عباس ملکی :
همکاری تاکتیکی روسیه و امریکا موجب نارضایتی ایران نمیشود
یک پیشنهاد در دو مقطع اما با پاسخ یکسان. روسها در کمتر از ١٠ روز گذشته در دو نوبت به امریکاییها برای انجام عملیاتهای مشترک نظامی در سوریه پیشنهاداتی را دادهاند. در این راستا، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه چندی پیش در گفتوگویی تلفنی با جان کری، وزیر امور خارجه بار دیگر این مساله را مطرح کرد و وزرای امور خارجه این مساله را مورد رایزنی قرار دادند اما نتیجه پیشنهادات از سوی روسها هر بار با یک پاسخ از سوی امریکا همراه بوده است: نه.
اعتمادآنلاین- این مساله موجب شد تا برخیها طرح این مساله را به دلیل کاهش سطح رایزنیها و همکاریهای ایران و روسیه درباره سوریه تلقی کنند و برخی نیز بگویند که روسها میخواهند با این کار، شرایط را برای معامله بزرگ فراهم کنند. از سوی دیگر، ناکامی صورت گرفته در نشست هفته پیشین اجلاس بینالمللی وین در خصوص سوریه و حملات تروریستها به دو استان استراتژیک طرطوس و لاذقیه موجب شده تا برخی بگویند که روسیه نمیخواهند صحنه میدانی سوریه دچار تغییر موازنه شود. در خصوص طرح این پیشنهاد از سوی روسها به امریکاییها، گفتوگویی با عباس ملکی، معاون پیشین وزارت امور خارجه و تحلیلگر مسائل سیاست خارجی داشتهایم که مشروح آن در ادامه میآید.
به نظر میرسد که همکاریهای نظامی ایران و روسیه در سوریه کاهش یافته است. روسها هم در هفته اخیر در چندین مقطع به امریکاییها پیشنهاد حملات هوایی مشترک در سوریه را دادهاند. تا چه اندازه طرح این پیشنهاد از سوی روسیه تحت تاثیر کاهش همکاریهای تهران و مسکو در سوریه است؟
همکاریهای نظامی امریکا و روسیه در سوریه را میتوان از دو منظر استراتژیک و تاکتیکی مورد بررسی و ارزیابی قرار داد. از منظر استراتژیک، طبیعی است که روسها به دنبال همکاری با یک قدرت بزرگ جهانی یعنی امریکاییها باشند تا از رهگذر این همکاری بتوانند راهحلی برای حل و فصل مشکلات ایجاد شده پس از تحریم و تحولات پس از ماجرای کریمه پیدا کند، به خصوص آنکه هر چند مسکو از واشنگتن و ناتو گلایههایی دارد اما بیتمایل و بیعلاقه هم برای همکاری مشترک با ناتو در برخی از موضوعات و مسائل نیست و گهگاه این تمایل را تکرار میکند. از منظر تاکتیکی، این همکاری در حقیقت نوعی هماهنگی است. به عبارت دیگر، از منظر هماهنگیهای تاکتیکی، روسیه و امریکا به دنبال استفاده از فضای سوریه و مدیریت تحولات پرتنش این کشور هستند، به ویژه آنکه روسها تجربه ساقط شدن جنگنده خود را توسط ترکها دارند، پس طبیعی است که برای عدم تکرار این مساله به دنبال هماهنگی با امریکا باشند و پا پیش بگذارند. از طرفی، امریکا هم از منظر همکاریهای تاکتیکی علاقهمند به همکاری در این سطح است چراکه هر دو کشور به صورت روزانه عملیاتهای نظامی در خاک سوریه علیه داعش و جبهه
النصره دارند و عدم هماهنگی میان آنها هر لحظه ممکن است موجب وقوع حادثهای شود. البته روسها در برخی از جبهههای دیگر مانند مواضع استقراری احرارالشام و جیشالاسلام هم عملیاتهایی انجام میدانند ولی امریکاییها روی داعش و جبهه النصره متمرکز هستند و هدفگیریشان برای بازپسگیری رقه است. با این حال، باید دانست که طرح پیشنهاد همکاریهای نظامی مشترک از سوی روسیه به امریکا به دلیل کاهش همکاریشان با ایران نیست. روابط تهران و مسکو در همه زمینهها وسیع و در حال گسترش است و ایران و روسیه به دلیل منافع استراتژیک مشترکشان در آسیای میانه، قفقاز و خاورمیانه نمیتوانند یکدیگر را نادیده گرفته و همکاریهایشان را کاهش دهند. من فکر میکنم که روابط ایران و روسیه در بسیاری از زمینهها نسبت به گذشته بهتر نیز شده است.
