روایت الیاس حضرتی از مجالس سوم و چهارم: به آقای هاشمی گفتم بازنده واقعی شما بودی
آقای هاشمی در خاطراتشان کسانی که جدل کردند را نمیآورد/ اگر بعد از جنگ می ماندم، حداقل تیمسار میشدم. در حد همین آقای قالیباف و سایرین/ محبوبیت من در رشت خیلی زیاد بود/ کاندیدای جامعه روحانیت بودم/ آقای محتشمی وزیر کشور مقتدری بود و آن زمان درخواست ملاقات شورا را قبول نمیکرد، نمایندهشان را راه نمیداد. درست برعکس امروز که شورای نگهبان نمایندگان وزارت کشور را راه نمیدهد/ در دفتر سیاسی سپاه با آقای ظریفیان و سایر دوستان بولتن سیاسی در میآوردیم/نامه محسن رضایی پوست خربزهای بود که آقای هاشمی زیر پای او قرار داد/ محسن رضایی در نامه خود برای دریافت ملزومات جنگ دست بالا گرفت و سقف خواستههای خود را مطرح کرد با استناد به همان نامه و وضعیت اقتصادی کشور آقای هاشمی پروژه پایان جنگ را پیش برد و امام هم راضی شدند/ امام دو سال آخر عمرشان خیلی فتواهای جدیدی دادند که کارهای ناتمامشان را تکمیل میکردند/ در دوران مجلس چهارم ، آقای هاشمی هم تمام لطفش شامل حال ما شد و هیچ کاری برای نیروهای خط امام نکرد/ ما آقای هاشمی را از قدیم راست نمیدانستیم. او از اول هم اصلاحطلب بود/
اعتمادآنلاین- مجلس سوم، یکدست چپ خط امامی و مجلس چهارم یکدست راست مخالف. بررسی فضای شکلگیری این دو مجلس، اتفاقات ریز و درشت آن دو و نقش مجلس در بزرگترین تحولات تاریخ انقلاب اسلامی کار آسانی است. مجلس سوم وقایعی مانند عزل مرحوم آیتالله منتظری از قائم مقامی رهبری، بازنگری قانون اساسی، پایان جنگ و رحلت امام خمینی را به چشم دید و مجلس چهارم نظارت استصوابی، دولت هاشمیرفسنجانی، تعدیل اقتصادی و تسویه چپها از حاکمیت را پیش چشم داشت. برای بررسی تمامی این اتفاقات و واکاوی زوایای پیدا و پنهان این دو مجلس شاید چندین جلد کتاب و دهها ساعت گفتوگو با کسانی که در متن حوادث بودند لازم است. با این حال تلاش کردیم در گفتوگو با "الیاس حضرتی"، نماینده هر دو دوره سوم و چهارم بخشی از پشت پردههای این دو مجلس را ببینیم. از اشتباه هاشمی در غلتیدن به دامان راست سنتی تا بازیابی رابطهاش با چپهای خط امامی و از مخالفتها با پایان جنگ تا نظارت استصوابی مواردی بود که با او مطرح کردیم. حضرتی هم به فراخور پاسخگو بود و اگر چه هنوز از بیان برخی نامها پرهیز داشت اما کم و بیش جریانها و تحلیلهایش از آن مقاطع حساس را بیان کرد.
**** قبل از برگزاری انتخابات مجلس سوم مجمع روحانیون از جامعه روحانیت منشعب شده و پس از سخنرانی امام خمینی درباره اسلام امریکایی تلقی عمومی جامعه، مخالفت امام با جریان راست بود و به همین دلیل اقبال عمومی به چپها بسیار بیش از حد تصور بود. این انتخابات را چگونه تحلیل میکنید؟
باید ابتدا یک عقبگرد به مجلس دوم بکنیم. در مجلس دوم لیبرالها حضور نداشتند، بنی صدری در کار نبود، مجاهدین خلق عملیات ترور انجام دادند و بعد از اینکه رقیب جدی خط امام یعنی حزب جمهوری حذف شد از اواخر مجلس دوم اختلاف و انشقاق شروع شد. این اختلاف در سیاستها و روشهای اقتصادی و سیاسی داخلی در دولت مهندس موسوی خود را نشان داد. استعفای برخی از وزرای کابینه مهندس موسوی مانند آقای توکلی هم نمایش دهنده این اختلاف بود. همچنین در موضوع نخست وزیری آقای مهندس موسوی برای دور دوم با وجود دفاع امام 99 نفر در مجلس مخالفت کردند که باعث افزایش و تعمیق شکاف شد. با این مقدمه وارد مجلس سوم شدیم. مجمع روحانیون از جامعه روحانیت انشقاق پیدا کرد و فکر میکردند امام با این رفتار برخورد خواهد کرد اما امام اصل انشعاب را به رسمیت شناخت و از آن استقبال کرد و بعد از آن هم موج اسلام ناب و اسلام امریکایی راه افتاد. قطعا امام مقصود اصلیاش جامعه روحانیت نبود. تجلی اسلام ناب هم قطعا فقط خط امام نبود.
