محمد عمرانی، رییس اداره خلیجفارس وزارت امورخارجه
الجبیر از تبعات عدم پذیرش حجاج ایرانی آگاه است
آنچه میان ما و سعودی در جریان است، نیاز به میانجی ندارد. سعودیها هر بار این میانجیگری را رد کردهاند و ایران نیز نیازمند میانجیگری نیست.آنچه در این باره نیاز است، یک اراده سیاسی است که دو طرف باید آن را داشته باشند. جمهوری اسلامی ایران این اراده برای داشتن بهترین روابط با همسایگان خود بالااخص با سعودی را دارد و امیدواریم سعودیها نیز به این عقلانیت و درایت برسند.
اعتمادآنلاین- ایران کسی را برای مراسم حج امسال اعزام نخواهد کرد. این سخنی است که مسوولان ایرانی پس از چندین دور گفتوگو با مقامات عالیرتبه سعودی اعلام کردهاند. آنها میگویند که عربستان تسهیلات لازم را برای حضور عزتمندانه و همراه با امنیت حجاج ایرانی فراهم نکردهاند. آنسوتر، عادل الجبیر، وزیر امور خارجه عربستان همچنان همان حرفهای تکراریاش را در خصوص ایران بازگو میکند. الجبیر که سخنانش روز به روز تند و تندتر میشود، عدم حضور حجاج ایرانی را برگردن مسوولان کشورمان میاندازد و میگوید ایرانیها زیادهخواه هستند.
آنچه در پی می آید گفتوگویی با محمد عمرانی، رییس اداره خیلجفارس وزارت امورخارجه در خصوص آنچه میان ایران و عربستان در خصوص حج در جریان است.
مقامهای کشورمان میگویند که به دلیل کارشکنیهای عربستان سعودی، ایرانیها امسال در حج شرکت نخواهند داشت. عربستان هم پس از قطع رابطه دیپلماتیک با ایران اعلام کرده بود که مانع از حضور حجاج ایرانی در مراسم حج نخواهد شد. در چنین فضایی چرا عربستانیها اقدام به تلفیق مساله اختلافهای سیاسی با ایران با مناسک مذهبی حج کردهاند؟
عربستان به جهت واقع شدن حرمین شریفین در این کشور تعهدات و مسوولیتهایی برای پذیرایی تمامی حجاج و عمرهگذاران خانه خدا و مدینه منوره برعهده دارد؛ به عبارت دیگر، پذیرش و پذیرایی حجاج از وظایف و تعهدات حاکمان این سرزمین است و به حاکمیت و مسوولان کنونی این کشور هم ارتباطی ندارد. از صدر اسلام تا به امروز این وظیفه برعهده حاکمان آنجا بوده و هرکس در آن سرزمین حاکم بوده است، چنین تسهیلاتی را در اختیار حجاج قرار میدادند. با این حال، پس از اتفاقات رخ داده در روابط ایران و عربستان، حاکمان سعودی برای آنکه صلاحیتشان زیر سوال نرود، بیان کردند که مساله حج از اختلافات سیاسی دو کشور جدا است؛ به سخن دیگر، وزیر امور خارجه عربستان از تبعات ممانعت از ورود حجاج ایرانی آگاه است ولی ادامه ممانعت از ورود حجاج ایرانی برای انجام مراسم حج صلاحیت آنها را زیرسوال میبرد زیرا این مساله برای جامعه بینالمللی قابل پذیرش نیست. همه مسائل موجب شده است تا در وهله اول، عربستان در موضعگیری ابتدایی، آمادگی خود را برای استقبال و پذیرش حجاج ایرانی اعلام کند ولی این موضعگیری با سیاستهای کنونی عربستان همخوانی ندارد. البته این تصور نیز از سوی
آنها وجود داشت که ایرانیها خود از رفتن به مراسم حج خودداری خواهند کرد چراکه فضای سیاسی دو کشور در سختترین شرایط خود قرار دارد. سال گذشته نیز حدود ٥٠٠ شهید در حادثه منا و حدود ١٥ نفر در حادثه جرثقیل بیتالله الحرام داشتیم. این مسائل موجب شد تا برای آنها این تصور ایجاد شود که مردم ایران و افکارعمومی آمادگی حج را ندارند. با این تفاصیل میتوان گفت که هدف از بیان چنین سخنانی از سوی آقای وزیر دو چیز است: نخست آنکه مشروعیت خودشان زیرسوال نرود و از سوی دیگر هم تصورشان این بود که مردم این از رفتن به حج پرهیز میکنند.
