نخستوزیر ترکیه به کار با رییسجمهور پایان داد
کودتا یا استعفا؟
از متن گزارش: داوداوغلو که بسیاری او را معمار سیاست خارجی با تنش صفر با همسایگان میدانند، در میانه سخنان خود تلاش کرد کلمات را به گونهای هوشیارانه تنظیم کند تا شنونده حدیث مفصل بخواند از این مجمل.
اعتمادآنلاین - روزنامه اعتماد امروز ( 18 اردیبهشت ماه ) در صفحه جهان گزارش در رابطه با استعفای نخستوزیر ترکیه نوشته است. این گزارش با عنوان «کودتا یا استعفا؟» منتشر شده است.
متن کامل این گزارش در ادامه می آید:
یک جلسه دو ساعته با آقای رییسجمهور و سپس شرکت در کنفرانس خبری که با اعلام کنارهگیری از ریاست حزب عدالت و توسعه همراه بود؛ پنجشنبه احمد داوداوغلو، نخستوزیر آرام و مغز متفکر حزب عدالت و توسعه اینگونه گذشت. داوود اوغلو در این نشست خبری در حالی که لبخند بر لب داشت، اعلام کرد که از ریاست حزب «عدالت و توسعه» و نخستوزیری استعفا میدهد اما سودای ترک کردن حزب عدالت و توسعه را در سر ندارد. همزمان با این سخنان داوداوغلو، زمزمههایی در داخل حزب و البته فضای رسانهای مبنی بر بروز اختلافهای جدی میان نخستوزیر و رییسجمهور بالا گرفت و داوود اوغلو در پاسخ به آنها میگوید که رابطهاش با اردوغان برادرانه است و اجازه تخریب آن را به کسی نمیدهد.
داوداوغلو که بسیاری او را معمار سیاست خارجی با تنش صفر با همسایگان میدانند، در میانه سخنان خود تلاش کرد کلمات را به گونهای هوشیارانه تنظیم کند تا شنونده حدیث مفصل بخواند از این مجمل. وی در بخشهایی از سخنان خود به نوعی تلاش کرد به شنونده این نکته را بفهماند که ریاست حزب عدالت و توسعه را در اختیار دارد اما اختیارات اجرایی وی بسیار ناچیز است: در دوره ریاستم بر حزب عدالت و توسعه هیچ شخصی را برکنار نکردم، در هیچ عزل و نصبی مداخله نداشتم و ساختار حزب و مواضع آن را حفظ کردم. او با بیان اینکه «در دوره نخستوزیریام با مشکلات بسیاری از جمله بحران سوریه و حوادث تروریستی روبهرو شدیم»، از عملکرد خود دفاع کرد و ضمن موفق دانستن آن، گفت: در این دوره هیچ سرمایهگذاری در ترکیه متوقف نشد.
داوود اوغلو در ادامه به اختلافات اشاره کرد و ضمن تاکید بر لزوم «ارزیابی مجدد حزب عدالت و توسعه» گفت: پس از هفت ژوئن به بررسی اقدامات و برنامههای خود در حزب پرداختیم و متاسفانه عدهای بودند که با ما به مخالفت پرداختند. در راستای حفاظت از ترکیه، حزب عدالت و توسعه به تلاش خود برای پاک کردن کشور از تمام سازمانهای تروریستی- به تعبیر وی- ادامه میدهد؛ حزب عدالت و توسعه قادر به رهبری ترکیه طی سالهای آینده است. نخستوزیر ترکیه دوم خرداد را تاریخ استعفای خود اعلام کرد و گفت: ٢٢ ماه مه (٢ خرداد) را به عنوان تاریح کنفرانس فوقالعاده حزب عدالت و توسعه در نظر گرفتیم و علاقهای به ریاست مجدد این حزب ندارم و خودم را نامزد نمیکنم. هدف از تغییر رهبر حزب، حفظ قدرت آن است و استعفای خود از نخستوزیری را در خلال کنفرانس فوقالعاده مذکور تقدیم میکنم. از اعضای حزب هم میخواهم که با دور از هرگونه اختلافی کار را با هم پیش ببرند.
طلاق سیاسی دو متحد
داوود اوغلو در اظهارات خود تمام تلاش خود را به کار گرفت تا اختلاف با اردوغان را علنی نسازد اما به نظر میرسد که با تغییر رویههای اردوغان از چندماه پیش همگان انتظار این جدایی را داشتند. تنها شش ماه پس از آنکه داوود اوغلو توانست حزب عدالت و توسعه را پیروز انتخاباتی عمومی کند، آقای نخستوزیر عزم رفتن کرده است؛ رفتنی که اختلاف جدی با رییسجمهور را بر پیشانی خود دارد و به نظر میرسد که با شکلگیری این اتفاق عملا دست اردوغان در یکه تازی در قدرت بازتر خواهد شد. کریستین ساینس مانیتور در تحلیلی در این خصوص مینویسد: اختلافهای اردوغان با داوداوغلو دیگر علنی شده بود. از اختلاف بر سر تدوین قانون اساسی جدید برای ترکیه تا مساله توافق ترکیه و اتحادیه اروپا بر سر مساله مهاجران. البته برخی تحلیلگران هم میگویند که اصلیترین اختلاف میان دو متحد قدیمی بر سر قدرت است. داووداغو از زمانی که در آگوست سال ٢٠١٤ با حضور اردوغان در پست ریاستجمهوری، پست نخستوزیری را به خود اختصاص داد، تلاش کرد استقلال خود را در برخی از حوزهها حفظ کند. وی در برابر چهره مستبدگونه اردوغان از خود چهرهای میانهروتر نشان داد. در سال ٢٠١٤ با وجود
مخالفتهای اردوغان وی تلاش کرد لایحهای در خصوص مبارزه با فساد را پیش ببرد و در سال ٢٠١٥ نیز اعلام کرد که میخواهد گفتوگوهای صلح با کردها را احیا کند؛ کردهایی که اردوغان دیگر تمایلی به مصالحه با آنها ندارد و جنگ با آنها را ترجیح میدهد. اصلیترین اختلاف رییسجمهور با نخستوزیر هم زمانی بروز پیدا کرد که اردوغان اعلام کرد به دنبال تدوین قانون اساسی جدیدی است که در آن ساختار پارلمانی کشور به ساختار ریاستی تغییر کند. اصلاحاتی که در حقیقت قدرت را به شکل کامل در اختیار اردوغان قرار میدهد. داوداوغلو تنها نیمچه استقبالی از این مساله کرد و چندان روی خوشی به این اصلاحات نشان نداد. بر اساس قانون اساسی ترکیه، بخش اعظمی از تصمیمها در اختیار نخستوزیر است و رییسجمهور چهرهای غیرسیاسی است و نقش وی هم تشریفاتی. هرچند که اردوغان پس از رسیدن به پست ریاستجمهوری از حزب عدالت و توسعه استعفا داده است اما هنوز هم وی حرف نخست را در بسیاری از تصمیمگیریهای حزبی میزند.
اروپا باید به اردوغان عادت کند
احمد داوداوغلو که پروفسور روابط بینالملل است کار سیاسی خود را به عنوان مشاور اردوغان آغاز کرد و در سال ٢٠٠٩ به وزارت امور خارجه در ترکیه رسید. هرچند که داوداوغلو پایگاه سیاسی محکمی در ساختار داخلی ترکیه نداشت اما به سرعت در سطح بینالمللی به عنوان معمار سیاست خارجی ترکیه شهرت یافت. استعفای وی از نخستوزیری میتواند رابطه متشنج فعلی آنکارا با ایالات متحده و اتحادیه اروپا را متشنجتر از قبل هم بکند. برای امریکاییها و اروپاییها کار با داوداوغلو به مراتب آسانتر از کار با رییسجمهور خودمختار است. تنها دقایقی پیش از اعلام استعفای اردوغان بود که کمیسیون اروپا اعلام کرد با اعطای ویزا به ترکها در ازای اسکان پناهندگان سوری موافقت کرده است. داوداوغلو در پیشرفت این توافق، نقش بسیار مهمی ایفا کرده بود. داوداوغلو در این سالها تصویر سیاستمداری از خود را به نمایش گذاشته بود که غرب میتواند با او کار کند. تحلیلگران اعتقاد دارند هر فردی که جای داوداوغلو را بگیرد در حقیقت عروسک اردوغان خواهد بود. غربیها از این پس باید بدانند که برای تعامل با ترکیه که احتمالا از این پس بسیار هم به آن نیاز دارند از داوداوغلو خبری
نیست و چه دوست داشته باشند و چه نخواهند تنها شخص روبهروی آنها در ترکیه اردوغان است.
داوداوغلو مهره امریکا نبود
استعفای داوداوغلو چه تاثیری بر رابطه ترکیه با امریکا خواهد گذاشت؟ کریستین ساینس مانیتور در پاسخ به این سوال مینویسد: به نظر نمیرسد که وداع وی از قدرت تاثیر جدی بر رابطه امریکا با ترکیه بگذارد. حقیقت این است که امریکا از ابتدا هم چندان با داوداوغلو کار نمیکرد و طرف حساب آنها در ترکیه اردوغان بود چرا که تصمیم آنها این بود که با کسی کار کنند که قدرت واقعی را در دست دارد. امریکاییها به خوبی میدانستند که داوداوغلو مرد در حاشیه است. یک هفته پیش از استعفا داوود اغلو، وبسایتی که طرفدار اردوغان به حساب میآید در یک نوشتار ٢٧ مورد از نمونههایی را قید کرد که داوداوغلو در آنها خواست رییسجمهور را مدنظر قرار نداده است.
داماد اردوغان، جانشین احتمالی داوداوغلو
وداع داوداوغلو با قدرت، عملا ساختار سیاسی در ترکیه را به رژیمی تک نفره بدل کرد. این خداحافظی تاثیر کوتاهمدتی بر حزب عدالت و توسعه نخواهد گذاشت. اعضای حزب سکوت میکنند و فعلا تن به خواسته اردوغان میدهند. البته در بلندمدت احتمالا دردسرهایی برای اردوغان ایجاد خواهد شد. انتخاب داوداوغلو به عنوان نخستوزیر از سوی بسیاری از تحلیلگران به زیرکی اردوغان تعبیر شده بود و در حقیقت امتیازی برای او به حساب میآمد. بسیاری داوداوغلو را چهرهای موجه و مستقل برای ریاست حزب عدالت و توسعه میدانستند. امکان اینکه اردوغان بتواند فردی با ویژگیهای داوداوغلو را برای نخستوزیری پیدا کند، بسیار اندک است. برخی از گمانهزنیها حاکی از این است که اردوغان داماد خود را به عنوان رییس حزب عدالت و ترکیه و نخستوزیر منصوب خواهد کرد. به گزارش روزنامه «جمهوریت» ترکیه؛ بنعلی یلدیمیر، وزیر راه و ترابری، یا برات آلبایرک، وزیر انرژی که داماد اردوغان است، از جانشینان احتمالی داوداوغلو خواهند بود. از این پس بازی بهطور کامل در اختیار اردوغان است و هر اتفاق خوب یا بدی که رخ بدهد، تبعات آن صد در صد دامان اردوغان را خواهد گرفت.
دیدگاه تان را بنویسید