**** بحث فقر و غنا هم مطرح بود؟
مصداق فقرو غنا در بخشی از جناح راست وجود داشت. یکی از عزیزان اصولگرا جزوهای در مخالفت با قانون کار توزیع کرده بود که حکومت حق ندارد افراد غنی را مجبور کند تا ثروت خودشان را کم کنند یا فردی را استخدام کنند یا افراد استخدام شده را اخراج کنند در حالی که فلسفه آفرینش این است که فقیر به فقرش و غنی به ثروتش امتحان شود. این جزوه به صورت دستی پخش شد. در آن مجموعه آقای آذری قمی تجلی این تفکر بود. اما در بین آنها لایههایی از این شدیدتر هم وجود داشت. سنگر مقابل ما جناح راست بود و سنگرهای پشت آن را نمیدیدیم. وقتی قانون انتخابات تصویب میشد حدود 14 نفر از نمایندهها بیانیه دادند که وا اسفا که در قانون انتخابات زنها حق کاندیداتوری دارند. میگفتند ممکن است کل مجلس زن شوند و رییس زن بشود.
**** شاخص این 14 نفر چه کسانی بودند؟
سید احمد بهشتی را در خاطر دارم. آنها تصویر درستی از حکومت اسلامی نداشتند. امام را رسما رد نمیکنند اما جریانی بود در میان آنها که امام را اصلا قبول نداشت. ولایتیهای
بی ولایت که امام میفرمود ربطی به اصولگراها نداشت اما در لایههای پشتی راست قرار داشتند. تجلی امروز آنها آیت الله صادق شیرازی است که اختلاف شیعه و سنی را باب میکنند. آنها در مورد زنان دیدگاههای به شدت متحجرانهای داشتند و پشت راست پنهان میشدند و اگر سیلی نثار آنها میشد اول به راستیها میخورد. در واقع جریان پشتی یک کاری میکرد ولی چک را جناح راست میخورد. داستان ما و تندروهای اصلاح طلب هم همین است. آنها یک کاری میکردند اما سیلیاش را ما میخوردیم. برگردیم به بحث. مقدمات اختلاف و انشقاق در مجلس دوم چیده شد. قانون کار، معادن، دولت مهندس موسوی و انشعاب مجمع روحانیون از مقدمات این اختلاف بود.
**** بلوکبندیهای جدید سیاسی در مجلس سوم رونمایی شد؟
به اعتقاد من این اتفاق در مجلس دوم و از ماجرای نخست وزیری مهندس موسوی و آن 99 نفر رونمایی شد. خیلی عریان وسط میدان آمدند و علی رغم نظر امام عمل کردند اما در مجلس سوم و فضای انتخاباتی به گونهای شد که جناح چپ به عنوان منادی اسلام نام پرچم آن را به دست گرفت و به طور طبیعی پرچم اسلام امریکایی نصیب راستها شد و از این ماجرا یک پیروزی قاطع به دست آوردند. البته در 30 نفر تهران همه افراد خط امام رای نیاوردند و یکی دو نفر مثل آقای ناطق از تهران رای آوردند. در مجلس سال اول آقای هاشمی رییس بود. فضای کشور به سمت انتخابات رفته بود و تغییرات اساسی در بعضی محورها انجام شد.
*** خود شما چطور تصمیم گرفتید کاندیدا شوید؟
قبل از مجلس سوم یک بار من جبهه بودم دوستان از رشت تماس گرفتند گفتند تصمیم گرفتیم شما کاندیدا شوید. ما در اهواز زندگی میکردیم آن زمان. گفتند امروز روز آخر استعفا است شما از سپاه استعفا بده و آماده کاندیداتوری باش. گفتم من برنامهای ندارم اما بالاخره راضی شدم و استعفانامه را نوشتم. در همان زمان بوی صلح را شنیده بودم. رفتیم قرارگاه و آقا محسن گفت با استعفای شما موافقت شده است. من هم از دفتر سیاسی وارد کار نظامی شده بودم بنابراین از ابتدا نظامی نبودم. آقا محسن هم گفت خوب است وارد مجلس شوید.
**** درجه نظامی که نداشتید؟
آن زمان هیچ کس درجه نداشت.
**** اگر بعد از جنگ میماندید چه درجهای میگرفتید؟
حداقل تیمسار میشدم. در حد همین آقای قالیباف و سایرین. چون فرمانده لشکر بودم.
