موانع توسعه ایران چیست؟
محسن حاجی میرزایی دبیر هیات دولت در نوشتاری به تحلیل موانع توسعه ایران پرداخته است. او در این نوشتار در رابطه با موانع توسعه و راه غلبه بر این موانع چند نکته را مطرح کرده است.
اعتمادآنلاین - محسن حاجی میرزایی دبیر هیات دولت در نوشتاری به تحلیل موانع توسعه ایران پرداخته است. او در این نوشتار در رابطه با موانع توسعه و راه غلبه بر این موانع چند نکته را مطرح کرده است. این نوشتار در سالنامه ماهنامه صنعت و توسعه منتشر شده است.
متن کامل این یادداشت در ادامه می آید:
جوامع نیز همچون انسانها مرهون یادگیری و همه اکتساباتشان براساس این یادگیری هستند. فرهنگ یک جامعه محصول یادگیریهای همان جامعه است. این یادگیری است که نظام مناسبات و تعاملات جمعی را سامان میدهد و بر چگونگی کنش و واکنش واقعی جامعه تاثیرگذار است. اینکه یک جامعه در فرآیند حیات خویش چه یادگیریها و اکتساباتی داشته است، تعیین میکند که چگونه و با اتکا به چه داشتههایی ادامه حیات دهد. اگر جوامع در سیر تطوراتشان یکسان نیستند، حاصل یادگیریهای ناهمسان آنهاست.
هر پدیدهای در هر جامعهای متناسب با داشتههای آن جامعه با کنش و واکنشهای گوناگونی روبهرو میشود، بنابراین برای رمزگشایی از اینکه چرا اینگونهایم و یا چرا آنگونه نیستیم باید در فرآیند یادگیریهای جامعه به جستوجو بپردازیم.
اکتسابات ما در پرتو یادگیری شکل میگیرند. یادگیری ما در مسیر زندگی حاصل میشود. کنش و واکنش هر یک از آحاد جامعه با یک متغیر و دریافت بازخورد آن به یادگیری و استمرار آن در گذر زمان و به اشتراک گذاشتن آن با دیگران به یادگیری جمعی و شکلگیری نوعی منظومه مشترک و مدل ذهنی مشترک منجر میگردد.
کنش و واکنش ما میتواند درست یا غلط باشد اما استمرار آن در گرو درستی یا غلطی آن نخواهد بود، بلکه دریافت بازخورد اجتماعی است که به پایداری یک الگو منجر خواهد شد. فهم ماندگاری اسطورهها و خرافات و پایداری آن در ذهن و عمل آدمیان در پرتو این تحلیل قابل تبیین است.
بنابراین اگر ما اینگونه رفتار میکنیم، بدین معناست که نظام یادگیری جمعی ما بر این مبنا شکل گرفته است. ساماندهی مناسبات جدید در پرتو یادگیریهای جدید میسر خواهد بود.
با این تبیین خوب است به سوال مهمترین موانع توسعه و راههای تحقق آن بپردازیم.
علل اصلی توسعه نیافتگی و تفاوتها و تمایزاتی که در میان جوامع بشری در یک زمان و یک جامعه در زمانهای مختلف مشاهده میشود در فرآیندهای ناکارای یادگیری جمعی است. برای سالیانی طولانی با ورود متغیرهایی به جریان تعاملات جمعی ما نظام ترجیحاتی شکل گرفته که یادگیری متناسب با خود را نیز به وجود آورده است. در حالی که نظام یادگیری ما متاثر شده است. ما در سطوح دیگری برای حل و فصل آثار ناشی از ورود این متغیرها تلاش میکنیم و بههمین دلیل کامیابی در حل مشکلات مزمن در اندازههای مورد قبول نیست.
به عنوان مثال، اگر ارتقای بهرهوری که حاکی از کیفیت نهادها و ارتقاء سطح تکنولوژی یک جامعه است را به عنوان یکی از ناکامیهای مزمن بدانیم که بهرغم چند دهه در کانون توجه بودن، به نتایج قابل اعتنایی منجر نشده است و آن را مورد مداقع قرار دهیم، میبینیم رمز ناکامیها در چارچوب نهادی، رانتمحور قابل شناسایی است.
در قالب این چارچوب نهادی اعطای پاداش برای هزینه کردن بیشتر، دوری از رقابت در تولید، شکلگیری انحصارات، افزایش حجم و اندازه دولت، پرهیز از شفافیت، رواج فساد سیستمی در حوزه اقتصاد، به هم خوردن رابطه برخورداری و تلاش، نتیجه و عمل، شکلگیری مناسبات مبتنی بر پول و بسیاری از بیماریهایی که از آن رنج میبریم، مجال ظهور و بروز مییابند و در نظام ترجیحات، عاملان و بازیگران اجتماعی جایی برای خود دست و پا میکنند در عین اینکه مضر برای پیشرفت و توسعه هستند.
میل به پیشرفت و توسعه به عنوان یک میل عمومی امروز در نظام یادگیری جمعی ما مسیرهایی را معرفی میکند که به این نتیجه منجر نمیشود.
ما بارها در این مسیرها گام نهادهایم، برخی سریعتر و برخی کندتر اما نتایج یکسان است و توفیق پایداری حاصل نمیشود.
تغییر در نهادها، تغییرات در جوامع را موجب میشود و تغییر در نظام یادگیری تغییرات نهادی را به وجود میآورد. برای حل مساله توسعه ما ناگزیر از فهم نهادهای فعال در کشور هستیم و بدون داشتن یک شناخت عمیق نهادی نمیتوان کار موثری انجام داد و آنگاه که درک نهادی مناسب حاصل شد و آبشخور رفتارهایی که مانع توسعه هستند به درستی شناسایی شد راه حل معتبر و پایدار در گرو رسوخ در لایههای عمیق نهادی و رسیدن به الگوهای یادگیری و مدلهای ذهنی و نظام ترجیحات (منظور مجموعه رجحانهایی است که بر انتخابهای مردم در زندگی جمعی تاثیرگذار هستند و این انتخابها را به سمت و سوی معینی هدایت میکنند) تا بتوان نتیجه گرفت.
از بهرهوری به عنوان یک موضوع از موضوعات بسیار یاد کردیم، در حالی که مجموعه مناسبات سیاسی ما شکلی از بودجهریزی را میسر میکند که در آن نتیجه و راندمان سهم قابل اعتنایی ندارد و در مناسبات اداری و مدیریتی نظام جبران خدمات و پاداش بر پایه معادله تناسب بین برخورداری و تلاش تعریف نشده و در نظام ترجیحات ما این اصل موقعیتی ندارد، بهرهوری پدیدهای واقعی نیست و عنصری فانتزی تلقی میشود. این که چرا مناسبات گوناگون در جامعه امروز ما، این اصول مسلم را برنمیتابد و نظام ترجیحات مغایر را به وجود میآورد، گمشده اصلی در فهم ناکامی در موضوع بهرهوری است.
تا وقتی میتوان بدون کار، برخوردار بود و تا وقتی میتوان مستقل از کمیت و کیفیت کار را ادامه داد، بهرهوری به وجود نخواهد آمد. هر یک از موضوعات مزمنی از قبیل نوسانی و ناپایدار بودن رشد، عدم توسعه شایسته بخش خصوصی، فقدان رقابتپذیری، نامناسب بودن محیط کسب و کار و... در چارچوب این تبیین قابل ردیابی و رسیدن به ریشههای نهادی و نظام یادگیری است و راه حل آن نیز از این طریق قابل شناسایی خواهد بود.
دیدگاه تان را بنویسید