محسن میردامادی مطرح کرد:
سختیهای دوران احمدینژاد باعث رشد اصلاحطلبان شد
این فعال سیاسی اصلاح طلب بیان کرده است: مجلس بطور طبیعی باید نهادی باشد که سران جریانهای سیاسی در آن حضور داشته باشند و به جای آنکه حرفهایشان را در رسانهها و با لحن تند با هم بزنند؛ درون پارلمان با هم مواجه شوند و مجلس باید محل تعاطی افکار و تعامل جریان های سیاسی و دیدگاههای مختلف و مخالف باشد
محسن میردامادی دبیرکل جبهه مشارکت در گفت و گویی میزان باور به دموکراسی را شاخص اصلی جناح بندی سیاسی در ایران امروز بیان کرده است و با دفاع از سیستم دو حزبی پیشنهاد کرده است که تا رسیدن به این ایده آل، سیاست ورزی بر اساس دو جبهه فراگیر و برگزاری انتخابات نیمه تناسبی شکل بگیرد. او در گفت و گو با ماهنامه مهرنامه بیان کرده است که در شرایط فعلی تشکیل دو جبهه فراگیر اصلاح طلب و اصول گرا شدنی تر از حزب فراگیر است.
گزیده ای از صحبت های محسن میردامادی در ادامه می آید:
*احزاب وقتی ایجاد میشوند؛ بیانگر شکافهایی هستند که در جامعه وجود دارد و احزاب مختلف، در طرفین این شکافها هرکدام بیانگر مطالبات و خواستهای بخشی از این شکافها هستند.
*در مورد امام، مطلب بیانشدهای که نشان دهد ایشان نظر مثبتی به تحزب داشته اند نداریم و یا حداقل، من موردی را به یاد ندارم که در مطالب امام دیده باشم. اما درعینحال، مطلبی در ضدیت با تحزب هم از امام وجود ندارد.
*شاید اگر حزب جمهوری اسلامی در آن شرایط، به دو حزب مجزا با گرایشهای چپ و راست تقسیم شده بود؛ انحلالی هم پیش نمیآمد.
*در داستان مجمع روحانیون، واقعیت آن است که گرایشهای سیاسی و اقتصادی خود امام به روحانیونی که مجمع را تشکیل دادند؛ نزدیکتر بود و به همین جهت، امام مخالفتی با جدایی آنها ازجامعه روحانیت نکردند.
*در دهه 60 دو جناح اصلی سیاسی کشور با محدودیت و مانعی برای شرکت در انتخابات مواجه نبودند و آزادانه و به طور برابر می توانستند با هم رقابت کنند. ولی از اوائل دهه 70 با تفسیر نظارت استصوابی به تدریج دایره رقابت برای یک جناح محدود و محدودتر شد و عملا با فزاینده شدن این محدودیت ها این موضوع به اختلاف و شکاف اصلی بین جناح های سیاسی تبدیل شد.
*سال١٣٧٦ شاهد بودیم که در آنجا شکاف دیگر شکاف چپ و راست مبتنی بر دیدگاه های متفاوت اقتصادی نبود بلکه شکاف اصلاحطلب و اصولگرا اصلی شده بود که عمدتا مبتنی بر نگاه آنها به «نقش مردم در جامعه» بود و تا امروز همچنان ادامه دارد. یعنی، پذیرش دموکراسی (مردمسالاری) یا عدم پذیرش آن.
*اولویت رقابت یا تقابل تبدیل شده به نیروهای خواستار دموکراسی با کسانی که کمتر، باور واقعی به دموکراسی دارند، یا اصلا چنین اعتقادی ندارند.
*اگر شکاف دموکراسیخواهان و مخالفان دموکراسی را طی کنیم و این مرحله را پشتسر بگذاریم و به جایی برسیم که دموکراسی قابلقبولی در کشور داشته باشیم؛ آن زمان است که شکافهای دیگر اصلی خواهد شد و ممکن است آن زمان، موضوعاتی چون مسایل اقتصادی و توزیعی از جنس شکاف چپ و راست دهه 60 مجددا مبنای تقسیمبندی واقع شود و نیروها هم حول شکاف جدید، جابهجا شوند. اما امروز، شکاف اصلی حول موضوع دمکراسی است.
*اگر بخواهیم ریشه جریان چپ را قبل از مجلس دوم هم بررسی کنیم، طبعا باید به تشکیل دولت مهندس موسوی و خطبههای عدالت اجتماعی آقای هاشمی در نمازهای جمعه اشاره کرد.
*در انتخابات دوره اول ریاستجمهوری که حزب جمهوریاسلامی میخواست در ابتدا شهید بهشتی را نامزد کند، فعالان دانشجویی و اعضای انجمنها نوعا برای این کار بیشتر به آقای خامنهای تمایل داشتند و ترجیح می دادند ایشان کاندیدا شوند ایشان به شریعتی نزدیک بودند. و این امر اثر مثبتی در دانشجویان داشت.جدا از آن، از قبل از انقلاب رابطه ایشان با دانشجویان فعال مشهدی خوب بود.
*آقای هاشمی تا قبل از ریاستجمهوری، از لحاظ فکری چپ شناخته میشد؛ هرچند از لحاظ تشکیلاتی، خود را در جناح چپ روحانیت قرار نمیداد و خود را فراتر از این تقسیم بندی میدید.
*اختلاف بین آقای هاشمی و جریان چپ، عمدتا در زمان ریاستجمهوری ایشان بوجود آمد. شاید به این دلیل که آقای هاشمی در دولت، با واقعیتهایی مواجه شد که بهتدریج، دیدگاههایش را تعدیل کرد.
*انتقادهای چپ از دولت هاشمی عمدتا در حوزه اقتصاد و سیاستخارجی بود. اما بهتدریج، مسایل دیگری بوجود آمد که شاید بتوان گفت که آنها اصلی شد. در انتخابات مجلس چهارم که شورای نگهبان برای اولین بار عنوان کرد که نظارتاش بر انتخابات، استصوابی است و حدود 45 تن از نمایندگان مجلس سوم را که عمدتا منتسب به جناح چپ بودند، ردصلاحیت کرد؛ آقای هاشمی از این کار حمایت کرد. ایشان عملا در این روندها، سیری را طی کرد که نتیجه طبیعی آن به تقابل با جریان چپ منجر می شد.
*سال ٧٦ برآوردهای اولیه این بود که آقای خاتمی حداکثر پنج تا شش میلیون رأی میآورد و آقای ناطقنوری رییسجمهور خواهد شد. این ایده مطرح بود که اگر این اتفاق افتاد، بعدها ما به پشتوانه پنج تا شش میلیون رأی آقای خاتمی، باید حزبی تشکیل دهیم و در کشور کار حزبی کنیم. اما با نتایج انتخابات، سیر تحولات تغییر کرد. بحث آن حزب، در این حد مطرح بود که بعد از انتخابات چنین کاری انجام شود.
*شاید اگر این اتفاق میافتاد و حزبی با محوریت آقای خاتمی شکل میگرفت، طرف مقابل هم با محوریت آقای ناطقنوری که رقیب آقای خاتمی بود و از نظر تشکیلاتی هم در آن جناح نقش تعیین کننده¬ای داشت حزبی تشکیل میدادند و ما میتوانستیم گام مهمی به سمت یک نظام دوحزبی برداریم.
*احزاب وقتی ایجاد میشوند؛ بیانگر شکافهایی هستند که در جامعه وجود دارد و احزاب مختلف، در طرفین این شکافها هرکدام بیانگر مطالبات و خواستهای بخشی از این شکافها هستند.
*در مورد امام، مطلب بیانشدهای که نشان دهد ایشان نظر مثبتی به تحزب داشته اند نداریم و یا حداقل، من موردی را به یاد ندارم که در مطالب امام دیده باشم. اما درعینحال، مطلبی در ضدیت با تحزب هم از امام وجود ندارد.
*در دهه 60 دو جناح اصلی سیاسی کشور با محدودیت و مانعی برای شرکت در انتخابات مواجه نبودند و آزادانه و به طور برابر می توانستند با هم رقابت کنند. ولی از اوائل دهه 70 با تفسیر نظارت استصوابی به تدریج دایره رقابت برای یک جناح محدود و محدودتر شد و عملا با فزاینده شدن این محدودیت ها این موضوع به اختلاف و شکاف اصلی بین جناح های سیاسی تبدیل شد.
*سال١٣٧٦ شاهد بودیم که در آنجا شکاف دیگر شکاف چپ و راست مبتنی بر دیدگاه های متفاوت اقتصادی نبود بلکه شکاف اصلاحطلب و اصولگرا اصلی شده بود که عمدتا مبتنی بر نگاه آنها به «نقش مردم در جامعه» بود و تا امروز همچنان ادامه دارد. یعنی، پذیرش دموکراسی (مردمسالاری) یا عدم پذیرش آن.
*اولویت رقابت یا تقابل تبدیل شده به نیروهای خواستار دموکراسی با کسانی که کمتر، باور واقعی به دموکراسی دارند، یا اصلا چنین اعتقادی ندارند
اگر شکاف دموکراسیخواهان و مخالفان دموکراسی را طی کنیم و این مرحله را پشتسر بگذاریم و به جایی برسیم که دموکراسی قابلقبولی در کشور داشته باشیم؛ آن زمان است که شکافهای دیگر اصلی خواهد شد و ممکن است آن زمان، موضوعاتی چون مسایل اقتصادی و توزیعی از جنس شکاف چپ و راست دهه 60 مجددا مبنای تقسیمبندی واقع شود و نیروها هم حول شکاف جدید، جابهجا شوند. اما امروز، شکاف اصلی حول موضوع دمکراسی است
*اگر بخواهیم ریشه جریان چپ را قبل از مجلس دوم هم بررسی کنیم، طبعا باید به تشکیل دولت مهندس موسوی و خطبههای عدالت اجتماعی آقای هاشمی در نمازهای جمعه اشاره کرد.
