آیندهنگری تاکتیک اصلاحطلبان در انتخابات اخیر در میزگرد «اعتماد» با حضور احمد نقیبزاده، فاطمه صادقی و عباس عبدی
هفتم اسفند به سه روایت؛ انتخابات به مثابه رفراندوم
خرداد 92 نیروهای مردمی اصلاحات بعد از تحمل چهار سال محدودیت های فراوان در هر نوع فعالیت سیاسی و حتی اجتماعی حاضر شدند تحت هدایت نخبگان خود با اعتمادی دوباره به صندوق رای در انتخابات شرکت کنند و آرای خود را به سبد کاندیدایی بریزند که در کارنامه اش سابقه چندانی از اصلاح طلبی وجود نداشت.
اعتمادآنلاین - عظیم محمودآبادی / خرداد 92 نیروهای مردمی اصلاحات بعد از تحمل چهار سال محدودیت های فراوان در هر نوع فعالیت سیاسی و حتی اجتماعی حاضر شدند تحت هدایت نخبگان خود با اعتمادی دوباره به صندوق رای در انتخابات شرکت کنند و آرای خود را به سبد کاندیدایی بریزند که در کارنامه اش سابقه چندانی از اصلاح طلبی وجود نداشت.
این تجربه جدید در انتخابات هفتم اسفند ماه سال گذشته بیش از پیش توانست منجر به توفیق شود. اصلاح طلبان با اندوخته ای فربه و پر بار در دوره عسرت، طوری در سیاست کار کشته شدند که قدم به قدم در حال فتح سنگرهایی هستند که دست کم برای هشت سال در اختیار کامل رقیب شان قرار داشت. اما اینکه چرا اصولگرایان علی رغم در اختیار داشتن همه چیز در طول هشت سال - از تیر 84 تا خرداد 92- قافیه را به رقبای خویش باختند و هر روز بیشتر از قبل بانگ شکست شان در دالان سیاست می پیچد را باید در برخورداری شان از قدرتی دانست که زحمت زیادی برای کسب آن نکشیده بودند. از آنجا که اصولگرایان همواره سعی می کنند خود را با نهادهای اصلی و تعیین کننده نظام کاملا هم سو نشان دهند و از طرف دیگر امیدی که بر رد صلاحیت های گسترده در اردوگاه رقیب شان دارند کمتر خود را نیازمند همراه کردن افکار عمومی و جلب اعتماد آنها برای رای گرفتن از ایشان می دانند.
بررسی تبعات و پیامدهای مثبت و منفی استراتژی اصلاح طلبان در انتخابات ریاست جمهوری سال 92 و انتخابات مجلس و خبرگان سال 94 از جمله عواملی بود که به انگیزه ما برای برگزاری میزگردی در این مورد تبدیل شد.
میزگردی که «سیاستنامه» با حضورعباس عبدی، احمد نقیب زاده و فاطمه صادقی برگزار کرد علاوه بر پرداختن به این مساله سعی کرد تا حدودی به آینده نگری این استراتژی نیز بپردازد.
فاطمه صادقی نویسنده و استاد سابق علوم سیاسی دانشگاه تهران بر همین اساس مشروعیت سیاسی دولت روحانی را نوعی «مشروعیت اضطراری» می داند که همواره بیم آن هست که به وجود آمدن سرخوردگی برای نیروهای حامی این دولت مشروعیت آن را تهدید کند. به باور او همین سرخوردگی اجتماعی برای هوادارن اصلاحات در سال های آغازین دهه هشتاد بود که منجر به روی کار آمدن فردی مثل محمود احمدی نژاد شد.
احمد نقیب زاده استاد جامعه شناسی سیاسی دانشگاه تهران با مقایسه انقلاب اسلامی ایران در سال 1979 و انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789 معتقد است در هر دوی این انقلاب ها طبقه متوسط نقش تعیین کننده ای داشته است. او می گوید همچنان که بعد از انقلاب کبیر فرانسه، این کشور انقلاب های متعددی را در فواصل مختلف تجربه کرد تا در نهایت به وضعیت تثبیت شده امروزی اش رسید در ایران هم کم و بیش شاهد چنین وضعیتی هستیم. به باور نویسنده کتاب «درآمدی بر جامعه شناسی سیاسی» در انقلاب 57 طبقه متوسط نقش تعیین کننده ای داشت که البته با گذشت بیش از 37 سال هنوز نتوانسته به خواست ها و مطالبات خود برسد. نقیب زاده معتقد است این طبقه از راه های مختلف که مهمترین آن انتخابات است خواست های خود را پی گیری می کند و تا به تحقق آنها نرسد آرام و قرار نخواهد گرفت. بنا بر تحلیل او حضور موثر و متفاوت طبقه متوسط در انتخابات ریاست جمهوری خرداد 92 و همچنین انتخابات های مجلس و خبرگان در اسفند 94 را باید در این چارچوب فهمید.
عباس عبدی تحلیل گر سیاسی اما از زاویه ای دیگر به نتایج انتخابات اخیر پرداخت. او که در بخشی از اظهارات خود سعی کرد به صورت بندی علل شکست اصولگرایان بپردازد، یکی از مهم ترین عوامل آن را درک پیشا مدرنی آنها از مقوله وحدت دانست.
در ادامه می توانید مهمترین بخش های تحلیلی که توسط صادقی، نقیب زاده و عبدی از انتخابات هفتم اسفند ماه در میزگرد صفحه «سیاستنامه» روزنامه اعتماد منتشر شد را بخوانید؛
صادقی:
- احتمال تکرار «سونامی سرخوردگی» وجود دارد.
- مشروعیت دولت روحانی اضطراری است
- جامعه در انتخابات هفتم اسفند با احتیاط اما محکم عمل کرد.
- پیام لیستی رای دادن مردم خیلی قوی بود.
- پیام لیستی رای دادن مردم سیاسی بود نه اقتصادی.
- رای به لیست «خبرگان مردم» کنشی پراگماتیستی از سوی بخش تحول خواه جامعه بود.
- پیام لیستی رای دادن مردم سیاسی بود درحالی که روحانی آن را اقتصادی معنا می کند.
- هیچ چزیر در سیاست قطعی و برگشت ناپذیر نیست.
- سیکل سرخوردگی اواخر دهه 70 و اوایل دهه 80 باعث بالا آمدن اصولگراها شد.
- بحث تحریم انتخابات زمانی مطرح می شود که افراد از صندوق رأی ناامید می شوند.
- دولت روحانی پراگماتیسم کاملا هدف محور خود را دارد و به خوبی آن را به کار می گیرد.
- من به رغم اهمیت این انتخابات و به رغم مشارکت در آن، چشم انداز آتی را آنقدرها هم مثبت نمی بینم.
- دولت روحانی، عملا خود در این غیرسیاسی کردن یا سیاست زدایی از جامعه نقش خیلی جدی داشته است.
- برای همه کسانی که سال 92 به روحانی رأی داده بودند این انتخابات طبیعتا اهمیت زیادی داشت.
- فراموش نکنیم که در تهران حدود 50 درصد رأی ندادند و خود این موضوع نیز قابل بحث است.
- پر شور بودن انتخابات هفتم اسفند قابل پیش بینی بود اما اینکه میزان مشارکت به 92 برسد و حتی از آن بالاتر برود برای خود من قابل پیش بینی نبود.
- پیامی که هاشمی در انتخابات داد و پیامدی که از نتیجه آن دریافت کرد بسیار قابل توجه بود.
- مردم خیلی با احتیاط البته در عین حال خیلی محکم عمل کردند. در واقع این حمایت به دولت روحانی این پیام را داد که ما پشت تو هستیم، برجام خیلی مهم بود؛ حالا ادامه بده. در عین حال ما نیز جایی هستیم که نمی خواهیم گرفتار بالا بردن سقف مطالبات و از آن طرف تو سری خوردن بشویم. فکر می کنم دلیل غیرهیجانی بودن انتخابات این بود.
- انتخابات در چند سال اخیر هم یک چیزی بیش از انتخابات و هم چیزی کمتر از آن است. بیشتر از انتخابات است زیرا شما می بینید که مردم در فقدان کانال های مشارکت سیاسی دیگر با انتخابات حرف خود را می گویند. این چیزی است که برخی نیز از آن به «رفراندومی» شدن انتخابات تعبیر می کنند. انگار مردم بین یک آری یا نه دست به انتخاب می زنند و در همین انتخابات نیز ما این را شاهد بودیم که خب بحث نظارت استصوابی و اینها نیز قضیه را به هم می زند.
اما یک چیزی نیز کمتر از انتخابات است. به خاطر اینکه under representative است و در واقع در حال رفتن از نمایندگی کم به سمت بدون نمایندگی شدن انتخابات است. دیدیم که در این انتخابات هیچ کس برنامه ای به آن معنا ارایه نداد و ما نمی دانیم این نماینده هایی که به مجلس می روند قرار است چه کاری انجام دهند. مردم به لیست ها رأی دادند که این خود مزایا و معایبی دارد ولی انتخابات به سمت غیر نمایندگی بودن هر چه بیشتر می رود.
- انتخابات هفتم اسفند غیر هیجانی بود البته نه به این معنا که آدم ها، امیدی نبسته یا هیجان درونی نداشته باشند. اتفاقا آن امید و هیجان درونی ممکن است خیلی زیاد هم باشد اما من فکر می کنم ما الآن در اواسط همان مقطعی هستیم که یک بار دیگر هم آن را پشت سر گذاشته ایم. دهه 70 را از سر گذراندیم و به 84 رسیدیم. اگر بشود اسم آن را «سونامی سرخوردگی» بگذاریم که از سال 81 شروع شد تا به سال 84 رسید - مردم در 76 پای صندوق آمدند، سال 78 برای مجلس حضور یافتند و باز سال 80 هم آمدند و رای دوباره خودشان را به سبد رییس دولت اصلاحات ریختند و بعد از آن یک موج سرخوردگی ایجاد شد- . حالا هم در اواسط آن روند هستیم و ممکن است این سونامی دوباره تکرار شود. در واقع این فقدان هیجان نوعی مدیریت سرخوردگی است. یعنی اگر فردا اتفاقی افتاد و ما سرخورده شدیم و یا از دل این مجلس یا حتی دولت روحانی برای مجلس بعدی چیزی در نیامد آنقدرها هم هیجانی نشده باشیم.
- تصور من این است که مردم سال 96 نیز به روحانی رأی خواهند داد.
- واقعیت این است که ما از سال 96 باید متوجه باشیم که آیا دور بعد، دور اصولگراها خواهد بود یا خیر؟ من فکر می کنم خیلی به این بستگی دارد که مردم سرخورده بشوند یا خیر؟ چون اگر واقعا دوباره به هر دلیلی در انتخابات شرکت نکنند به دلیل سیاست های دولت یا مجلس یا هر شرایطی که به هر حال آن طرف نیز غیر سیاسی کردن را تشویق می کند، آن وقت است که باید شاهد برآمدن و ظهور اصولگرایی در کسوت یک «احمدی نژاد» دیگر باشیم.
- اصولگرایان زیاد در جریان واقعیات نیستند و به تعبیری «در باغ نیستند». بدنه اجتماعی آنها به درستی شکل نگرفته و سازماندهی انتخاباتی آنها هم درست پیش نمی رود. اما واقعیت این است که اصلاح طلبان نیز وضع بهتری ندارند و وضعیت آنها هم تا حد زیادی بحرانی است.
- یکی از مهم ترین پیام های این انتخابات این است که جامعه سیاسی تر باشد. یعنی مردم به زبان متمدنانه و صندوق رأیی اعلام می کنند که ما می خواهیم در سیاست باشیم.
-
...................................................
نقیب زاده:
- انتخابات هفتم اسفند همان حرکتی بود که در سال 88 واقع شد البته در قالبی دیگر.
- رفتار سیاسی مردم ایران یک مقدار غیر قابل پیش بینی هست اما یک نیروهایی نیز وجود دارند که در مجموع قابل پیش بینی هستند.
- طبقه متوسط ایران رو به رشد است و تا به خواسته های خود نرسد آرام نمی نشیند.
- اگر شما انقلاب 57 را با انقلاب کبیر فرانسه مقایسه کنید که یک نیرویی وارد می شود که همان طبقه متوسط است، بعد شکست می خورد و بعد حدود چهار پنج انقلاب دیگر صورت می گیرد تا به آن نتیجه نهایی برسد تقریبا می توان گفت در ایران نیز همین اتفاق افتاد. یعنی طیقه متوسط است که انقلاب می کند، این طبقه رو به رشد است و تا به خواسته های خود نرسد آرام نمی نشیند. بنابراین تاکتیک ها و استراتژی های مختلفی را نیز در پیش می گیرد و جالب این است که تمام کارهایی که اصول گرایان انجام می دهند نیز در خدمت همین طبقه است، یعنی در راستای تقویت همین طبقه متوسط است.
- در جامعه سیاست زده ایران اگر بخواهیم جو سیاسی را نیز به این شکل ملتهب کنیم با واکنش هایی رو به رو خواهیم شد که در نهایت شرایط مثل دوران اصلاحات خواهد شد یعنی از تمام برنامه هایی که این دولت داشت نتیجه ماندگار و تثبیت شده ای عایدمان نخواهد شد.
- جمهوری اسلامی آمده است تا با بسیج عمومی ایران را یک مرحله تاریخی به جلو ببرد و تا حدی نیز این کار را کرده است؛ راه¬ها گسترش پیدا کرده، طبقه متوسط رشد پیدا کرده و درآمدها بیشتر شده است. درست است که بحران و کم پولی وجود دارد و مسأله تحریم ها بحران ساز بوده اما من معتقدم که نسبت به دوره قبل از انقلاب، این طبقه کاملا رشد کرده، شهر ها و شهرنشینی گسترش پیدا کرده اند و سوادآموزی افزایش یافته است. حالا اگر بخواهد از میوه هایی که خود پرورش داده استفاده کند این است که بالاخره یک تغییراتی ایجاد کند. نمی توان جامعه را اصلاح کرد اما راه اصلاحات درون سیستم را بست. این امکان پذیر نیست.
- لیستی رای دادن نمی تواند جایگزینی برای نظام حزبی انتخابات باشد اما کاملا نشان داد که مردم ایران چقدر برای تحزب آمادگی دارند.
- لیستی رای دادن تا حدودی نبود احزاب را جبران می کند اما قرار نیست جانشین آن شود.
-
....................................................
عبدی:
- حکومت فعال ما یشاء نیست
- نیروهای تحول خواه ظرفیت های موجود را به فعلیت درآوردند و به منصه ظهور رساندند. نه اینکه خود ظرفیت های جدیدی را به وجود آورده باشند. بنابراین به نظر من یک خط تمایز بین 90، 92 و 94 با 88 ولو اینکه میان آنها - در این مورد با آقای دکتر نقیب زاده موافقم - اهداف مشترکی بوده است.
- راهبردهای اصولگرایان، درک آنها از جامعه، حتی بستن لیست شان و شعارهای آنها و رفتارهایی که طی انتخابات بروز دادند نشان داد که از یک ایده راهبردی درستی تبعیت نمی کنند. از لیست آنها بگیرید تا بقیه عوامل، یک لیست بسیار غیرمنسجم بود و فقط فکر می کردند که اگر بتوانند یک لیست بدهند برنده خواهند شد چون وحدت شکل می گیرد.
- قرار نیست که مردم فقط به افراد شناخته شده رأی بدهند.
- مشکل اصولگرایان در انتخابات این است که کسی را ندارند که نظر او حرف آخر باشد و این مساله ناشی از عوامل زیر است ؛
1- یکی اینکه آنان مدعیاند فصل الخطاب جناح متبوعشان رهبری است و لذا عملا نقش خود را بلاموضوع می کنند. رهبری که نمی توانند در این نوع قضایا وارد شوند بنابراین اصولگرایان عملا از خود سلب اختیار می کنند.
2- مشکل اصلی تر آنها این است که با بدنه جامعه خود ارتباطی ندارند. یعنی اگر دقت کنید چه در انتخابات ریاست جمهوری سال 92 و چه انتخابات اخیر در اسفند 94، عده ای در اتاقی نشسته اند و باهم تصمیم می گیرند که یک نامزد یا لیست را بیرون بدهند. اما در بدنه اصلاح طلبان قضیه به این شکل نبود که بدون لحاظ یک ذهنیت هایی که در عرصه عمومی اصلاح طلبان وجود دارد می توان لیست داد.
- درک اصولگراها از وحدت تا حدی متعلق به دوران ماقبل مدرن و قاجاری است. وحدت سیاسی و اجتماعی یک مقدار پیچیدگی های خود را دارد و ما نمی توانیم آن را تقلیل دهیم به خصوصیات فردی افراد هرچند آن هم مهم باشد.
- در انتخابات اخیر، فشاری که به اصلاح طلبان وارد شد و رد صلاحیت ها، آنها را بیشتر متحد کرد و حتی آنهایی که رد صلاحیت شدند با انگیزه بیشتری پای کار ایستادند تا از بقیه دفاع کنند. دیدند اگر با این شرایط کنار بکشند به نوعی کارکرد رد صلاحیت را تأیید کرده اند. به این نتیجه رسیدند که تنها راهی که می توانیم نشان دهیم رد صلاحیت بی فایده است این است که همه پای کار بایستند. خود من شاهد بودم افرادی که رد صلاحیت شدند و کسانی که یکی دو رده پایین تر از آنها بودند در انتخابات ماندند و آن افراد کاملا در خدمت نامزد تایید صلاحیت شده باقی مانده بودند.
- نباید به اشتباه تصور کنیم که رأی اصلاح طلبان نسبت به اصولگرایان در تهران سی به صفر بوده است. این اشکال مربوط به ساختار انتخاباتی ما است که این نتیجه را داده است. اگر ساخت وزنی بود بیست به ده یا نوزده به یازده باید می شد.
- در مورد اصولگراها 2 اتفاق مهم رخ داده است؛ یکی این که رأی¬شان را از دست نداده اند دوم این که رأی کسی را نیز نمی توانند به خود اضافه کنند یعنی در مجلس نهم نیز که رقیب نبود نتوانستند رأی بیشتری بیاورند مجلس هشتم و نهم نیز به همین شکل اصولگراها نمی توانند رأی کسی دیگر را با خود همراه کنند یعنی انعطاف پذیری سیاسی ندارند. متأسفانه منتقدان آنها نیز نتوانسته اند رأی آنها را به سمت خود جذب کنند. بنابراین ما با یک وضعیت دو قطبی رو به رو هستیم.
- ما در حال حاضر با یک وضعیت بغرنج مواجه هستیم که باید حل شود و این بحران آن است که اقلیتی که هستند و امکان توسعه نیز ندارند در ساخت قدرت دست کاملا بالا را دارند.
دو نکته ای که خانم صادقی فرمودند به نظرم درست است؛
1- یکی بحث اینکه ما فرآیند برگشت ناپذیری به آن شکل نداریم.
2- دیگر این که اصلاح طلبان نیز دچار نابسامانی هستند که به گمان من این هم درست است و نظر انتقادی بنده نیز این است که نگاه ما باید بیشتر به طرف خودمان معطوف باشد.
دیدگاه تان را بنویسید