در ایام تبلیغات چگونه عمل میکردید؟
خلاصه ما استعفا دادیم و وارد رشت شدیم. محبوبیت من در رشت خیلی زیاد بود. جامعه روحانیت من و دو سید روحانی را کاندیدا کردند. جامعه روحانیت رشت هم خیلی راست نبود. در میانههای تبلیغات بودیم که اسم من و آقایان حجازی و مصطفوی کنار هم مطرح بود. جوانها گفتند ما برای آن دو نفر کار نمیکنیم. من به هر ضرب و زوری بود آنها را قانع میکردم که برای هر سه نفر کار کنند اما به یکباره دیدم روحانیون و علما بالای منبر فقط برای آن دو نفر تبلیغ میکنند و هیچ اسمی از من نمیبرند. رفتم پیش آقای احسانبخش و اعتراض کردم، ایشان هم گفت زورم به آقایون نمیرسد. ما هم گفتیم بسیار خب من هم تک نفری کار میکنم. خلاصه آن ائتلاف به هم خورد و این شد پدیده انتخابات که بالاترین تبلیغ برای من شد. من هم پول نداشتم که تبلیغ کنم. تنها عنصر تبلیغی که به پول نیاز نداشت سخنرانی بود. من هم در این مورد حسابی کار کردم. در تمام روستاها سخنرانی کردم آن هم پشت سر هم. من هم رگباری سخنرانی میکردم و همه هماهنگ بودند که به محض اینکه رسیدم شروع کنم به سخنرانی و بعد از سخنرانی هم سریع بروم که به مراسم بعدی برسم. یک بار هم فردی مرا به یک مسجدی در ساعت 11 شب دعوت
کرد. فردایش گفت امام جماعت مخالفت کرده است. گفت اسم شما را که آوردم مخالفت کردند. من هم گفتم ما حتما به همان مسجد میرویم. بنده خدا گفت من دعوتم را پس گرفتم ولی من گفتم اگر امشب آنجا سخنرانی نکنم نمیتوانم نماینده این مردم باشم. ما رفتیم آنجا دیدیم مردم جلوی مسجد ایستادهاند. خلاصه در مسجد را باز کردند و ما رفتیم داخل. پشت مسجد بیجار بود و امام جماعت بنده خدا از در پشتی در رفت. انتخابات تمام شد و ساعت 3 نصفه شب ما مشغول خوردن سحری بودیم که خبر دادند کار تمام شده و رای آوردهایم. آقای احسانبخش هم در آن مدت حسابی علیه ما حرف زده بود. دوستان ایشان به من گفتند بلند شو برویم دیدن آقای احسانبخش که من مخالفت کردم و گفتم سلام برسانید ولی خوابم میآید و نمیآیم. نقش آقای احسانبخش را قدیمیها و گیلکها میدانند. گذشت و در روز عید فطر رفتیم مصلا و آقای احسانبخش به زور من را در ماشینش برد و رفتیم خانه ایشان. خلاصه در آن جلسه کدورتها تا حدودی رفع شد.
**** در مورد انتخابات مساله ابطال انتخابات مطرح شد
امام آقای محمد علی انصاری را به عنوان نماینده معرفی کردند. آقای محتشمی وزیر کشور مقتدری بود و آن زمان درخواست ملاقات شورا را قبول نمیکرد، نمایندهشان را راه نمیداد. درست برعکس امروز که شورای نگهبان نمایندگان وزارت کشور را راه نمیدهد. ایشان خیلی سخت میگرفت و برداشت خودش از قانون را خیلی جدی اجرا میکرد. میگفت شورای نگهبان فقط ناظر است و حق دخالت ندارد. اما شورای نگهبان خواستار دخالت بودو محتشمی پور هم نمیگذاشت. در شمارش آرا هم وزیر کشور میگفت فقط میتوانید نگاه کنید. به نظر من میتوانست کمتر سختگیری کند. این دعواها به محضر امام رفت و در نهایت با گزارشی که آقای انصاری داد امام فرمودند انتخابات تهران نباید ابطال شود.
**** انتخابات با سلامت برگزار نشد. میدانید این جمله را چه کسی گفت؟
صافی؟
**** خیر مرحوم مهدویکنی. این از اولین مواردی بود که در نتیجه انتخابات تشکیک کردند، مربوط به جریان راست بود.
آنها بگویند ثواب است ما بگوییم کباب میشویم.
**** به خاطر رای نیاوردنشان تشکیک کردند؟
هم رای نیاوردن بود و هم اشکال قانونی در مورد اختیارات شورای نگهبان بود. آقای محتشمی پور یک تفسیری از قانون داشت و آنها تفسیر دیگری.
**** امام هم بیشتر طرف محتشمیپور را میگرفتند.
بله.
**** مهمترین موضوعات مجلس سوم؟
موضوع اول پذیرش قطعنامه بود. ما تعدادی از فرمانده لشکرها و بچههای جبهه بودیم که میخواستیم مجلس را در خدمت جنگ قرار دهیم. نه فقط مجلس بلکه ما کل مملکت را میخواستیم در خدمت جنگ قرار دهیم.
**** شما دوست نداشتید جنگ تمام شود؟
دوست داشتیم جنگ با عزت تمام شود. مثلا سقوط صدام.
**** شما نماینده نگاه بچههای جنگ بودید؟
بله. من اولین نطقم در مورد جنگ بود. گفتم 5 تفکر در مورد جنگ وجود دارد یک: جنگ جنگ تا رفع کل فتنه از جهان. که این یک بحث کلی بود و در نگاه امام هم وجود داشت. دوم جنگ جنگ تا پیروزی است. تفکر سوم جنگ جنگ تا یک پیروزی است. در این لحظه با دست به آقای هاشمی اشاره کردم. تفکر بعدی صلح برای حفظ نظام که مال نهضت آزادی بود و تفکر بعدی صلح برای انهدام نظام بود که مال منافقین بود که میگفتند سرباز سرخورده و بدون دستاورد میتواند مقدمه شورش باشد.
**** شما حامی کدام شعار بودید؟
ما به دنبال جنگ جنگ تا پیروزی بودیم. بعد از آن سخنرانی آقای هاشمی من را صدا کرد و گفت چه سخنرانی آتشینی کردی. از زمان قرارگاه و درگیریهای والفجر 8 ما ماهها با آقای هاشمی حرف و بحث داشتیم.