*در انتخابات دوره اول ریاستجمهوری که حزب جمهوریاسلامی میخواست در ابتدا شهید بهشتی را نامزد کند، فعالان دانشجویی و اعضای انجمنها نوعا برای این کار بیشتر به آقای خامنهای تمایل داشتند و ترجیح می¬دادند ایشان کاندیدا شوند ایشان به شریعتی نزدیک بودند. و این امر اثر مثبتی در دانشجویان داشت.جدا از آن، از قبل از انقلاب رابطه ایشان با دانشجویان فعال مشهدی خوب بود.
*آقای هاشمی تا قبل از ریاستجمهوری، از لحاظ فکری چپ شناخته میشد؛ هرچند از لحاظ تشکیلاتی، خود را در جناح چپ روحانیت قرار نمیداد و خود را فراتر از این تقسیم بندی میدید
*اختلاف بین آقای هاشمی و جریان چپ، عمدتا در زمان ریاستجمهوری ایشان بوجود آمد. شاید به این دلیل که آقای هاشمی در دولت، با واقعیتهایی مواجه شد که بهتدریج، دیدگاههایش را تعدیل کرد.
*انتقادهای چپ از دولت هاشمی عمدتا در حوزه اقتصاد و سیاستخارجی بود. اما بهتدریج، مسایل دیگری بوجود آمد که شاید بتوان گفت که آنها اصلی شد. در انتخابات مجلس چهارم که شورای نگهبان برای اولین بار عنوان کرد که نظارتاش بر انتخابات، استصوابی است و حدود 45 تن از نمایندگان مجلس سوم را که عمدتا منتسب به جناح چپ بودند، ردصلاحیت کرد؛ آقای هاشمی از این کار حمایت کرد. ایشان عملا در این روندها، سیری را طی کرد که نتیجه طبیعی آن به تقابل با جریان چپ منجر می شد.
*سال ٧٦ برآوردهای اولیه این بود که آقای خاتمی حداکثر پنج تا شش میلیون رأی میآورد و آقای ناطقنوری رییسجمهور خواهد شد. این ایده مطرح بود که اگر این اتفاق افتاد، بعدها ما به پشتوانه پنج تا شش میلیون رأی آقای خاتمی، باید حزبی تشکیل دهیم و در کشور کار حزبی کنیم. اما با نتایج انتخابات، سیر تحولات تغییر کرد. بحث آن حزب، در این حد مطرح بود که بعد از انتخابات چنین کاری انجام شود.
*شاید اگر این اتفاق میافتاد و حزبی با محوریت آقای خاتمی شکل میگرفت، طرف مقابل هم با محوریت آقای ناطقنوری که رقیب آقای خاتمی بود و از نظر تشکیلاتی هم در آن جناح نقش تعیین کننده¬ای داشت حزبی تشکیل میدادند و ما میتوانستیم گام مهمی به سمت یک نظام دوحزبی برداریم
*اگر ما واقعا میخواهیم در کشور دموکراسی داشته باشیم؛ قطعا دموکراسی بدون داشتن یک نظام حزبی و تحزب امکانپذیر نیست. نظام حزبی هم بهمعنای تعداد زیادی گروههای کوچک که اسم خودشان را حزب گذاشتهاند، نیست. بلکه بهمعنای احزاب جدی و فراگیری است که بخش زیادی از نیروهای هر یک جناح ها را در بر بگیرند.
*رابطه پدر معنوی با احزاب بیشتر برای دوران بازنشستگی افراد از فعالیتهای سیاسی مناسب است که دیگر نمیتوانند از نزدیک و درون مجموعههای حزبی فعالیت کنند و بدینخاطر، به ارتباط فکری و معنوی با احزاب اکتفا میکنند.
*(در پاسخ به برخی نقدها به حزب مشارکت) مشکلی در فضای سیاسی کشور (اعم از اصلاحطلبان و جریان مقابل) داریم که عمدتا وقتی یک مجموعه سیاسی فعال و تأثیرگذار میشود؛ دیگر مجموعههایی که تأثیرگذاری کمتری دارند، بهتدریج منتقد آن میشوند و اولین ایراد هم این می شود که آن ها انحصارطلبند.
*سختیهای دوران احمدینژاد یک نتیجه مهم به همراه داشت و آن، اینکه باعث رشد و بلوغ قابلتوجهی در مجموعه نیروهای سیاسی کشور و بهخصوص، در اصلاحطلبان شد.