آیا امکان طرح مساله در سازمان همکاریهای اسلامی وجود دارد؟
موضوع، فراتر از سازمان همکاری اسلامی است. واقعیت آن است که هر کسی که ممانعتی برای حضور حجاج ایجاد کند، مشروعیت حاکمیت خودش به چالش کشیده میشود. حتی این مساله برای سایر کشورهایی هم که مسلمان نیستند اما در صحنه بینالمللی حضور دارند، قابل پذیرش نیست. من فکر میکنم ادامه ممانعت از ورود حجاج کار را برای عربستان سخت میکند زیرا آنها ملزم هستند تا شرایط و تسهیلات را برای حضور حجاج ایرانی فراهم کرده و امنیت و عزت آنها را ایجاد کنند. تداوم سیاست کنونی از منظر هیچ کسی قابل قبول نیست و کشورهای اسلامی نیز این مساله را نمیپذیرند. در رابطه با پیگیری مساله در سازمان همکاری اسلامی هم باید بگویم که درباره وضعیت استقلال این سازمان نیز حرف و حدیثهایی وجود دارد و ممکن است این سازمان تحت فشار عربستان و فضای تبلیغاتی در این رابطه سکوت بکند. دبیرکل سازمان همکاری اسلامی هم سعودی است و دبیرخانه سازمان نیز در جده قرار دارد و به همین خاطر نباید انتظار زیادی از این سازمان داشت. من فکر میکنم ادامه طرح این موضوع و بیان اینکه چرا عربستان مانعتراشی کرده و مانع از ورود حجاج ایرانی شده است، کار را برای سعودی سخت خواهد کرد.
غیر از طرح و پیگیری سازمان همکاری اسلامی، آیا سازوکار دیگری برای بررسی موضوع وجود دارد؟
بهترین راهی که میتواند موجب تغییر سیاست عربستان شود، اطلاعرسانی و بیان واقعیتها است. وقتی مردم بدانند که جوانانشان امنیتی ندارند و حجاج ایرانی از امنیت و عزت و کرامت برخوردار نیستند و هیچ کسی هم پاسخگو نیست، موجب میشود تا طرف مقابل مجبور به چارهاندیشی شود. مگر میشود در سالهای متمادی اتفاقاتی برای حجاج و زایران کشورها بیفتد و کسی هم پاسخگو نباشد و پاپوش بگذارند. حکام آن سرزمین موظف هستند تسهیلات را برای افراد فراهم کنند به گونهای که حجاج از امنیت و عزت و کرامت برخوردار باشند. من اعتقاد دارم که باید به طرح موضوع در افکارعمومی ادامه داد. گوش جهان اسلام و افکارعمومی مسلمان هم اینگونه نیست که فقط به سمت و سوی رسانههای رسمی و عربستان باشد. مردمان و آزاداندیشانی در جهان اسلام هستند که به دنبال کسب واقعیتند و دلشان برای حقیقت میتپد و میخواهند از ابعاد ماجرا آگاه شوند. گسترش آگاهی افکارعمومی جهانی و به ویژه در میان مسلمانان میتواند کار را برای عربستان سختتر کند.
تنش میان ایران و عربستان هر روز پیچیدهتر از روز گذشته میشود. در چنین شرایطی چه راهکارهایی برای مدیریت بحران وجود دارد؟
کار نخست شناخت واقعیات و مسائل است. باید ظرفیتهای ایران و عربستان مورد توجه قرار گیرد. جمهوری اسلامی ایران کشور بزرگی در منطقه است و از ظرفیتها و استعدادهای بزرگی برخوردار است. عربستان هم همسایه بزرگ جنوبی ما است و همین موجب میشود تا ما به دنبال پیدا کردن راهحلی برای عبور از وضعیت کنونی باشیم. البته توجه به شرایط کشورها نیز از ملزومات کار است. طبیعی است که باید به شرایط عربستان پس از روی کار آمدن تیم جدید در این کشور توجه بیشتری کرد. باید توجه کرد ایران و عربستان همیشه همسایه همدیگر هستند و خواه و ناخواه از منافع و مسائل مختلف برخوردارند. نباید اینگونه تصور شود که شرایط کوتاهمدت ماندگار است، زیرا شرایط کنونی توان تداوم یافتن در آینده بلندمدت را ندارد و باید به گونهای رفتار شود که بتوانیم در سالهای آینده همسایگان خوبی برای همدیگر باشیم. شرایط کنونی گذراست. خوشبختانه عقلانیت و تدبیر در جمهوری اسلامی ایران وجود دارد و با وجود تمام تلاشها برای تشدید تنشها و برهم زدن آرامش منطقه از سوی عربستان، خویشتنداری در رفتار مسوولان ایران وجود دارد و همین مساله موجب میشود امید داشته باشیم که از این شرایط عبور
کنیم. البته باید دانست که صبر و خویشتنداری ایران هم سقف و اندازهای دارد و خوشبختانه این سقف حد بلندی دارد. خوشبختانه با درایت این تحولات را پشت سر گذاشته و مورد تعقیب قرار دادهایم و امیدوار هستیم که سعودیها نیز در آینده نزدیک به این تدبیر و عقلانیت برسند که ایران بهترین همسایه برای آنهاست.