**** عزل آقای منتظری هم در همان ایام رخ داد؟
بله. هنوز ما صندلی هایمان را در مجلس درست پیدا نکرده بودیم که موضوع عزل آقای منتظری پیش آمد.
**** در مورد آقای منتظری نظر شخصی شما چه بود؟
من قبل از عزل هم انتقاداتی به ایشان داشتم. معتقد بودم ایشان ساده است اما فکر نمیکردم عزل شود. چون در جریان مهدی هاشمی اخبار را داشتم...
**** از کجا اخبار را بهدست میآوردید؟
ما کارمان همین به دست آوردن اخبار بود. دفتر سیاسی سپاه با آقای ظریفیان و سایر دوستان بولتن سیاسی در میآوردیم تا اینکه آقای هرندی، شریعتمداری و سلیمی نمین از آنجا به دلیل اختلافات رفتند و ما هم دفتر مطالعات و تحقیقات جنگ را راه انداختیم و اخبار محرمانه را به فرماندهان جنگ میدادیم. من زمانی که جبهه بودم بولتنها را به قالیباف و قاسم سلیمانی میدادم. محتوایش اخبار محرمانه ایرنا، خبرهای پشت پرده و... بود که همه را جمع میکردیم.
**** رحلت حضرت امام هم در مجلس سوم رخ داد.
این یک حادثه عظیم بود. رهبری آیت الله خامنهای هم بعد از آن بود که هر کدام داستان خاص خودش را داشت که بیشتر در مجلس خبرگان میگذشت.
**** شما در عملیات مرصاد شرکت کردید؟
ما آن زمان نماینده بودیم. با آقای نوبخت که الان سخنگوی دولت هستند و سایر نمایندگان گیلان به لشکر قدس رفتیم. قرار شد نمایندهها به لشکرهای خودشان بروند تا با فراخوان امام بتوانیم نیروهای مردمی را ساماندهی کنیم و جبههها دوباره رونق بگیرد. زمانی بود که حضور نیروهای مردمی در جبههها کمرنگ شده بود تعداد گردانهای مورد نیاز برای عملیات تشکیل نمیشد و در نهایت منجر به نامه محسن رضایی شد که این نامه به نظر من پوست خربزهای بود که آقای هاشمی زیر پای او قرار داد. یعنی به او گفت ملزومات مورد نیاز برای ادامه جنگ را بنویس. محسن رضایی هم دست بالا گرفت و سقف خواستههای خود را مطرح کرد. با استناد به همان نامه و وضعیت اقتصادی کشور آقای هاشمی پروژه پایان جنگ را پیش برد و امام هم راضی شدند.
**** پس گلایه رضایی از هاشمی درست است؟
بله. آقای هاشمی کار را مدیریت کرد و به پذیرش قطعنامه رساند.
**** شما موافق پذیرش قطعنامه بودید؟
لحظات آخر باید میپذیرفتیم. راه دیگری نداشتیم. به نقطهای رسیده بودیم که میدیدیم امکانش نیست ادامه دهیم. خواسته ما نبود اما مجبور شدیم.
**** وقتی ماجرای قطعنامه اتفاق افتاد چه حسی داشتید؟
امام آنقدر اشراف قوی داشت که کلامش موضوع را ختم میکرد و جای بحث نمیگذاشت. شما تصور کنید یک کسی وارد خانه شما شده است خانوادهتان را زده و خانه و زندگیتان را به هم زده و کلی درگیری داشتید تا از خانه او را بیرون کردهاید. فرهنگ ایرانی به گونهای است که معمولا قانع نمیشود به این و باید به نوعی انتقام بگیرد. آدمهای با غیرت این طوریاند. نمیشود بعد از اینکه او را از خانه بیرون انداختید بگویید آقا مخلصیم به سلامت. هدف این بود که او باید تنبیه شود. این تنبیه در ذهن همه بود. باید درس عبرتی میشد که دیگران هم از این هوسها نکنند. انقلاب اسلامی با دوره قاجار فرق دارد.
***** در موضوع بازنگری قانون اساسی هم اتفاقات ریز و درشت زیادی رخ داد.
امام دو سال آخر عمرشان خیلی فتواهای جدیدی دادند که کارهای ناتمامشان را تکمیل میکردند. آقای منتظری که عزل شد امام حساب کردند که بهترین فرد آقای منتظری بود اما با کارهایی که انجام داد به آنجا رسید. نمیشد کسی را پیدا کرد که مرجع هم باشد و شرایط سیاسی رهبری را هم دارا باشد. بنابراین بحث مرجعیت برداشته شد و کار را امام ساده کردند. مراجع مهمی در قید حیات بودند اما آن بینش سیاسی لازم موجود نبود. امام حتی گفتند مرجعیت هیچ امتیاز ویژهای نیست. به این رسیدند که رهبری مجتهد متجزی باشد. در مجلس مفصل بحث میشد. قرار شد محورهایی را نمایندهها مشخص کنند. خبر رسیده بود که امام کمیتهای را مامور کرده است. یکی از نقاط اختلافی مساله رییسجمهور و نخست وزیر بود. آن زمان هم به بن بست رسیده بودیم. اشکالات از دید نمایندگان به امام داده شد. امام برای بعضی از مشکلات احکام ثانویه از اکثریت نمایندهها ملاک قرار دادند. برای احکام ثانویه که موضوع اختلاف بین مجلس و شورای نگهبان بود و شورای نگهبان خود را موظف میدید براساس احکام اولیه تصمیم بگیرد امام نظر دو سوم نمایندگان را برای تصویب موضوعات ملاک قرار دادند.
**** نگاه چپ و راست چگونه بود؟
مرز جدی وجود نداشت. در میان چپ و راست بعضیها مخالف و بعضی هم موافق بودند.
**** شاخصترین چهرههای مجلس سوم چه کسانی بودند؟
آقای کروبی، بیات، سید هادی خامنهای، ابراهیم اصغرزاده و الویری مطرح بودند. افرادی مثل فخرالدین حجازی موردی تاثیر گذار بودند.
**** لابی من مجلس سوم چه کسی بود؟
آقای بیات. هم در هیاترییسه بود و هم به عنوان یک روحانی با سواد خیلی وقت میگذاشت.
**** با چه کسانی بیشتر صمیمی بودید؟
با چپ سنتی بیشتر حشر و نشر داشتیم. آقای موسویلاری، اصغرزاده، مظفرنژاد و دوزدوزانی بودند. هنوز اختلافها جدی نشده بود.
**** مهمترین کاری که در مجلس سوم کردید چه بود؟
چاوشسکو، رییسجمهور رومانی به ایران آمد با دعوت آقای ولایتی. تمام تشریفات هم انجام شد. از ایران که برگشت مردم او را کشتند در همان فرودگاه و انقلاب شد. من و آقای موسویلاری و تعدادی دیگر از آقای ولایتی سوال کردیم. روزنامه رسالت یادداشت تندی نوشت و سعی کرد داستان 8 نفر و مک فارلین را بازسازی کند. رهبری هم صحبتی کردند و از این کار ما انتقاد کردند. البته خیلی آشکار نبود. در رشت علما همه بالای منبر رفتند و گفتند حضرتی ضد ولایت فقیه شده است.
**** محور سوال شما از ولایتی چه بود؟
ما میگفتیم چطور وزارت خارجه اینقدر بی اطلاع است که رییسجمهور رومانی را رسما دعوت میکند بعد طرف در همان فرودگاه مقصد کشته میشود و در کشورش انقلاب صورت میگیرد؟ به هر حال انقلاب یک شبه که نمیشود. زمینههایی داشته است.
**** در مجلس چهارم برای نخستین بار نظارت استصوابی اعمال شد و تعداد زیادی از نیروهای چپ و خط امام از حضور در رقابت بازماندند. فضای آن دوره به چه شکل بود؟
مجلس چهارم با وضعیت ویژهای شروع شد. آقای هاشمی در اوج قدرت بود. مجلس سوم هم که در اختیار جناح چپ بود با ایشان بهشدت درگیر شده بود، آقای اصغرزاده و صالح آبادی هم زندانی شده بودند. نظارت استصوابی هم برای نخستین بار اعمال میشد. آقای هاشمی هم تمام لطفش شامل حال ما شد و هیچ کاری برای نیروهای خط امام نکرد. مقدمات نظارت استصوابی از مجلس سوم و بحث انتخابات حوزه تهران انجام شد که میخواستند حوزه تهران را کلا ابطال کنند اما امام اجازه ندادند. یک بار هم در مورد آقای سلامتی آقای خزعلی گفته بود ایشان کمونیست است که امام برخورد جدی کردند. یک بار هم در مورد آقای رضوی فقیه امام به نفع شورای نگهبان وارد شدند. اما اصلش از پایان مجلس سوم اجرایی شد.
**** در خاطرات ایشان میبینیم که تقریبا هیچ اقدامی برای بازگرداندن کاندیداهای خط امامی که رد صلاحیت شدند انجام نداد.
بله. همین طور بود. ایشان کار خودش را کرد. در نماز جمعه توفانی به پاکرد و گفت که نگذارید اینهایی که چوب لای چرخ دولت میگذارند رای بیاورند. برادر بزرگوارشان هم در صدا و سیما همه زحمتش را کشید. در مجلس چهارم فرمانداریها هم دست به کار شدند تا جلوی جناح چپ را بگیرند. در حوزه انتخابیه خود ما که رشت بود فرماندار رسما وارد شده بود، هیاتهای نظارت و بخشداریها را فعال کرده بود تا من رای نیاورم. خلاصه نتیجه مجموعه اقدامات دوستان این شد که خط امامیها شکست خوردند.
****چرا برخی چهرهها نظیر آقای موسوی خوئینیها و کروبی و دیگران رای نیاوردند؟
آنها موج قدرتمندی برای تخریب راه انداختند. تلویزیون هم برای نخستین بار خیلی شدید وارد کار شد. در مورد آقای کروبی میگفتند در عروسی دخترش سکه پخش کرده و... جنگ روانی همهجانبهای علیه ما راه انداختند. بعد از آن حدودا 40 نفر به صورت انفرادی رای آوردیم و به مجلس رفتیم.
**** چهرههای شاخص چه کسانی بودند؟
آقایان ذاکری، غریبانی، مجید انصاری و دیگر دوستان بودند که فراکسیون خط امام را تشکیل دادیم.
