بررسی پرونده رفت و آمدهای مسئولین سیاست خارجی اتحادیه اروپا
گام های ظریف زنان اروپایی در ایران
زنان در اتحادیه اروپا تحرکات دیپلماتیک موفق تری نسبت به مردان داشتند. در یک دهه گذشته این مهم بیش از پیش در عرصه سیاست خارجی ایران نمود پیدا کرد. تفاوت نوع مذاکرات و نتایج، از دوران خاویر سولانا تا اشتون و موگرینی نشان دهنده این موضوع است. خاویر سولانا هم به ایران می آمد و چانه زنی های قدرتمندی انجام می داد اما وزنه پیروزی زنان اتحادیه اروپا بر کارنامه فعالیت های او در عرصه دیپلماسی ایران می چربد. کاترین اشتون مذاکراتی طولانی و اثرگذار انجام داد و فدریکا موگرینی بعد از او نتایج حاصل از این تلاش ها را به ثمر رساند.
اعتمادآنلاین - چند سال قبل سولانا و اشتون به ایران می آمدند و امروز فدریکا موگرینی. اتحادیه اروپا عزم خود را جزم کرده است که با ایران فصل تازه ای از روابط سیاسی - اقتصادی را آغاز کند. حالا دومین سفر مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به ایران انجام شده است. موگرینی بعد از سفر به ایران در وبلاگ خود نوشته است که از نظر او این توافق (توافق هسته ای) برای جوانانی که با غرور و شور و شوق در خیابان ها و شهرهایشان استقبال کرده اند بسیار مهم است. سفرهای مقامات اروپایی به ایران حاشیه های فراوانی داشته است و شاید بتوان گفت که بیشتر این حاشیه ها برای کاترین اشتون بوده است. اعتمادآنلاین در این گزارش نگاه اجمالی به رفت و آمدهای مسئولین سیاست خارجی اتحادیه اروپا به ایران داشته است.
فدریکا موگرینی 41 ساله مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا روز شنبه به همراه یک هیات بلندپایه سیاسی و اقتصادی به تهران سفر کرد. او پس از دیدار هفته گذشته نخست وزیر ایتالیا به تهران آمد تا با مقامات ارشد ایرانی درباره روابط و همکاری های سیاسی و اقتصادی این اتحادیه و مسائل مربوط به برجام و پس از برجام به بحث و تبادل نظر بنشیند. او بعد از اینکه ایران را ترک کرد در یادداشتی که در وبلاگ خود منتشر کرد، نوشت: من در این سفر سرپرستی هیأت کمیسیونرها را بر عهده داشتم و این اولین سفر این سطح از مقامات اروپایی به ایران پس از اجرای توافق هستهای با ایران و لغو تحریمهاست. این دومین سفر رسمی من به ایران بود. در ماه ژوئیه سال گذشته، تنها چند روز پس از امضای توافق، تمامی دیدارهای من روی اجرای این توافق متمرکز بود. اما این بار، یعنی سه ماه پس از اجرای کامل توافق، ما توانستیم زمینه را برای یک همکاری اصولی میان تهران و اتحادیه اروپا فراهم کنیم.... به ویژه از نظر من برای جوانانی که با غرور و شور و شوق در خیابانها و شهرهایشان از این توافق استقبال کردند.»
موگرینی که 20 سال از کاترین اشتون کوچکتر است، پیش تر در 6 مرداد ماه نیز به ایران آمده بود. او فارغ التحصیل رشته علوم سیاسی از دانشگاه لاسپلنزای رم است برخی از منابع فارسی زبان موضوع پایان نامه او را در رابطه دین و سیاست از منظر دین اسلام معرفی کرده اند. سفر موگرینی به ایران برای دومین بار بعد از توافق هسته ای ایران و 5+1 اتفاقافتاد. او در شهریورماه 1393 با رای رهبران اروپا برای دورهای پنج ساله به عنوان مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا جانشین کاترین اشتون شد.
هرچند روابط ایران و اتحادیه اروپا در دوران ریاست محمود احمدی نژاد و با سیاست های دولت های نهم و دهم بسیار پر فراز و نشیب سپری شد و در پس سیاست های خاص این دولت، دچار چالش ها و مشکلات زیادی شد اما بعد از برجام ورق برگشت و در روابط اتحادیه اروپا و ایران فصل جدیدی آغاز شد.
سیاست اعتدال و میانه روی و تعامل سازنده دولتمردان ایران و نگاه برابر و همچنین دوستانه با جامعه بین الملل در ایجاد این فصل جدید تاثیرگذار بوده است که با استقبال کشورهای اروپایی نیز روبرو شده است. سفر هیات اقتصادی تجاری آلمان به رهبری معاون صدراعظم و وزیر اقتصاد دارایی این کشور، سفر لوران فابیوس وزیر خارجه سابق فرانسه ، سفرهیات های اسپانیا، یونان، رییس جمهوری اتریش و نخست وزیر ایتالیا به تهران از جمله رفت و آمدهای دیپلماتیک به ایران بوده است.
اما قبل از اینکه پای موگرینی به ایران باز شود و فصل جدیدی در روابط ایران و اروپا آغاز شود، کاترین اشتون مسئول پیشین سیاست خارجی اتحادیه اروپا بود که در نخستین روزهای ریاست جمهوری حسن روحانی با ارسال نامه ی تبریک به او از روحانی دعوت کرد تا مذاکرات با گروه موسوم به 1+5 را از سرگیرد و وزیران خارجه آلمان، روسیه و فرانسه نیز از بیانات حسن روحانی در خصوص حل مسالمت آمیز هسته ای استقبال کردند. کاترین اشتون 58ساله یک فعال با سابقه در حوزه سلاح های هسته ای بوده است، اما به صورت یک کارمند اجتماعی واداری در بیمارستانی فعالیت می کرد و سال 1999 حزب کارگر بریتانیا به او برای تمام عمر لقب بارون بخشید.
اشتون 17 اسفندماه سال 1392 وارد تهران شد تا با مقامات ارشد ایران دیدار کند. در این سفر هلگا اشمیت معاون آلمانی کاترین اشتون او را همراهی میکرد. سفر اشتون به ایران همراه با حاشیه های فروانی بود و حتی تا هفته ها بعد از اینکه او ایران را ترک کرد، این حاشیه ها ادامه دار بود. اشتون به مناسبت روز زن، در ایران با برخی فعالان حقوق زنان ملاقات داشت. او در رابطه با این ملاقات گفته بود که « افتخار بزرگی بود تا در مورد مسائل مربوط به زنان ایرانی با آنها گفت وگو کنم.» او در این دیدار با ۷ زن فعال حقوق بشر دیدار کرد. اما همین دیدار موجی از انتقادات را از سوی جریان های خاص علیه سفر اشتون به ایران شکل داد. مهدی کوچکزاده نماینده مجلس نهم با اعتراض به دیدار کاترین اشتون با فعالان زن، مسئول سیاست خارجه اتحادیه اروپا را "عجوزه" نامید و حتی علی لاریجانی نیز این ملاقات را دزدانه و دون شأن اتحادیه اروپا دانست. همچنین صادق لاریجانی رئیس قوه قضائیه این دیدار را دهن کجی به نظام خواند و مطلع نبودن مسئولان از چنین دیدارهایی را مصیبتی بزرگ دانست و گفت که «در کجای دنیا اجازه میدهند که یک خارجی بیاید و هر جا دلش خواست برود و با هر
کسی دیدار کند. مگر کشور در و پیکر ندارد؟»
اشتون در دیداری که 18 اسفندماه با حسن روحانی داشت، خود را حامل پیام حسن نیت 28 کشور اروپایی معرفی کرد و حسن روحانی نیز در این دیدار از آمادگی ایران برای احیای روابط اقتصادی و مذاکره درباره مسائل مختلف با اروپا خبر داد. مسئول سابق سیاست خارجی اتحادیه اروپا در کنفرانس خبری با محمد جواد ظریف نیز ضمن تحسین ظریف و تیم مذاکره کننده ایران، گفت: «من ۴ سال است که در این باره در حال مذاکره با ایران مذاکرات هستم. این توافقنامه بسیار مهم است، اما نه به اهمیت راهحل جامع.»
در این سفر تالار آینه وزارت خارجه مورد توجه کاترین اشتون قرار گرفت. او علاوه بر دیدار با ظریف و حسن روحانی در یک دیدار از پیش برنامه ریزی شده نیز با علی لاریجانی رئیس مجلس شرکت کرد.
یکی دیگر از حاشیه هایی که در زمان مسئولیت اشتون سوژه رسانه ها بود، نحوه پوشش او بود. پوشش مسئول سابق سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در مذاکرات هستهای با ایران همواره یکی از موضوعاتی بوده که در کنار گفتوگوهای اصلی به سوژه رسانهها و کاربران شبکههای اجتماعی در ایران تبدیل شده است. توجه ویژه رسانههای ایرانی به پوشش کاترین اشتون به بهمن سال ۱۳۸۹ بازمیگردد. در آن زمان و در جریان مذاکرات هستهای به سرپرستی سعید جلیلی، رسانههای داخلی یقه لباس خانم اشتون را دستکاری کرده و آن را چند سانتی بالاتر بردند. اعمال تغییر عمدی در عکسهای خانم اشتون با واکنش انتقادآمیز سخنگوی وی روبهرو شد که این حرکت را نامناسب دانسته و گفته بود که نماینده اتحادیه اروپا در سیاست خارجی در دیدار با سعید جلیلی، پوششی مناسب بر تن داشته و لباس یقه بازی نپوشیده بود. پس از آن بود که کاترین اشتون در ملاقاتهای بعدی خود با اضافه کردن شالی به دور گردن و سپس پوشیدن لباسهایی یقهدار درصدد کم کردن حساسیتهای طرف ایرانی برآمد. بعد از این حاشیه ها و اتفاقات میترا تمجیدی، طراح لباس در گفت وگو با ایسنا خبر داد که لباسی را برای کاترین اشتون، طراحی و
تهیه و برای وی ارسال کرده است. او بیان کرده بود که این لباس به دست خانم اشتون رسیده و او نیز بسیار از آن استقبال کرده است. این طراح ایرانی همچنین گفته بود که که به دنبال طراحی و ارسال لباس، مسئول دفتر کارترین اشتون هم از ما خواسته که برایش لباسی طراحی و تهیه کنیم.
پیش از اشتون نیز، خاویر سولانا اسپانیایی از سال 1999 تا 2009 در مسئولیت ریاست سیاست خارجی اتحادیه اروپا فعالیت می کرد. سولانا در دوران مسوولیتش با علی لاریجانی و سعید جلیلی مذاکرهکنندگان ارشد هسته ای ایران گفت و گو کرد. اوج مذاکرات سولانا در دوران دبیری شورای امنیت ملی لاریجانی در زمان ریاستجمهوری محمود احمدینژاد بود؛ مسالهای که علیاکبر ولایتی مشاور امور بینالملل مقام معظم رهبری نیز در مناظرههای انتخاباتی سال 1392 به آن اشاره کرد. او در بخشی از مناظره انتخابات ریاستجمهوری گفت: «لاریجانی و سولانا در مذاکرات به جای خوبی رسیدند و بر سر همین تعداد سانتریفیوژ توافق کردند اما درست همزمان با اینکه لاریجانی با سولانا مذاکره میکرد یکی از مقامات در نماز جمعه گفت ما مذاکره هستهای نمیکنیم و سولانا به آقای لاریجانی گفت مسئول اجرایی کشور اینطوری گفته است.» اشاره ولایتی به سخنان احمدینژاد در 13 مهر 1386 و پیش از خطبههای نماز جمعه روز قدس بود. رئیس دولت نهم در این سخنان با سر خود خواندن اقدام مذاکرهکنندگان ایرانی، گفته بود: «... ملت ایران که در بنبست نیست، یا عدهای احساس مسوولیت کنند و سرخود بلند شوند،
بروند بخواهند با آنها مذاکره کنند، آنها هم استقبال کنند...»
لازم به ذکر است که بعد از این ماجرا بود که علی لاریجانی از سمت دبیر شورای عالی امنیت ملی استعفا کرد و سعید جلیلی جانشین او شد.
سولانا رییس پیشین سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز به ایران آمده بود تا در مراسم تحلیف حسن روحانی در سال 1392 شرکت کند. او همچنین در خرداد ماه 1387 نیز برای ارائه بسته پیشنهادی کشورهای ۱+۵ به تهران آمده بود و پیشنهادهای جدید اروپا را جامع، پرمایه و سخاوتمندانه خوانده بود که هدف ازآن ایجاد روابطی سازنده با ایران است. سولانا به عنوان نماینده اصلی اتحادیه اروپا، مسئول مذاکرات با ایران در گروه ۵+۱ بر سر مسئله هستهای ایران بود. او در صحبت هایش بارها گفته بود که علی لاریجانی مسئول سابق مذاکرات هستهای و رئیس کنونی مجلس نهم را دوست خود میداند.
در کنار این رفت و آمدها نباید از نکته ای غافل ماند و آن هم این که اروپا می خواهد به ایران پیام منسجمی بدهد. این پیام منسجم چیزی جز از سر گیری همکاری های تجدید نظرانه در مناسبات تجاری و اقتصادی با ایران در دوران پسا برجام نیست. چراکه در فضای پسا برجام روابط اقتصادی میان ایران و اتحادیه اروپا وارد مرحلهای تازه شده است که در آن نشانی از ریسک بالای سرمایه گذاری وجود نخواهد داشت. اکنون که قفل برجام با کلید حسن روحانی گشوده است، و درهای کشور به روی همه کشورهایی که ایران آنها را به رسمیت می شناسد باز شده است ، چنین سفرهایی میتواند روابط ایران و اروپا را وارد مرحله جدیدی از تعاملات و روابط گسترده اقتصادی و سیاسی کند و به کشورها و شرکتهای اروپایی برای سرمایه گذاری در ایران و همکاریهای متقابل اطمینان خاطر دهد. حالا شاید بتوان به پیشنویس قطعنامه کمیته روابط خارجی اتحادیه اروپا که در سال 2014 تصویب شده بود و در آن ذکر شده بود که باید مقدمات تاسیس دفتر نمایندگی اتحادیه اروپا در تهران انجام شود امیدوار بود. همچنین روابط و همکاری با اتحادیه اروپا به عنوان یک اتحادیه مهم که دارای موقعیت سیاسی و اقتصادی خاص در جهان
است، برای ایران حائز اهمیت بوده و از دیر باز این اتحادیه برغم همه فراز و نشیب ها، حجم بالایی از تجارت و همکاری اقتصادی کشورمان را تشکیل می داد.
دیدگاه تان را بنویسید