شوری: اعراب، روسیه را میانجی بیطرف در رابطه با ایران نمیدانند
«جایگاه تهران و ریاض در خاورمیانه بسیار مهم است و با توجه به این واقعیت، مسکو برای اعتمادسازی میان ایران و کشورهای عربی تلاش میکند.» این سخنی است که سرگئی لاوروف در گفتوگو با یک نشریه سوئدی گفته و طی آن از دور جدیدی از تلاشهای روسیه برای بهبود روابط میان ایران و عربستان خبر داده است.
اعتمادآنلاین- او در این راستا گفته است که تلاش میکنیم ایران و کشورهای عربی در منطقه خلیج فارس سازوکار تحکیم اعتماد بین خود ایجاد کرده و گام به گام در این مسیر حرکت کنند که این تلاشها هر چند با دشواری ولی در حال پیشرفت است. این سخنان نشان از این دارد که تفاهمات کلی میان امریکا و روسیه در خصوص سوریه اینک خود را در سطح منطقهای نیز نشان داده و طرفین میخواهند با ایفای نقش، زمینه را برای عادیسازی منطقه فراهم کنند. در خصوص اظهار اخیر وزیر امور خارجه روسیه، گفتوگویی با محمود شوری، رییس گروه مطالعات اوراسیا مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام انجام دادیم که مشروح آن در ادامه میآید.
روسیه تا پیش از ورود به سوریه، از چه وزنی در میان کشورهای اسلامی برخوردار بود؟
با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، شاهد بودیم که حضور و میزان تاثیرگذاری روسیه در خاورمیانه بهشدت محدود شد. در این راستا، مشاهده کردیم که در جنگ نخست خلیج فارس در ابتدای دهه ١٩٩٠ میلادی، روسیه نتوانست نقش جدی را ایفا کند و حتی در جریان حمله نظامی امریکا به عراق در سال ٢٠٠٣، دیدیم که امریکا به مخالفتهای روسیه برای عدم حمله به عراق توجهی نکرد. این مسائل نشان میدهد که روسها جایگاهشان را در خاورمیانه از دست داده بودند و از سوی دیگر، مسائل اقتصادی و مشکلات داخلیشان موجب شده بود تا روسها علاقه چندانی برای حضور و دخالت در خاورمیانه نداشته باشند. آنها در سالهای گذشته، خاورمیانه را صحنه پر خطری برای حضور مستقیم خود تصور میکردند و از طرفی، حضور و تاثیرگذاری بسیار بالای امریکا در منطقه موجب شده بود تا آنها به این درک برسند که نقش چندانی در خاورمیانه نمیتوانند ایفا کنند و به همین خاطر، تا قبل از بحران سوریه، شاهد انفعال آنها در خاورمیانه بودیم اما بحران سوریه تاثیر بسیاری در تغییر این نقشآفرینی داشت.
چرا روسها حاضر شدند تا با تمام قوا در بحران سوریه حضور نظامی پیدا کنند؟
سوریه تنها متحد باقیمانده برای روسها پس از دوران جنگ سرد در خاورمیانه بود. نگرانی مسکو برای از دست دادن پایگاههای نظامی استراتژیکش در لاذقیه و بندر طرطوس که تنها پایگاههای نظامی روسها در خاورمیانه هستند، نیز موجب شد تا روسیه درباره سوریه با جدیت بیشتری وارد مساله شود.
لاوروف گفته است مسکو برای اعتمادسازی میان کشورهای عربی و ایران تلاش میکند. چقدر تغییر جایگاه روسیه در بیان چنین سخنانی تاثیر داشته است؟
شرایط خاورمیانه بسیار مبهم و آشفته است و این موجب شده تا از یک طرف، امریکا به عنوان مهمترین قدرت فرامنطقهای موثر در خاورمیانه، دیگر علاقه و تمایلی برای نقشآفرینی سابق را در منطقه نداشته باشد و از سوی دیگر، در خلا حضور و نقشآفرینی امریکا، قدرتهای منطقهای دست به ایفای نقش بزنند. به عبارت دیگر، شرایط خاورمیانه منجر شده است تا امکان مانور قدرتهای بزرگ برای نقشآفرینی و ایجاد نظم کاهش یابد و نقش قدرتهای بزرگ کمشود. در چنین شرایطی حضور روسها در خاورمیانه از موضعی قدرتمندانه موجب شده تا جایگاه این کشور هم افزایش یابد ولی شرایط آشفته و بحرانی منطقه از یک طرف و توانمندیهای روسیه از سوی دیگر، باعث شده تا این انتظار را نداشته باشیم که آنها بتوانند طی سالهای آینده مانند شرایط امروز، به شکل جدی در خاورمیانه نقشآفرین باشند یا نقش هژمونیک در منطقه داشته باشند. به عبارت دیگر، نه روسیه و نه هیچ قدرت دیگری توانایی تاثیرگذاری صرف نخواهند داشت و نقش و قدرتشان محدود است ولی تلاش روسیه در این آشفتهبازار برای نقشآفرینی جواب داده و تداوم این وضعیت نیز بستگی به اراده روسها دارد که تا چه اندازه بخواهند در این
میدان، ورود نظامی بیشتری داشته باشند و ریسکپذیری کنند.
تا چه اندازه بیان چنین سخنانی از سوی لاوروف واقعی است؟
روسیه واقعا خواستار و علاقهمند کاهش اختلافات و از بین رفتن فاصلهها میان ایران و کشورهای عربی است و به همین منظور ما شاهد بودیم که آنها پس از قطع روابط دیپلماتیک ریاض علیه تهران، برای میانجیگری اعلام آمادگی کردند. خواسته روسیه برای کاهش اختلافان میان ایران و اعراب هم دلایل بسیاری دارد. یکی از این دلایل آن است که افزایش اختلافات میان تهران و مسکو، به رشد افراطگری و خشونت در سطح منطقه و در نتیجه گستردهتر شدن تروریسم منجر میشود و این موجب ناامنی در منطقه و افزایش دامنه بیثباتی به نزدیکی مرزها و حوزه نفوذ روسیه میشود و این مساله، مورد علاقه روسها نیست. از سوی دیگر، روسیه در شرایط کنونی علاقهمند به همکاری و گسترش روابط هم با ایران و هم با اعراب است. روسها از جمله فروشندگان اصلی تسلیحات در سطح دنیا هستند و نمیخواهند اختلافات میان ایران و برخی کشورهای عربی به این مساله سایه بیندازد و مانعآفرینی کند. اینها بخشی از دلایل روسیه برای تلاش در جهت اعتمادآفرینی و ترغیب تهران و ریاض برای کاهش اختلاف و تنشزدایی است. با این حال، اظهارنظر سرگئی لاوروف، یک نوع ابراز تمایل دیپلماتیک است و بعید است که روسها
برنامهای عملی برای انجام این مساله در دستورکارشان داشته باشند. شرایط هم برای انجام این تلاش و میانجیگری فراهم نیست. حتما برخی کشورهای عربی نسبت به تلاش روسیه پاسخ مثبت نخواهند داد؛ به دو دلیل؛ نخست، عمق اختلافات و بحران برخی کشورهای عربی و ایران که به نظر میرسد سوءتفاهم نیست تا نیازمند میانجیگری باشد و با میانجیگری هم حل شود. دوم، ممکن است اعراب، روسها را به دلیل نوع روابطی که با ایران دارند، یک میانجی بیطرف حساب نکنند و همین موجب میشود تا کشورهای عربی آنچنان علاقهمند به ایفای نقش روسیه در این مورد نباشند.
هماکنون تهران و مسکو در عالیترین سطح همکاریهای نظامی هستند.آیا تداوم این همکاری موجب افزایش شکافها میان ایران و روسیه با اعراب نمیشود؟
مسکو در طول یکی، دو سال گذشته تلاش کرده است تا با تمامی طرفهای موثر در خاورمیانه روابط خود را حفظ کند و اجازه ندهد مسائل منطقهای در گسترش روابط دوجانبه روسیه با کشورهای منطقه تاثیر بگذارد؛ هرچند که در خصوص ترکیه این مساله رخ نداد. درست است که تهران و مسکو در مساله سوریه، دو بازیگر همسو هستند و اعراب و ترکیه در طرف مقابل هستند ولی روسیه توانسته است این اختلافات را مدیریت کند و اجازه نداده آن اختلافات بر روابط دوجانبه سایه بیفکند.
نوع روابط مسکو با ریاض چگونه است؟
ما در نوع روابط میان مسکو و ریاض مشاهده میکنیم روسها سعی میکنند روابط خوبی چه در سطح سیاسی و چه در سطح اقتصادی با عربستان داشته باشند. در یکی، دو سال گذشته نیز حجم همکاریها و ارتباطات میان دو کشور نیز افزایش یافته و تعدادی قرارداد و موافقتنامه از جمله خرید و فروش تسلیحات میان مسکو و ریاض به امضا رسیده است ولی اینکه تا چه اندازه این قراردادها و موافقتنامه عملیاتی میشوند، نیازمند زمان هستیم. به نظر میرسد زمان زیادی لازم است تا این دو کشور به شریک اقتصادی یکدیگر تبدیل شوند. من فکر میکنم این نوع همکاری هم بیشتر یک نوع همکاری نمایشی از سوی عربستان است تا اینگونه اجازه نزدیک شدن بیشتر روسیه به ایران را ندهند. البته روسها نیز بدشان نمیآید تا هم از شرایط موجود حداکثر بهرهبرداری را در جهت اهداف خود در مسایل اقتصادی بکنند و هم با بازی میان قدرتهای منطقهای نقشآفرینی منطقهای کند. البته من نسبت به همکاری مسکو با ریاض زیاد خوشبین نیستم زیرا عربستان شریک استراتژیک امریکاست و نه روسیه و از طرفی، ریاض بازیگری نیست که بخواهد در میدان بازی مسکو نقشآفرینی کند. همچنین نقش عربستان در افزایش تروریسم و گسترش
افراطیگری موجب شده تا روسها از نزدیکی زیاد با سعودی هراس داشته باشند. در مجموع میتوان گفت که روابط دوجانبه میان عربستان و روسیه با وجود برخی نمایشها، نزدیک، درهم تنیده و پیشرفته نیست.
دیدگاه تان را بنویسید