آیا درخواست مسکو از واشنگتن برای انجام حملات مشترک در سوریه میتواند به دلیل کاهش توان روسیه و افزایش هزینهها برای مبارزه با تروریسم برای این کشور باشد؟
روسیه از نظر اقتصادی در تنگنا قرار دارد. ارزش پولی این کشور پس از اعمال تحریمها، تا یک سوم کاهش یافته و وضعیت رشد اقتصادی در این کشور افت پیدا کرده است و همین مسائل موجب شده تا روسها بار مالی حضور و حملات هوایی در سوریه را به سختی به دوش بکشند ولی روسها میدانند به دلیل مجزا بودن دو سیستم روسی و امریکایی در نیروی هوایی نمیتوانند سیستم امریکایی را جایگزین خودشان بکنند. از طرفی، اهداف روسها و امریکا در هدف قرار دادن تروریستها و همچنین در سوریه متفاوت است. امریکا فقط داعش و جبهه النصره را بمباران خواهد کرد و عملیات نظامی علیه آنها انجام میدهد در حالی که روسیه فراتر از این دو گروه تروریستی، عملیات نظامی هوایی انجام میدهد و هرکجا که ارتش سوریه عملیات نظامی داشته باشد، آنها پوشش هوایی میدهند. با این حال، دست امریکاییها از نظر مالی بسیار بازتر از روسهاست.
ایران، امریکا را از عوامل موثر در افزایش بحران سوریه میداند. تا چه اندازه حملات مشترک روسیه و امریکا در سوریه با نارضایتی ایران روبهرو میشود؟
اگر همکاریها و هماهنگیهای احتمالی روسیه و امریکا در سوریه حالت تاکتیکی داشته باشد، موجب نارضایتی چندانی از سوی ایران نخواهد شد چرا که حضور نظامی ایران در سوریه محدود و مشخص به اهداف از پیش تعیینشده است. از نظر استراتژیکی هم روابط تهران با مسکو به هیچوجه در حد و اندازه سطح روابط مسکو و واشنگتن نیست. ایران از منظر سیاست خارجی روسیه، تنها یک قدرت منطقهای است که میتوانند همکاریهایی در همین اندازه با یکدیگر داشته باشند اما امریکا برای روسیه، قدرت بینالمللی است. البته این مسائل تضادی هم با یکدیگر ندارد ولی باید به مسکو این حق را داد تا هم به دنبال همکاری با واشنگتن باشد و در ترمیم روابط خود با ناتو کوشا باشد و هم از سوی دیگر بتواند با ایران همکاریهایی داشته باشد.
نظر دولت سوریه نسبت به همکاریهای احتمالی نظامی مشترک روسیه و امریکا چیست؟ آیا روسها، دولت سوریه را برای انجام چنین حملاتی متقاعد کردهاند؟
از اینکه روسها برای چنین همکاریای با امریکا، دولت سوریه را متقاعد کردهاند یا خیر، اطلاعی ندارم ولی به نظرم دولت سوریه احتمال در این باره سکوت خواهد کرد یا واکنش و مخالفت چندانی نخواهد کرد. البته حضور نظامی امریکا در سوریه غیرقانونی و غیرمشروع است زیرا آنها نه پیمان نظامی و دفاعی مشترکی با سوریه دارند و نه این حضور با هماهنگی آنها است و طبیعی است که واکنش نشان بدهند ولی حضور نظامی در سوریه و انجام عملیات در این کشور و از جمله در رقه، نباید موجب اعتراض آنها باشد چراکه این عملیاتها نه علیه ارتش و دولت این کشور بلکه علیه تروریستهاست و میتواند در آینده موجب افزایش قدرت آنها هم بشود. شاید سوریها نگران از آینده این حضور باشند. با این حال، باید دید در آینده چه پیش خواهد آمد و امریکاییها چگونه عمل میکنند و این حق برای دولت سوریه محفوظ است که چگونه موضعگیری کند. با این حال، من فکر میکنم در حال حاضر آنها سکوت کنند.
