چند اصل راهنما برای حل مشکلات درهمتنیده
بیکاری در روستاها موجب مهاجرت و اسکان غیررسمی در مناطق حاشیهنشین شهری میشود. این مناطق خارج از نظارتهای رسمی و غیررسمی است، لذا آسیبهای گوناگون مثل جرم و اعتیاد در آنها بیشتر است. نسبت زندانیان از ساکنان این مناطق بیشتر از سایر مناطق است. زندانی شدن به نوبه خود تشدید بیکاری و اعتیاد و طلاق و... را در پی دارد.
اعتمادآنلاین- در یادداشت یبه قلم شورای نویسندگان روزنامه اعتماد آمده است: هنگامی که آقای وزیر کشور گزارشی از مشکلات اجتماعی کشور را در مجلس ارایه کرد، این پرسش طرح شد که آیا برای تخفیف این مسائل راهحلی هم در دسترس هست؟ آیا امیدی به کاهش آنها وجود دارد؟ آیا ماهیت مسائل اجتماعی مثل سایر مسائل است؟ برای نمونه برای حل مشکل آب یک روستا شاید بتوان از جای دیگری آب آورد و آن را حل کرد. آیا برای مشکل اعتیاد هم میتوان اقدامی مشابه این انجام داد؟ اجازه دهید همین ٥ مشکل و مساله مهم موجود در گزارش وزیر کشور یعنی حاشیهنشینی، بیکاری، طلاق، اعتیاد و زندانیان را مرور کنیم. این ٥ مورد به نحو پیچیدهای درهمتنیده هستند. بیکاری موجب فقر و زمینهساز گرایش به ارتکاب جرم میشود. از سوی دیگر مشکلات خانوادگی و طلاق را تشدید میکند. گرایش به اعتیاد را بیشتر میکند.
بیکاری در روستاها موجب مهاجرت و اسکان غیررسمی در مناطق حاشیهنشین شهری میشود. این مناطق خارج از نظارتهای رسمی و غیررسمی است، لذا آسیبهای گوناگون مثل جرم و اعتیاد در آنها بیشتر است. نسبت زندانیان از ساکنان این مناطق بیشتر از سایر مناطق است. زندانی شدن به نوبه خود تشدید بیکاری و اعتیاد و طلاق و... را در پی دارد. مبارزه با اعتیاد و قاچاق موادمخدر به نوبه خود سبب گرانتر شدن مواد میشود. معتاد برای به دست آوردن هزینههای آن بیش از همیشه مرتکب جرم میشود. از خانواده طرد و در جامعه موجب انتقال بیماریهای گوناگون مثل ایدز و هپاتیت میشود. گرانی مواد سنتی، سبب رویآوری او به سوی مواد صنعتی میشود. ناخالصیهای آن موجب تشدید بیماریها و مرگومیر میشود و...
خلاصه اینکه کل ماجرا یک کلاف سردرگم است. مبارزه جزیی با هرکدام از آنها امکانپذیر است، ولی هنگامی که این آسیبها و مسائل درهمتنیده شدند، دیگر نمیتوان به راهحلهای موضعی و موردی و جزیی اکتفا کرد. مثل مبارزه با معتادان منطقه هرندی میشود. قبلا هم در خاکسفید نارمک این سیاست انجام شد و پاسخی نداده بود. از سوی دیگر صورت مساله را نمیتوان پاک کرد. جلوگیری از رشد طلاق، آن طور که وزارت کشور گزارش داده، صرفا از طریق یک دستور اداری و توافق با دستگاه قضایی رخ داده که صدور حکم طلاق را سختتر کردهاند. این مثل آن میماند که نمره قبولی را از ١٠ به ٨ تقلیل دهیم، بعد گزارش شود که درصد قبولیها بیشتر شده است. مسائل اجتماعی هنگامی که رخ میدهند، آثار و تبعاتی دارند که حل آنها را سختتر میکند. ولی در هر حال راهحل وجود دارد، حتی اگر این راهحلها در کوتاهمدت کارآمد نباشند. در این جا به چند اصل مقدماتی در انتخاب این راهحلها اشاره میشود.
١- بیش از هر چیز این را بپذیریم که با زور نمیتوان کاری را انجام داد. اگر هم بتوان، اثرات آن بسیار محدود و کوتاهمدت است و چون نمیتوان زور را برای طولانیمدت اعمال کرد، به محض حذف عنصر زور، وضعیت مثل فنر به جای سابق برمیگردد و حتی بدتر از گذشته خواهد شد. تجربه مکرر نشان داده است که در حل مسائل اجتماعی، زور کارآمد نیست. پس باید از تکرار این اشتباه مهلک پرهیز کرد که سبب میشود وقت را از دست بدهیم.
٢- در بسیاری از موارد مقاومت و نادیده گرفتن و به رسمیت نشناختن یک پدیده اثرات منفی دارند. بروز برخی پدیدهها طبیعت جامعه است و نمیتوان آنها را نفی کرد. فقط میتوان کمک کرد که عوارض آن کمتر شود. نمونه آن طلاق است. ممکن نیست که طلاق را به وضعیت گذشته برگرداند، رشد آن دلایل خاص اجتماعی دارد، ولی میتوان عوارض ناخوشایند و منفی آن را کاهش داد. البته میتوان جلوی رشد سرطانی آن را هم گرفت، ولی این کارها را نمیتوان با زور و اجبار و بخشنامه انجام داد. برای آن باید مطالعه و در سطح ملی برنامه داشت و متناسب آن هزینه کرد.
٣- هیچ برنامهای برای حل مشکلات و مسائل اجتماعی بدون مشارکت و تفاهم مردم و نخبگان منجر به نتیجه مطلوب نخواهد شد. مردم باید در جریان مسائل اجتماعی و آمار و مطالعات آن باشند. مردم باید مساله را مساله خود دانسته و برای راهحل آن نیز خودشان با همکاری و کمک دولت اقدام کنند. به همین دلیل هم از انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات و پژوهشها اکراه میشود. اگر هم جایی برای مردم در نظر میگیرند به تبعیت و در ذیل سیاستهای دولت است که نتیجهبخش نیست.
٤- نکته مهم پذیرش دانش اجتماعی و منطق آن به عنوان پایهای قابل قبول جهت یافتن راهحل است. متاسفانه افراد فاقد صلاحیت و بدون دانش اجتماعی در مواردی چنان یکهتازی میکنند که جایی برای حضور هیچ کارشناس اجتماعی باقی نمیماند. کافی است که فضاسازیهای برخی از این افراد را در برخی رسانهها ملاحظه کنیم تا به این حقیقت پی ببریم که بدون پذیرش منطق و دانش اجتماعی، نمیتوان هیچ گرهی را باز کرد، جز اینکه گرههای موجود را کورتر خواهیم کرد.
٥- برای انتخاب و کاربرد راهحلهای اجتماعی باید شجاعت داشت. منظور از شجاعت، بیباکی در اجرای برنامههای پرسروصدا و کماثر نیست. منظور از شجاعت عبور کردن از کلیشههای رایج و رسمی در حل مسائل اجتماعی است. برای نمونه باید نگاه خود را به انسان تغییر دهیم. مجرم و معتاد و... قربانیان وضعیتی هستند که ما نیز در ایجاد آن شریک هستیم. آنان هم زندگی سالم و بدون مشکلی را میخواهند ولی به دلایل گوناگون راه دیگری را رفتهاند. اگر نگاه خودمان را به این افراد تغییر دهیم و رعایت حقوق آنان را نیز چون رعایت حقوق سایرین بدانیم، کل ماجرا تغییر خواهد کرد.
*روزنامه اعتماد شورای نویسندگان/ اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید