فدریکا موگرینی در راس هیاتی عالی رتبه وارد تهران شد
سفری برای غنی سازی اقتصادی برجام
فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به منظور گفتوگو با مقامات ایران وارد تهران شد. این سفر برای دومین بار پس از برجام انجام می شود.
اعتمادآنلاین- موگرینی در سفر دو روزه خود به تهران قرار است با مقامات عالی رتبه کشورمان دیدار کند. او دیدار با محمد جواد ظریف وزیرخارجه کشورمان و برگزاری نشست مطبوعاتی مشترک را در دستور برنامه های خود دارد.
موگرینی همچنین قرار است با علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، علی شمخانی رئیس شورای عالی امنیت ملی و علی اکبر ولایتی مشاور رهبر معظم انقلاب در امور بین الملل نیز ملاقات داشته باشد.
او به همراه هفت کمیسیونر اتحادیه اروپا به تهران سفر کرده است. کمیسیونرهای انرژی و آب و هوا،کمیسیونر تحقیقات،کمیسیونر محیط زیست،کمیسیونر شرکت ها و موسسات کارآفرینی،کمیسیونر امور انسانی،کمیسیونر آموزش وکمیسیونر حمل و نقل موگرینی را در این سفر همراهی کردند.
دیپلمات ٤٢ ساله ایتالیایی، فدریکا موگرینی که مسوولیت سیاست خارجی اتحادیه اروپا را بر عهده دارد، امروز به تهران میرسد؛ دومین سفر وی از تاریخ ١ نوامبر ٢٠١٤ که این پست را در اختیار گرفته است.
موگرینی یکی از آن چهرههای نام آشنا برای ایرانیها در دو سال اخیر است. در تمامی روزها و شبهای دو سال مذاکرات نفسگیر ایران و ١+٥، ایرانیها یا کاترین اشتون را به عنوان نماینده اروپا در مذاکرات میدیدند یا پس از وی به دیدن سیمای فدریکا موگرینی عادت کرده بودند. ایتالیاییها در روزهای پس از ورود ایران و جامعه جهانی به فاز اجرای توافق هستهای، گوی سبقت را از سایرین در قاره سبز ربودهاند. متئو رنتسی، نخستوزیر ایتالیا هفته گذشته به عنوان عالیرتبهترین مقام اروپایی از زمان اجرایی شدن برجام به تهران آمد و امروز هم موگرینی که ایتالیاییالاصل است به عنوان رییس کمیسیون سیاست خارجی اتحادیه اروپا به پایتخت ایران میآید تا فصل جدیدی را در رابطه ایران با اتحادیهای که تا به امروز ٢٨ کشور را در دل خود جای داده است، آغاز کند.
*** رابطهای گاه دور، گاه نزدیک
ایران روزهای تحریم اقتصادی و انزوای سیاسی تحمیلی را پشت سرگذاشته است و اروپاییها میگویند که به دنبال احیای رابطه با تهران هستند؛ رابطهای که در دوره دوم دولت دهم در ایران عملا به اغمایی طولانی مدت رفته بود و رفت و آمد جدی میان ایران و پایتختهای کشورهای اروپایی در آن دوره صورت نمیگرفت. رابطه ایران و اتحادیه اروپا در سالهای پس از انقلاب اسلامی ایران همواره رابطهای پرحرف و حدیث بوده است. ایران از یک سو با تکتک کشورهای اروپایی رابطه داشته و البته مناسبات تهران با هرکدام از این کشورها متفاوت با دیگری بوده است و از سوی دیگر هم رابطه آن با خود اتحادیه اروپا تحتتاثیر فراز و فرودهای سیاسی بسیار بوده است. در این شطرنج، ایران آن بازیگر ثابت و اروپا آن متغیری بوده است که هر بار تحت تاثیر عامل سومی یا به ایران نزدیک شده یا از آن فاصله گرفته است. در سالهای جنگ تحمیلی، زمانی که صدام حسین به ایران حمله کرد اروپاییها ترجیح دادند خود را به ندیدن و نشنیدن زده و از دور نظارهگر بمانند.
با تطویل بحران و زمانی که مشخص شد صدام حسین با طولانی کردن جنگ نمیتواند به خواست خود در ایران دست پیدا کند، شاهد اندک جنب و جوشی در قاره سبزنشینها برای رسیدگی به پرونده جنگ تحمیلی بودیم. در آن سالها ایران رابطه پررنگی با کشورهای اروپایی که قریب به ١٠ تا ١٥ مورد آنها در یک قالب قرار گرفته بودند، نداشت و تنها گاه برای توازنسازی یا تعامل با یکی از کشورهای اروپایی عضو آن اتحادیه بود که به سراغش میرفت. جنگ پایان گرفت و ایران از زیر خاکسترهای جنگ با موفقیت بیرون آمد. رابطه ایران با اروپا در آن سالها وارد فاز جدیدی شد؛ فازی که هنوز تجربه تلخ ایرانیها از انفعال اروپا در برابر حمله صدام به ایران بر آن سایه انداخته بود و البته احتیاط اروپاییها هم در آن دوره فاحش بود. آلمانها زودتر از سایر کشورها به سراغ ایران آمدند. انگیزه هم اقتصادی و برقراری روابط نفتی و تامین انرژی بود. اندک اندک کارتهای خرید و فروش نفتی و اقتصادی روی میز ایران و اروپا افزایش یافت. در همین اثنا بود که در کنار ارتباطهایهای اقتصادی، نیم نگاهی هم به رابطههای سیاسی آغاز شد.
نخستین دور گفتوگوهای سیاسی جدی ایران و اروپا تحت عنوان گفتوگوهای انتقادی آغاز شد. رایزنیهایی که از نام آن هویدا بود بیشتر در مسیر گلایههای دوجانبه و انتقادهای جدی قرار دارد. ایران و اتحادیه اروپا پس از گذران آن دور از رایزنیها به گفتوگوهای فراگیر رسیدند.
در این قالب، مباحث کلانتری مورد توجه دو طرف قرار میگرفت. بحث در خصوص اختلافهای حقوق بشری میان ایران و اتحادیه اروپا هم در همان سالها آغاز شده بود. این گفتوگوها در مسیر تعاملی و مثبتی پیش میرفت که ایران و تروییکای اروپایی به سالهای ٢٠٠٣ تا ٢٠٠٥ و شکست در مذاکرات هستهای پس از دورنمای مثبتی که رایزنیهای هستهای پیدا کرده بود، رسیدند.
از پس از شکست مذاکرات چهار جانبه ایران با فرانسه، انگلیس و آلمان بود که مباحث هستهای نه تنها بر رابطههای دوجانبه ایران با کشورهای اروپایی سایه انداخت که رابطه ایران و گفتوگوهای آغاز شده آن با اتحادیه اروپا را هم تحتالشعاع قرار داد.
از آن سالها رابطه ایران با اتحادیه اروپا ابتدا با شیب ملایم و سپس در سالهای واپسین دولت دهم با شیب تند در مسیر قطع کامل قرار گرفت. تحریمها علیه ایران از کانال شورای امنیت سازمان ملل متحد و امریکا آغاز و به تحریمهای اتحادیه اروپا منتهی شد. اروپاییها با روی کار آمدن باراک اوباما، رییسجمهور امریکا به اجماعی بیسابقه با امریکا در مقابله با ایران تن دادند و تخاصم جای تفاهم در رابطه اتحادیه با تهران را گرفت. این تخاصم تداوم داشت تا تابستان ٩٢ که دولت یازدهم به ریاست حسن روحانی، رسما سکان هدایت قوه مجریه را از دولت دهم تحویل گرفت.
حسن روحانی برای اروپاییها آن چهره نام آشنای مذاکرات هستهای در سالهای ٢٠٠٣ تا ٢٠٠٥ بود که به شیخ دیپلمات شهرت داشت. روحانی با شعار «تعامل با جهان» آمد و اولویت آن هم حل مساله هستهای در یک چارچوب زماندار و مشخص بود.
در سه سال گذشته همزمان با پیشبرد مذاکرات هستهای، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران تلاشهای فراگیر برای کاستن از اختلافهای سیاسی با قاره سبز را هم آغاز کرده بود. در حاشیه گفتوگوهای هستهای، گفتوگوهای مفصل میان محمدجواد ظریف، با مسوولان دورهای کمیسیون روابط خارجی اتحادیه اروپا هم صورت میگرفت. کاترین اشتون که در دولت دهم ایران هم مقابل مذاکرهکنندگان وقت مینشست پس از توافق موقت ژنو، تابوی رفت و آمد اروپاییها به ایران را شکست و راهی تهران شد. ١٧ اسفند ٩٢ بود که کاترین اشتون، مسوول سابق سیاست خارجی اتحادیه اروپا و هماهنگکننده گروه ١+٥ در مذاکرات هستهای با ایران راهی تهران شد. سفر دوروزه بود و در این مدت اشتون با محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه، حسن روحانی رییسجمهور، علی شمخانی دبیر شورایعالی امنیت ملی، علی لاریجانی رییس مجلس و همچنین سعید جلیلی دبیر سابق شورایعالی امنیت ملی دیدار و رایزنی کرد.
*** موگرینی و اشتیاق رابطه با ایران
در سال ٩٣، کاترین اشتون جای خود را به دیپلماتی جوانتر از ایتالیا داد. فدریکا موگرینی از همان ابتدای به دست گرفتن مسوولیت تاکید کرده بود که توافق هستهای باید هرچه سریعتر میان ایران و ١+٥ حاصل شود تا دو طرف بتوانند در خصوص سایر حوزهها به خصوص مسائل منطقهای با هم رایزنی کنند. همین اظهارات موگرینی و برخورد وی با تیم مذاکرهکننده ایران وی را به چهرهای تقریبا مثبت در افکار عمومی ایران تبدیل کرد. ششم مرداد ١٣٩٤ و اندکی پس از توافق تاریخی هستهای در وین بود که مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا برای نخستینبار به ایران آمد. پیگیری پرونده برجام و بررسی زمینههای گسترش روابط تهران و اتحادیه اروپا از جمله محورهای مدنظر موگرینی و همراهانش در این سفر بود. ثمره بحثهای ظریف و موگرینی در خصوص گسترش رابطه تهران و اتحادیه اروپا، زدهشدن جرقههای آغاز گفتوگوها در سطح عالی بود. براساس تعریفی که دو طرف به آن دست پیدا کردند در سال دو بار معاونان وزیر امور خارجه ایران و مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با هم دیدار خواهند کرد و دیدار وزیر و مسوول کمیسیون هم حداقل یک بار در هر سال تکرار خواهد شد. پس از سفر موگرینی به تهران،
معاون وی هلگا اشمید در بهمن ماه ٩٤ به تهران آمد تا وقفهای در دومینوی شکل گرفته به وجود نیاید.
پس از حضور اشمید در تهران، ظریف در تاریخ ٢٥ دیماه برای دیدار با مقامهای بلژیک و البته رایزنی با مسوولان اتحادیه اروپا به بروکسل رفت. سخنرانی صریح ظریف در کمیته روابط خارجی اتحادیه اروپا توجهها را به سمت خود جلب کرد و بازتاب بسیاری در رسانههای بینالمللی داشت. امروز موگرینی برای پاسخ دادن به آن حضور ظریف در مقر اتحادیه اروپا و آغاز نخستین دور گفتوگوهای عالی ایران و اروپا در سطح عالی در سال ٩٥ به تهران میآید.
روی کارآمدن دولت حسن روحانی نه تنها به توافق هستهای منتهی شد، بلکه منجر به شکلگیری منسجمترین و شکیلترین رابطه تاریخی میان ایران و قاره سبز هم شد. امروز برای نخستینبار در این رابطه، هیاتی متشکل از هفت کمیسر اتحادیه اروپایی، فدریکا موگرینی را در این سفر به ایران همراهی میکنند. هفت کمیسر فوق همگی از کارکشتهترینها در حوزههای تخصصی خود هستند و از نام کمیسیونهای تخصصی آنها نظیر تغییرات آب و هوا و انرژی، بازار داخلی صنعت کارآفرینی و شرکتهای کوچک، تحقیقات
علوم و نوآوری، کمکهای بشردوستانه و مدیریت بحران، حمل و نقل، محیط زیست و امور دریایی و شیلات، آموزش و فرهنگ و جوانان و ورزش مشخص است که این سفر اروپاییها بیشتر رنگ و بوی اقتصادی دارد. حوزه کاری هرکدام از این کمیسرها، حوزههای چند وزیر را در ایران شامل میشود و به همین دلیل پیشبینی میشود که هرکدام از آنها با چند وزیر کابینه روحانی در این سفر دیدار و رایزنیهای جدی داشته باشند.