نشست هفته قبل سوریه در وین بدون دستیابی به نتیجه ملموسی به پایان رسید. در هفتههای اخیر نیز شاهد نقض مکرر آتش بس و حملات گروههای تروریستی هستیم. تا چه اندازه این مساله میتواند برای متوقفسازی تروریستها و ثابت نگه داشتن موازنه در سوریه باشد؟
براساس توافقات صورت گرفته در پی نشستهای وین و ژنو، راهکار خروج از بحران برای سوریه از طریق راهحل غیرنظامی است. نظر سازمان ملل و نماینده ویژه دبیرکل در امور سوریه یعنی استفان دیمیستورا نیز این است که راهحل غیرنظامی از مسیر تشکیل دولت ائتلافی با مشارکت نیروهای مختلف و از جمله دولت کنونی این کشور با جریانهای معارضه منهای داعش و جبهه النصره است. در این راستا، با وجود تاکید بر پیگیری موضوع از طریق سازوکارهای سیاسی، مبارزه علیه تروریسم که مشخصا داعش و جبهه النصره مدنظر هستند، ادامه خواهد داشت و هماهنگی امریکا و روسیه در عملیات نظامی میتواند در این راستا باشد تا از انجام حملات به غیرنظامیان و کشتار مردم بیگناه اجتناب شده و مبارزه با تروریسم سرعت یابد.
امریکا درخواست روسیه را برای انجام عملیات مشترک در سوریه رد کرده است. دلیل رد این درخواست از سوی امریکاییها چیست؟
امریکاییها با وجود آنکه تعدادی نیروی زمینی به سوریه اعزام کردهاند، ولی به نظر میرسد که این نیروها بیش از آنکه برای انجام عملیات نظامی باشند، نیروهای امنیتی ویژه برای جمعآوری اطلاعات باشند. با اعزام ٢٥٠ نیروی نظامی به کشوری که صدها گروه مختلف تروریستی علیه یکدیگر در حال جنگ هستند که نمیشود کار چندانی کرد. از سوی دیگر، هر گونه همکاری مستقیم و مشترک با روسیه، پذیرش و رسمیت دادن به دولت کنونی سوریه به حالت دوفاکتو از سوی امریکاست و امریکا این را نمیخواهد. روسها از دولت و حاکمیت سوریه حمایت میکنند و همکاریهای واشنگتن با مسکو میتواند وجهه امریکاییها را در میان همپیمانان غربی و عربیاش دچار خدشه کند.
وزیر دفاع انگلیس گفته است که میتواند به جای ناتو ائتلافهای جدید نظامی تشکیل بدهیم که شامل همکاری گسترده با روسیه هم میشود. چه اتفاقی رخ داده است که اروپاییها حاضر به تشکیل ائتلافهایی فراتر از ناتو و با حضور و همکاری روسیه هستند؟
بحران سوریه هماینک در بن بستی قرار دارد که بدون همکاری جهانی امکان حل و فصل آن وجود ندارد. تبعات تداوم این بحران افزایش آوارگان و سیل مهاجران به اروپا، تشدید تنشهای منطقهای و بیثباتی در حال گسترش خواهد بود و این مسائل همگان را وامیدارد تا یک ائتلاف جهانی علیه تروریسم به خصوص علیه داعش تشکیل بدهند. با این حال، این کار بسیار سخت و دشوار است زیرا منافع غرب و منافع روسیه در سوریه با یکدیگر متفاوت است و نوعی واگرایی وجود دارد. از سوی دیگر، اشتباهات فاحش غربیها در حمایت از طرح عربستان، ترکیه و قطر در بیثباتسازی سوریه و شکلگیری گروههای تروریستی و پرورش تروریستها موجب شده تا تردیدهایی نسبت به این ائتلاف وجود داشته باشد.
دامنه اختلاف روسیه و امریکا در تعریف گروههای تروریستی تا چه اندازه است؟
به دلیل احساس خطر مشترک مسکو و واشنگتن از گروههای اسلامگرای افراطی، به نظر میرسد تعریف آنها از گروههای تروریستی چندان از یکدیگر دور نباشد ولی ممکن است در مصداقها با یکدیگر اختلافنظر داشته باشند. به عبارت دیگر، همانطور که غرب از ورود مهاجران و همراهی نیروهای القاعده و داعش با آنها هراس دارد و نگران است، روسیه از بازگشت نیروهای تروریست چچنی و قفقازی به خاک خود و حتی تروریستهای تاجیکی و ازبکی هراس دارد اما هر کدام در تروریستی بودن یا نبودن یک گروه تفاوت دیدگاه دارند. مثلا روسها احرار الشام یا جیشالاسلام را تروریستی میدانند در حالی که امریکا آنها را از معارضین تلقی میکنند. این مساله به منافع هر کدام بازمیگردد.
دیدگاه تان را بنویسید