**** بعد از شکلگیری مجلس به خاطر رفتار آقای هاشمی از ایشان انتقاد نکردید؟
حدودا 6 ماه از مجلس گذشته بود که من به دیدن آقای هاشمی رفتم که البته در خاطرات ایشان نیست. ایشان در خاطراتشان کسانی که جدل کردند را نمیآورد. آن زمان یک روز در هفته نمایندهها در وقتهای 10 دقیقهای میتوانستند با رییسجمهور دیدار داشته باشند. مجلس با معرکه گردانی آقای باهنر و ریاست آقای ناطق نوری کاملا در اختیار جریان راست بود. ما هم یک اقلیت 50- 40 نفره بودیم. یک تعدادی هم مستقلین و پراکندهها بودند.
من وقتی رفتم پیش آقای هاشمی ایشان از زمان جنگ من را میشناخت. انتظار داشت من هم مثل بقیه نمایندهها چند نامه و درخواست برای حوزه انتخابیهام مطرح کنم. من به ایشان گفتم میخواهم در این ملاقات موضوعات ملی را مطرح کنم. ایشان استقبال کرد. گفتم انتخابات تمام شد. یک بازنده واقعی داشت و یک بازنده ظاهری. بازنده ظاهری ما بودیم، تعداد زیادی از دوستانمان رد شدند، تعدادی هم با جوسازی رای نیاوردند. ایشان پرسید بازنده واقعی کیست؟ گفتم شمایید. تغییر چهره ایشان بعد از این جمله برای من برای من کاملا محسوس بود و صورتشان قرمز شد. گفتم شما دنبال برنامههایی هستید و بهترین مجلس برای این برنامهها مجلسی است که نیمی چپ و نیمی راست باشد تا با استفاده از این دو جناح بتوانی پرواز کنی و برنامهها را انجام دهید ولی مجلسی تشکیل دادهاید که 200 نفر راست هستند. اینها از فرودگاه شما بلند شدند اما نخستین بمبها را روی سر خود شما میریزند. گفت که دوستان شما در مجلس سوم خیلی من را اذیت کردند و من هم برخورد کردم. اینها هم اگر اذیت کنند همان کار را میکنم. شما نمیتوانید بیش از حد روی این جریان حساب کنید. باز هم ایشان دلایلی آورد که بر اساس
آن معتقد بود میتواند کارهایش را انجام دهد. من به ایشان گفتم این مجلس شما را اذیت خواهد کرد اما در درگیری شما با آنها ما طرف شما را میگیریم و میتوانید روی فراکسیون ما حساب کنید. ایشان پرسید چند نفرید؟ گفتم 30 تا 40 نفریم ولی قدرت تبدیل شدن به فراکسیون 100 نفری را داریم. من مستقلها را هم حساب کردم که شروع کردیم به سازماندهی آنها. نکته دوم هم به ایشان گفتم «با آقای کروبی برخورد شد با شایعات وحشتناک ایشان را اذیت کردند با آقای خوئینیها برخورد شده و از مرکز مطالعات استراتژیک عزل شدهاند. آقای اردبیلی هم تهران را ترک کرد و به قم رفت. اینها خلافی دارند که ما خبر نداریم؟ ما جز عشق به امام و انقلاب در اینها چیزی ندیدیدم. موقعی که آقای ایرج فاضل را در مجلس سوم استیضاح کردند شما به عصر نرسیده به ایشان حکم دادید برای فرهنگستان. الان هم آقایان را اعاده حیثیت کنید وگرنه این داستان سراغ خود شما هم میآید.» آقای هاشمی گفت رفقای شما اشتباه میکنند. فکر میکنند انقلاب در سراشیبی افتاده و دارند خودشان را کنار میکشند. ضد انقلاب بیاید اول از همه آنها را میزند. باز من گفتم شما برای تحبیب قلوب کاری بکنید اما ایشان اصلا در
آن حال و هواها نبود.
**** بعد از آن ملاقات چه اتفاقاتی افتاد؟
مدتی گذشت که برادر ایشان را به بدترین شکل از صدا و سیما عزل کردند. نمایندههای اکثریت گارد خیلی بدی علیه او گرفتند تا عزل شد. بعد از دو ماه از دفتر آقای هاشمی زنگ زدند و گفتند فلان روز بیایید. در ملاقات دوم آقای هاشمی از من پرسید آن فراکسیونی که گفتی چند نفرید؟ گفتم صد نفر. گفت چطور ثابت میکنید؟ گفتم یک ملاقات بگذارید هفته بعد همه را میآوریم. هفته بعد 10 نماینده را بردیم پیش آقای هاشمی و همانجا شدیم یک فراکسیون خط امام و مستقلین.
**** این فراکسیون چه کارهایی انجام داد؟
ما تبدیل شدیم به فراکسیون حامی دولت و دوستان راست مجلس مخالفان هاشمی شدند. در خصوص سیاستهای تعدیل اقتصادی آنها بهشدت با هاشمی درگیر شدند. سیاستهای هاشمی در جامعه هم بازخورد بدی پیدا کرده بود.
**** شما با این نیت پیش هاشمی رفتید که او را از بدنه راست جدا کنید یا قصد دیگری داشتید؟
ما آقای هاشمی را از قدیم راست نمیدانستیم. او از اول هم اصلاحطلب بود. الان هم اصلاحطلب است. شاید از ما هم اصلاحطلبتر باشد. اصلاحطلب از نظر ما یعنی کسی که فکر امام را داشته باشد و با تحولات منطقه و جهان و کشور بتواند آن تفکر را روزآمد کند. کسی که دگم نباشد و نگاهش به دولت واقع گرایانه باشد. همه اینها در آقای هاشمی بود. آن زمان که ایشان درباره مترو صحبت میکرد جناح چپ اصلا به این چیزها فکر نمیکرد. یا زمانی که درباره پوشش و لباسهای رنگی حرف میزد و میگفت اورکتها ر ا کنار بگذارید دوستان ما در مجله بیان تحت عنوان مانور تجمل مقالات زیادی مینوشتند. آقای هاشمی هم عیب و ایراد دارد اما به لحاظ نگاه اصلاحطلبانه و پویا بودن حکومت و فقه حکومتی از همه اصلاحطلبان جلو بود. منتها ایشان میخواست وسط بایستد و همه را داشته باشد. وقتی در مسند قدرت قرار گرفت فرمان را چرخاند. به هر حال قدرت آسیبهایی دارد که باعث میشود فرد بخشی از واقعیت را نبیند. تصور آقای هاشمی این بود که کشور در اختیارش است و دیگران به مشغولیتهای متعددی میپردازند. اما واقعیت چیز دیگری بود. ایشان با محور قرار دادن موضوعات اقتصادی میخواست
ساختاری ایجاد کند که بقیه دنبال ایشان بروند و فاعل بالاختیار نشوند بلکه مفعول بالاجبار باشند.
دستاورد آن همکاری و جلسه چه بود؟
آقای هاشمی بعد از آن به تقابل با جریان راست افتاد. سیاستهای تعدیل اقتصادی در حال اجرا بود و نتیجه آن کار زاییده شدن مجلس پنجم بود و از اواخر مجلس چهارم کارگزاران متولد شد. همان موقع از من دعوت کردند که در کارگزاران حضور یابم که من گفتم ما تشکیلات نیروهای خط امام را داریم و همانجا هستیم اما در تنظیم لیست کارگزاران در مجلس پنجم من به دوستان کمک میدادم چون نمایندهها و حوزههای انتخابیه را میشناختم. ورود کارگزاران در خلأ نبود مجمع روحانیون و سازمان مجاهدین شکل گرفت. کارگزاران نقطه تفاهم هاشمی و حاکمیت بود. همان جملهای که ایشان در ملاقات با ما گفت محقق شد. ایشان به ما گفت اگر شما هم نیایید من خودم یک جریان چپ میسازم. کارگزاران پدیده مجلس پنجم شد و 80- 70 نیروی خوب به مجلس برد.
**** به عنوان نماینده با رهبری هم دیدار داشتید؟
دیدار فردی نه. البته در مجلس پنجم دیدار خصوصی هم داشتیم.
***** در مجلس چهارم اختلاف اقتصادی جریان چپ با ایشان مشخص بود. به هر حال جریان چپ به دنبال سیاست درهای باز نبود و بیشتر سیاست اقتصاد دولتی را دنبال میکردند اما تصور میشد جریان راست که از دولت مهندس موسوی استعفا دادند و به نوعی کنار هم گذاشته شدند باید با آقای هاشمی همراهی میکردند اما آنها هم بدل به منتقدان و بعضا دشمنان هاشمی شدند. چرا این اتفاق افتاد؟
دو تا گروه با آقای هاشمی مخالف بودند. هم بچههای جناح چپ، هم راست. بخشی از جناح چپ همراه هاشمی شدند مثل آقای الویری، موذنزاده، هدایت آقایی و... در واقع جناح چپ دو شقه شد. چپ، مدرن و چپ سنتی. ما خط امامیها چپ سنتی بودیم. استکبارستیزی، محرومان، مستضعفین، نهضتهای آزادیبخش، تمرکز روی کارگاههای کوچک، مخالفت با وام خارجی و... خصوصیت ما بود. از این زاویه حمایت از محرومین و مستضعفین و سایر تفکرات ما با آقای هاشمی در تضاد بود. اینجا جناح چپ بهشدت با آقای هاشمی درگیر بود. بخشی از بچههای جناح چپ هم وارد جریان آقای هاشمی شدند.
*** مخالفت شما بحق بود یا به دلیل همان حب و بغضهای سیاسی شکل میگرفت؟
ما انتقاداتمان روشن بود. کشوری که اقتصاد 90 درصد دولتی دارد نمیتواند به یکباره فرمان را به دلیل تز آقای طبیبیان و امثالهم بچرخاند. شما نمیتوانید اقتصاد بهشدت انقباضی را یکشبه انبساطی کنید. ما هم مخالف اقتصاد انبساطی نبودیم اما میگفتیم یکشبه و به یکباره نمیتوان این کار را انجام داد. باید مرحله به مرحله با فراهم کردن مقدمات فرهنگی و اجتماعی کار را پیش برد. بدون در نظر گرفتن نظام تامین اجتماعی کارآمد نمیتوان به یکباره تغییرات شدیدی اعمال کرد. نتیجه این اقدام و تغییر ناگهانی بحرانهایی بود که در اکبرآباد اسلامشهر و مشهد و برخی نقاط دیگر اتفاق افتاد. به هر حال مردم ما در انتها دنبال براندازی نیستند و نظامشان را دوست دارند اما این اقدامات اگر بدل به یک شورش سازمان یافته میشد واقعا جمع کردنش کار سختی بود. ما در کمیسیون اقتصادی با آقایان نبوی و باهنر و مرحوم حسینی شاهرودی همکار بودیم. خیلی از برنامههای آقای هاشمی به هم خورد و خود ایشان هم فهمید حرکت عجولانهای کرده است. این موضع ما بود که مخالف آقای هاشمی در چپ سنتی بودیم. در جناح راست مخالفت از این زاویه بود که اختلاف اقتصاد تجاری و صنعتی بود. دعوا
بین سرمایهداری صنعتی و تجاری بود. مثلا فروشگاههای رفاه و راهاندازی آن دعواهای جدی ایجاد کرد. بازار مقاومت میکرد و میگفتند کسبه خرد آسیب میبینند. وقتی کرباسچی نوسازی را شروع کرد شهروند را هم اضافه کرد. در راستای این نوسازی نزدیک دو سال طول کشید تا توانستند فقط میدان تربار را منتقل کنند. مقاومتهای این مدلی وجود داشت. یک زاویه ارزشی هم داشتند که با ما مشترک بودند. هم راست سنتی و هم چپ سنتی مشترک بودند البته آنها بیمحابا جلو نمیآمدند چون نمیخواستند هاشمی را از دست بدهند در جلسات خصوصی بیشتر منتقد بودند.
**** مدیریت آقای ناطق چطور بود؟
مدیریت ایشان در مجلس چهارم و پنجم با درایت و کفایت بود. توجه ایشان منوط به برخورد جناحی نبود.
**** به عنوان فراکسیون دیدار داشتید؟
ما دیدگاههای خودمان را منتقل میکردیم و ایشان هم مخالفتی با فعالیت ما نداشت.
**** کابینه دوم آقای هاشمی در مجلس چهارم رای اعتماد گرفت. شما هاشمی 72 را با هاشمی 68 مقایسه کنید چه تفاوتی میبینید؟
قطعا ایشان تفاوت کرده بود.
**** در مجلس چهارم خیلیها رد شدند اما آقای هاشمی وزارت کشور را به عبدالله نوری داد ولی همان را هم در کابینه دومش گرفت.
آقای هاشمی نمیخواست با جناح راست شاخ به شاخ شود اما اکثریت مجلس همیشه واقعیتهایی را به دولت دیکته میکند. وقتی بحث کابینه مطرح میشود بزرگان فراکسیون اکثریت جلساتی را پشت پرده با رییسجمهور دارند. در این جلسات باید با معاونان رییسجمهور و ایشان در مورد گزینهها به تفاهم و تعامل برسند تا بتوانند از آن دفاع کنند. قاعدتا رییسجمهور واقعگرا خودش را با فراکسیون اکثریت تنظیم میکند.
**** یعنی آقای هاشمی هم با زور مجلس مجبور بود کابینهاش را تغییر دهد؟
قدرت مجلس را دست کم نگیرید. مجلس سخنرانی در دانشگاه نیست که بروید سخنرانی کنید.
**** تسویه با معدود وزرای چپ کابینه محصول خواست مجلس چهارم بود؟
به نظر من مجلس چهارم آن توانایی را داشت که ارادهاش را به آقای هاشمی دیکته کند. همین الان هم وزرای آقای روحانی بالاخره از دل لابی با مجلس بیرون آمدهاند.
**** پیام رای اول شدن آقای سیدعلیاکبر موسوی (اخلاق در خانواده) چه بود؟
تلویزیون همیشه چهره ساز بوده. با وجود رسانههای رقیب همچنان تلویزیون چهره سازترین رسانه است. آقای حسینی هم با یک روحیه خیلی ملیح و جذاب در تلویزیون بود. آقای قرائتی هر جا برود رای دارد. بیست سال پیش بیشتر هم رای داشت. ممکن است یک فرد قویتر از ایشان هم حضور داشته باشد اما تلویزیون است که چهره میسازد.
**** شرکت نکردن بخشی از اصلاحطلبان در مجلس چهارم به دلیل رد صلاحیتها، غلط بود؟
قطعا اشتباه بود. قهر با صندوق معادل از دست دادن فرصت است.
**** چقدر از سهم نبودن جناح چپ در مجلس تقصیر خودشان بود؟
در سیاست قهر کردن فقط در حالتی مفید است که 90 درصد مردم تحریم کنند. آیا ما در ایران چنین وضعیتی داریم؟ انتخابات همیشه حدود 50 درصد رای وجود دارد. قهر کردن جز به ضرر آن حزب و جریان نیست.
**** چقدر عقب افتادید با آن قهر؟
اگر شرکت میکردند تعدادی اضافه میشدند. ما همیشه از نبود یک مرکز منسجم رنج میبریم. یک کانونی باید باشد که ایدهها و سوژهها و اندیشه تولید شود.
دیدگاه تان را بنویسید