*** بسترسازی اقتصادی برجام
این هیات اروپایی در حقیقت میآید تا زمینهسازی برای آینده رابطه ایران و اتحادیه اروپا در قالب یادداشت تفاهمهایی که امضا خواهد شد، صورت بگیرد. پیشبینی میشود که در این سفر یادداشت تفاهم همکاریهای آتی ایران و اتحادیه اروپا میان ظریف و موگرینی امضا شود. از پس از اجرای برجام، ایران با کشورهایی نظیر فرانسه سند همکاری یا نقشه راه امضا کرده و به نظر میرسد که در مدتزمان حضور موگرینی در تهران، چنین سند همکاری میان تهران و اتحادیه اروپا هم امضا شود.
موگرینی به تهران میآید تا در روزهای پایان تحریمهای هستهای ایران، در خصوص دورنمای اینده همکاریهای عمومی ایران و اروپا در بخشهای تخصصی تصمیمگیری کند. هر توافقی که میان ایران و اتحادیه اروپا به دست بیاید میتواند به مثابه اتمام حجت و الگویی برای ٢٨ عضو این اتحادیه هم باشد. کمیسیون اروپا در حقیقت بخش تدارکاتی و هدایتکننده کل رابطههای ٢٨ کشور داخل اتحادیه با ایران است و کشورهای عضو مقید و موظف به همکاری با ایران در چارچوب اسناد همکاری ایران با اتحادیه اروپا خواهند بود. تلاش اتحادیه اروپا برای تاسیس دفتر نمایندگی در ایران یا اقدامی مشابه که تسهیلکننده تاسیس دفتر در آینده باشد، در سفر موگرینی به تهران ادامه پیدا خواهد کرد. در سالهای گذشته نماینده ایران در بروکسل جدا از سفیر رابطه دوجانبه، نماینده ایران در اتحادیه اروپا هم بوده است اما از نماینده این اتحادیه در ایران خبری نبوده و نیست. اروپاییها تا به امروز در تهران غایب بودند و از درخواستهای روشن آنها گشایش نمایندگی سیاسی اتحادیه در تهران است.
برخی منابع ایرانی آگاه میگویند که احتمالا ایران و اتحادیه اروپا به عنوان راهحلی کوتاه یا میان مدت به این نتیجه میرسند که نمایندگان اتحادیه در نمایندگی یکی از کشورهای عضو در تهران فعالیتهای خود را آغاز کنند.
این کشور میتواند رییس دورهای اتحادیه اروپا باشد. جدا از مباحث سیاسی که در دیدارهای ظریف با موگرینی مطرح خواهد شد و احتمالا به رایزنیهای دو طرف در خصوص مسائل منطقهای هم منتهی خواهد شد، رایزنیهای نمایندگان دو طرف در خصوص همکاریهای دوجانبه در حوزه انرژی از مهمترین بخشهای این سفر خواهد بود. اروپا در شرایط فعلی به دلیل مشکلات در رابطه با روسیه، به ایران بسیار امیدوار است. از دیرباز تنوع منابع تامین انرژی در دستور کار اروپا قرار داشته و اروپاییها به دنبال پیدا کردن منابع جایگزین و تنوع منابع برای تامین انرژی خود هستند.
بر همین اساس، اتحادیه اروپا ایران را معتبرترین منبع جایگزین برای تامین انرژی ٢٨ کشور عضو خود میداند و در نقشه راه کمیسیون برای انرژی اروپا، ایران یکی از منابع اصلی تامینکننده در ٢٥ سال آینده است. با وجود عزم اروپاییها برای بازگشت به بازار انرژی ایران، سالها دور ماندن از این بازار، مسیر بازگشت را پرسنگلاخ کرده است. اتحادیه اروپا در قالب برجام خود را متعهد به تلاش برای برداشته شدن تحریمها و همچنین فضای روانی آنها کرده است، سفر موگرینی در شرایطی که هنوز برخی بانکها و موسسههای خصوصی اروپایی بیم نزدیک شدن به تهران را دارند میتواند چراغ سبزی باشد برای سرمایهگذاری در تهران. اروپاییها یک به یک به ایران میآیند تا در روزهای پرآشوب رقابتهای انتخابات ریاستجمهوری در امریکا، به جهان بگویند که برجام، توافقی بینالمللی بود که تعهد بینالمللی را برای همه ما ایجاد کرده است.
دیدگاه تان را بنویسید