*الان بسیاری از نیروهای سیاسی جامعه از ضرورت تقویت و توسعه احزاب سخن میگویند و اینکه دموکراسی بدون احزاب قوی و تحزب حاصل نمیشود اما ؛ وقتی این مواضع را میگیرند که دیگر در مصدر قدرت نیستند و نمیتوانند چندان موثر باشند.
*اگر ما بخواهیم چشمانداز مطلوبی را برای تحزب در کشور ترسیم کنیم که شاید مقداری هم خیالپردازانه باشد؛ این خواهد بود که دو جناح اصلی کشور هرکدام بتوانند یک حزب فراگیر تشکیل دهند و بهتدریج یک رقابت حزبی قاعدهمند بین آنها شکل بگیرد.
*در شرایط فعلی تشکیل دو جبهه فراگیر اصلاح طلب و اصول گرا شدنی تر از حزب فراگیر است.
*ما نظام حزبی نداریم. بلکه در مقاطع انتخابات، مجموعهای یا جبههای مشابه آنجه که در انتخابات اخیر شکل گرفت، بوجود میآید که نمی¬تواند جای حزب را بگیرد.
*می توان ابتدا جبهه ای فراگیری را تعریف کرد و شکل داد و سپس به تدریج به سمت حزب فراگیر حرکت کرد. در مجموعه جریان اصلاحات، آقای خاتمی نقشی منحصربهفرد دارد و اگر ایشان بنا داشته باشند، میتوانند دراینزمینه کمک کنند.
*اینکه مردم در تهران لیستی رای دادند و 30 اصلاحطلب در همان دور اول راهی پارلمان شدند؛ من آن را نه نشانه گرایش به تحزب میدانم و نه اصولا آن را پدیده مطلوبی تلقی میکنم.
*مجلس بطور طبیعی باید نهادی باشد که سران جریانهای سیاسی در آن حضور داشته باشند و به جای آنکه حرفهایشان را در رسانهها و با لحن تند با هم بزنند؛ درون پارلمان با هم مواجه شوند و مجلس باید محل تعاطی افکار و تعامل جریان های سیاسی و دیدگاههای مختلف و مخالف باشد.
*اگر انتخابات کاملا تناسبی بود؛ با آرای موجود 19 یا 20 نفر از لیست اصلاحطلبان و 10 یا 11 تن از اصولگرایان به مجلس راه مییافتند. این وضعیت خیلی بهتر بود و باعث میشد که لیدرهای هر دو جناح، بتوانند در پارلمان حضور داشته باشند.
*اگر به دنبال پدیده مثبتی در این انتخابات باشیم مهمترین دستاورد ائتلاف جناح اصلاح طلب با اصول گرایان معتدل بود.
*ما میتوانیم نظام نیمه تناسبی را در انتخابات خود داشته باشیم که نتایج آن، از انتخاباتی که تاکنون داشتهایم؛ بهتر خواهد بود. مشکل ما در برگزاری انتخابات به شکل تناسبی این است که پیشنیاز آن یعنی نظام حزبی را نداریم.
*برای جایگزینی شرایط موجود، میتوان بخشی از انتخابات را تناسبی کرد. در این جهت، دو راهکار را میتوان پیشنهاد کرد: اول اینکه به 290 نماینده فعلی مجلس، 50 نماینده اضافه شود و به مردم در سطح کشور گفته شود که علاوه بر رایی که به فرد مربوط به حوزه انتخابیه خود میدهند؛ به یک حزب هم رای دهند. در نهایت هم، احزاب کشور به نسبت آرایی که آوردهاند با داشتن سهمیه ای از این 50 کرسی صاحب نماینده شوند. یک راه دیگر هم این است که در تهران و شهرهایی که تعداد نماینده بیشتری دارند؛ یکسوم کرسیها با انتخاب مستقیم مردم و دو سوم با انتخاب حزبی تعیین تکلیف شوند. مثلا در تهران که 30 نماینده دارد؛ هر شهروند بتواند به 10 نامزد رای دهد و به یک حزب. آنوقت این 20 نماینده تهران، بهنسبت بین احزاب تقسیم خواهند شد. اگر در همین انتخابات اخیر این الگو پیاده میشد؛ از 30 کرسی تهران دوسوم به اصلاحطلبان و یکسوم به اصولگرایان میرسید و در نتیجه، چهرههای اصلی دو جناح وارد مجلس میشدند
*اگر این رویکرد پذیرفته شود استانی شدن انتخابات مجلس نیز میتواند جدی تر بررسی شود با این نگاه که انتخابات نیمه تناسبی شود و نیمی از نمایندگان هر استان حزبی باشند.
دیدگاه تان را بنویسید