور حج و زائران بیتالله الحرام، نمایندگی حضرت امام در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سال ۱۳۶۰، نمایندگی امام در پاکستان، عضویت در مجلس خبرگان رهبری و عضویت در هیأت رئیسة آن، امامت جمعه موقت تهران با حکم مقام معظم رهبری و... از جمله مسئولیتهای این استاد برجسته حوزه علمیه قم بود. آیت الله سید حسن طاهری پس از مدتی بیماری ، صبح روز شنبه ۱۶ شهریور ۱۳۹۲ در بیمارستان شهید بهشتی قم از دنیا رفت. او در دوره چهارم شورای نگهبان عضو شورای فقها بود.
آقای امامی کاشانی همراه با آقای خزعلی در مرداد 1378 از عضویت در شورای نگهبان استعفا دادند و به جای آنها آقایان طاهری خرم آبادی و استادی به شورای نگهبان پیوستند.
آیتالله غلامرضا رضوانی :
او از 1 اسفند 1358 تا 29 تیر 1362 به عضویت شورای نگهبان در آمد و پس از مدتی مجددا از 9 شهریور 1368 تا فروردین 1392 عضو این شورا بود. ایشان در شامگاه 30 فروردین 1392 دعوت حق را لبیک گفت. او در دوره اول، سوم، چهارم و پنجم در شورای فقهای نگهبان عضویت داشت. آیتالله رضوانی سالها در عراق نیز در محضر امام (ره) بود.
آیت الله صادق اردشیر (آملی) لاریجانی :
صادق لاریجانی در کارنامه خود علاوه بر فعالیت های علمی و فقهی، یک دوره نمایندگی مردم مازندران در مجلس خبرگان را دارد و در تاریخ 25 تیر 1380 نیز با حکم مقام معظم رهبری به عنوان یکی از فقهای شورای نگهبان منصوب شده است. او از از سال 1380 عضو فقهای شورای نگهبان بوده و در دوره های چهارم و پنجم عضو شورای فقهای نگهبان بوده است. او در مرداد 1388 به عنوان رئیس قوه قضائیه منصوب شد و پس از او آقای هاشمی شاهرودی به شورای نگهبان پیوست.
دیدگاه تان را بنویسید