اشاره کردید که سقف صبر و خویشتنداری ایران حد بلندی دارد. این حد تا کجاست و تا چه اندازه این سیاست میتواند به مدیریت بحران منتهی شود؟
تحولات منطقه در این باره تعیینکننده است. به سخن دیگر، تحولات جاری در این خصوص نقش موثری دارد. تصور ما این است که سیاست ایران در این مدت همراه با دستاوردهای خوبی بوده است و امیدواریم تا کشورهای بیطرف و آنهایی که مسائل را از نزدیک مورد پیگیری قرار میدهند به حقانیت مواضع و سیاستهای ایران به خوبی پی برده باشند. به نظر میرسد مواضع بسیاری از کشورها موید سیاستهای عاقلانه جمهوری اسلامی است. طبیعی است که حساسیتهای منطقه آن را میطلبد که مسائل با درایت بیشتری مورد بررسی قرار گیرد. اینکه من زمانی را در این باره مشخص کنم که صبر ایران چه زمانی به سر خواهد آمد، مطلبی نیست که در گفتوگو با رسانهها مشخص شود. با این حال، مسائل با دقت رصد میشود.
روسیه چندی پیش پیشنهاد میانجیگری میان ایران و عربستان را کرده بود. آیا روسیه از چنین پتانسیلی برخوردار است؟
نه تنها روسیه بلکه بسیاری از کشورها مانند پاکستان از این توان و پتانسیل برخوردارند ولی آنچه میان ما و سعودی در جریان است، نیاز به میانجی ندارد. سعودیها هر بار این میانجیگری را رد کردهاند و ایران نیز نیازمند میانجیگری نیست. آنچه در این باره نیاز است، یک اراده سیاسی است که دو طرف باید آن را داشته باشند. جمهوری اسلامی ایران این اراده برای داشتن بهترین روابط با همسایگان خود بالااخص با سعودی را دارد و امیدواریم سعودیها نیز به این عقلانیت و درایت برسند که باب گفتوگوهادر این خصوص باز شود. نمونه مسالهای را هم که عرض کردم، مساله حج است. اینکه در این خصوص دو کشور به گفتوگو میپردازند نشانه یک بلوغ در سیاست خارجی جمهوری اسلامی و اراده سیاسی در عربستان است. نباید انتظار داشت که میانجیگری میان ایران و عربستان به پاسخی برسد. از نظر تاریخی هم سعودیها هیچگاه از میانجیگری استقبال نکردهاند و همواره خواهان مذاکرات صریح میان دو کشور بودهاند. من فکر میکنم سعودیها پس از ناامیدی در به سرانجام رسیدن سیاستهایشان برای مذاکره میان دو کشور ابراز علاقه خواهند کرد. واقعیات منطقهای نیز اینگونه نیست که عربستان و کشورهای
دیگر بتوانند واقعیت جمهوری اسلامی ایران را نادیده بگیرند. توانمندی و ظرفیتها و جایگاه ایران هم به گونهای است کشورهایی که میخواستند ایران را نادیده بگیرند، به ناچار سیاستهایشان را تغییر دادند و نمونه این مساله را مذاکرات برجام شاهد بودیم. تلاش کشورهای غربی برای بهبود روابط و داشتن روابط خود با ایران موید این مساله است.
شورای روابط بینالملل خلیج فارس، ایران را به اقدامات تروریستی در طول حج متهم کرده است که به نظر میرسد منظور آنها مساله برائت از مشرکین است. چرا ما شاهد سکوت کشورهای اسلامی در قبال این قبیل فضاسازیهای عربستان هستیم؟
از کشورهای اسلامی نباید انتظار زیادی داشت که در مقابل سیاستها و مسائل بچهگانه و غیرقابل توجیه عربستان قرار بگیرند. بسیاری از این سکوتها به خاطر بیمغز و بچهگانه بودن این سیاستهاست. تجارب سالهای گذشته نیز نشان میدهد که بهترین حجاج و زایران متعلق به ایرانیان است. بهترین برنامهریزیها از سوی ایرانیها صورت گرفته است. طرح این نوع سیاستها بیشتر یک جنگ روانی و تبلیغاتی از طرف مقابل است. من اعتقاد دارم که این سکوت بیشتر به خاطر بچهگانه بودن و تهی بودن آن اتهامات است.
اما در برخی مسائل مانند ماجرای منا نیز شاهد سکوت کشورهای اسلامی بودیم.
این مسائل بیشتر به روابط دوجانبه و کلان کشورها بازمیگردد. ارتباط دادن مساله اعلام برائت از مشرکین به اقدامات تروریستی یک اقدام انحرافی و بیربط از سوی این شوراست. عربستان نشان داده است که از یک بوق رسانهای و تبلیغاتی بزرگی برخوردار است و به راحتی میتواند مطالب کاذب منتشر کند و از این طریق بخشی از افکارعمومی را با خود همراه سازد اما این همراه ساختن همیشگی و نافی اینکه ایران بهترین حجاج را دارد، نیست.
*اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید