محمدصالح صدقیان: اظهارات کری درباره بشاراسد برای به دست آوردن دل عربستان است
این روزها سوریه، ایام پر فراز و نشیب و سرشار از تبوتاب را دنبال میکند. در حالی که آتشبس در برخی مناطق سوریه در جریان است، روزهای گذشته حلب، ایام خونینی را پشت سر گذاشته است. شبیخون روزهای گذشته به مقر نیروهای مستشاری ایران در سوریه توسط جبهه النصره و برخی دیگر از گروههای تروریستی هم رنگ جدیدی به آن بخشیده و موجب شده تا آتشبس بیش از هر زمان دیگری شکننده به نظر آید.
اعتمادآنلاین- از سوی دیگر، مذاکرات میان دولت بشار اسد و جریان معارضه در سوریه به کندی در حال پیش رفتن است. در دیگر سو، رایزنیهای مسکو و واشنگتن درباره سوریه به سرعت در حال پیش رفتن است و بسیاری اعتقاد دارند امریکا و روسیه صحنهگردان کنونی سوریه هستند. اظهارات اخیر سرگئی لاوروف و جان کری درباره بشار اسد نیز سوالات را بیش از پیش کرده است. در خصوص آخرین شرایط سوریه و نقشآفرینی ایران، گفتوگویی با محمدصالح صدقیان، رییس مرکز عربی مطالعات ایران داشتهایم که مشروح آن در ادامه میآید.
جان کری، وزیر امور خارجه امریکا گفته است که بشار اسد تا ماه آگوست باید از سمت خویش کنارهگیری کند و سرگئیلاوروف نیز چند روز پیش گفت که بشاراسد متحد روسیه نیست. آیا این سخنان به معنای تفاهم امریکا و روسیه درباره آینده بشار اسد است؟
در مساله توافق امریکا و روسیه درباره حل و فصل بحران سوریه نباید هیچ تردیدی داشت. این توافق میان مسکو و واشنگتن برای حل و فصل مساله سوریه را امر جدید و مربوط به یکی، دو ماه گذشته نمیدانم بلکه اعتقاد دارم که روسها و امریکاییها از مدتها پیش با یکدیگر برای حل بحران سوریه به تفاهم رسیدند و حتی ورود نظامی روسیه به سوریه و انجام عملیاتهای نظامی در این کشور نیز با نظر مثبت اولیه امریکا صورت گرفت. هماینک نیز نقشه راهی میان مسکو و واشنگتن در دست اجراست و ما شاهد رویکرد تقریبا نزدیک این دو کشور درباره سوریه هستیم. در حال حاضر نیز این توافق به صورت گام به گام در حال اجرا شدن است. مسائلی نظیر مذاکرات بینالمللی سوریه در وین، صدور قطعنامه ٢٢٥٤ شورای امنیت سازمان ملل و ایجاد آتشبس از جمله مسائل مورد توافق این دو قدرت جهانی بودند وگرنه بدون نظر مثبت امریکا و روسیه، بحران سوریه حل و فصل نخواهد شد و به همین خاطر هم هنگامی که مذاکرات سوریه یا روند آشتی در این کشور به خطر میافتد، استفان دیمیستورا از امریکا و روسیه میخواهد تا اعمال فشار کنند. با این حال، آینده بشار اسد از جمله مسائلی است که روسیه و امریکا نظر کاملا
منطبقی درخصوص آن با یکدیگر ندارند هرچند که بشار اسد هم برای روسها اهمیت زیادی ندارد. آنها بیش از هر چیز میخواهند که شاکله نظام سوریه حفظ شود و در این رهگذر اگر فردی پیدا شود که بتواند این کار را انجام دهد، بیمیل نخواهند بود تا هرچه زودتر با تفاهم امریکا، به این غائله سروسامان بدهند.
تا پیش از این شاهد موضعگیری جان کری درباره تعیین زمان برای رفتن بشار اسد نبودیم. چه اتفاقی افتاده است که امریکا حداقل از نظر شفاهی این موضعگیری را انجام میدهد؟
من این اظهارنظر امریکا درباره بشار اسد و تعیین زمان برای رفتن او را بیشتر یک تاکتیک برای اعمال فشار بیشتر بر روسیه جهت اخذ امتیازات بیشتر و به دست آوردن دل مخالفان بشار اسد مانند عربستان و ترکیه میدانم. به عبارت دیگر، من فکر میکنم این اظهارات واقعی نیستند. البته نباید تردید داشت که امریکا واقعا میخواهد بشار اسد برکنار شود ولی آنها و همچنین اروپاییها از مدتها قبل به این مهم رسیدهاند که در شرایط کنونی، تنها جایگزین بشار اسد گروههای تروریستی نظیر داعش و جبههالنصره خواهند بود. امریکا در شرایط کنونی خواستار آن نیست که در کوتاهمدت رییسجمهور سوریه از قدرت کنارهگیری کند. روسها نیز به این نکته اعتقاد دارند و همنظر با امریکا هستند. روسها به هیچوجه نمیخواهند شاکله سوریه از بین رود و به همین خاطر، من اظهارات جان کری را بیشتر یک راه فرار از فشارهای بازیگران منطقهای از جمله عربستان میدانم.
مذاکرات دولت و جریان معارضه هماینک رویه بسیار کندی به خود گرفته است. در این شرایط چقدر شانس رسیدن به توافقی ملموس وجود دارد؟
من تصور نمیکنم که مساله سوریه با دیگر پروندههای منطقهای بیارتباط باشد؛ به عبارت دیگر، پرونده مذاکرات سوریه با مذاکرات یمن در کویت، وضعیت بحرانی عراق، وضعیت لبنان و تنش تهران و ریاض در ارتباط است. این پروندهها در ارتباط هستند و نقطه اشتراک همه آنها را میتوان در نقشآفرینی عربستان دید. با آنکه امریکا و روسیه تمایل بسیاری برای حل بحران سوریه دارند و میخواهند مذاکرات سوری - سوری به نتیجه برسد، اما عربستان علاقهای برای حل آن ندارد و برای همین با روشهای مختلف جریان معارضه را تحریک میکند تا مذاکرات سوریه شکست بخورد. آنها تمام تلاش خویش را میکنند تا مساله سوریه تا قبل از انتخابات ماه نوامبر ریاستجمهوری امریکا به سرانجامی نرسد تا از این طریق و به امید رییسجمهور شدن فرد دلخواه خود بتوانند سیاستهایشان را دنبال کنند و برای همین نیز سیاست تخریب زمین بازی را دنبال میکنند تا از این طریق در دستیابی به توافق، تاخیر ایجاد کنند. اما نوع واکنش امریکا و روسیه نیز به این اقدامات تخریبی سعودی مهم است و باید دید که آنها چه زمانی میخواهند جلوی ریاض را بگیرند؛ فعلا چنین عزمی را حداقل من مشاهده نمیکنم و همین موجب
میشود تا جمهوری اسلامی ایران سنجیدهتر و حساستر از گذشته پرونده سوریه را دنبال کند.
برخی معتقدند که جایگزین کنارهگیری بشار اسد در شرایط کنونی، داعش خواهد بود. کنارهگیری بشار اسد از قدرت تا چه اندازه میتواند موجب فروپاشی شاکله نظام سیاسی سوریه شود؟
شک و تردیدی در این باره وجود ندارد. قطعا کنارهگیری ناگهانی بشار اسد از قدرت موجب فروپاشی نظام سیاسی سوریه و منحل شدن ارتش این کشور خواهد شد. آنچه تا امروز موجب تردید امریکا و منجر شده تا این کشور در نوعی سردرگمی قرار بگیرد، ترسشان از تکرار ماجرا و وضعیت لیبی برای سوریه است. البته اسراییل از این وضعیت برای سوریه بدش نمیآید و میخواهد نظام سوریه از بین برود تا حاشیه امنیت بیشتری را داشته باشد. آنها خواستار منحل شدن ارتش سوریه و تجزیه این کشور هستند. عربستان نیز همین مساله را دنبال میکند اما ترکیه تجزیه سوریه را نمیخواهد چراکه با تجزیه سوریه، کشور کردستان سوریه شکل میگیرد و همین موجب تشدید درگیریها در این کشور میشود.
هماینک وضعیت شکنندهای درباره آتشبس در سوریه برقرار است. این آتشبس تا چه زمانی قابلیت تداوم دارد؟
طرفین آتشبس در سوریه، از یک سو دولت سوریه و از سوی دیگر جریان معارضه هستند. البته در جریان قطعنامه ٢٢٥٤ آمده که جنگ علیه داعش و جبهه النصره ادامه مییابد ولی این دو گروه بیشترین استفاده از آتشبس را کردهاند چراکه آنها در بخشهای مختلف سوریه نفوذ کرده و از این فرصت برای بازیابی خود استفاده کردهاند. با این حال، امریکا و روسیه به نوعی جریانهای سوری را نمایندگی میکنند یعنی دولت روسیه نماینده دولت سوریه و امریکا نماینده جریانهای معارضه است. من فکر میکنم تا زمانی که امریکا و روسیه با یکدیگر تفاهم دارند، آتشبس در سوریه نیز تداوم خواهد داشت هرچند که امریکا از این شرایط سوءاستفاده میکند و من فکر میکنم امریکا از اتفاقات رخ داده اخیر در حلب نیز آگاهی داشته است.
ایران از ابتدای بحران سوریه، خدمات مستشاری خود را به دولت و ملت سوریه ارایه داده است اما در مدت اخیر، حضور نظامی ایران در سوریه پررنگتر شده و این مساله از آمار شهدا مشهود است. چه اتفاقات میدانی باعث پررنگتر شدن حضور نظامی ایران شده است؟
سوریه برای ایران یک مساله حیاتی است. به عبارت دیگر، سوریه در نقطه کانونی جریان مقاومت قرار دارد. مسوولان ایران هم به درستی برای مبارزه با تروریسم در سوریه حضور دارند چراکه اگر در سوریه با تروریستها نمیجنگیدند، ایران مجبور بود امروز در مرزهایش با آنها بجنگد. به عبارت دیگر، موضع کنونی ایران برای کمک به دولت بشار اسد و مبارزه با تروریسم مطابق با امنیت ملی است. اما اینکه چرا آمار شهدا امروز افزایش یافته است را باید در تشدید سیاستهای عربستان در سوریه جستوجو کرد. عربستان میداند که فروپاشی بشار اسد ضربه محکم به جریان مقاومت، ایران و حزبالله است و با تشدید درگیریهایشان با ایران در چند ماه اخیر نیز به این سیاست شدت بخشیدهاند و برای همین ما شاهد افزایش درگیریها هستیم.
دیدگاه تان را بنویسید