صباح زنگنه : ایران باید تخلف حقوقی عربستان را به چالش بکشد
در خصوص مشروعیت و مقبولیت این اقدام عربستان، تبعات حقوقی این اقدام برای ریاض، راهکارهای پیش روی ایران برای مقابله با آن و تنش به وجود آمده در رابطه دو کشور با صباح زنگنه، نماینده پیشین ایران در سازمان همکاریهای اسلامی و کارشناس مسائل منطقه گفتوگویی داشتیم که در زیر میخوانید:
*** عربستان سعودی برای هیات ایرانی جهت حضور در نشست مقامهای ارشد سازمان همکاریهای اسلامی ویزا صادر نکرده است. آیا عربستان سعودی به بهانه قطع روابط دوجانبه با ایران و تنش میان روابط دو کشور میتواند به هیات کشورمان ویزا ندهد؟
بر اساس قوانین و عرف روابط بینالمللی، هنگامی که یک کشور میزبان یک سازمان و نهاد فراملی و بینالمللی میشود، متعهد است تا به اعضای آن سازمان و نهاد هم تسهیلاتی بدهد. از هنگامی که سازمان همکاریهای اسلامی در سال ١٩٧٠ میلادی تشکیل شد و دبیرخانه آن در جده مستقر شد، توافقنامهای به نام موافقتنامه مقر میان این سازمان با دولت عربستان سعودی امضا شد که بر اساس بر آن موافقتنامه، همه تسهیلات و خدماتی که دولت عربستان سعودی موظف به ارایه و انجام آنها است، بیان شده است. از جمله تسهیلاتی که دولت عربستان سعودی موظف به ارایه آن است میتوان به مصونیت دیپلماتیک برای کارکنان و نمایندگان هیاتهای کشورهای عضو تا ماشینها و پلاک سیاسی تا صدور ویزا به هیاتهایی که به اجلاس دعوت میشوند، اشاره کرد. هرگونه تخلف از این موافقتنامه به معنای عدم پذیرش میزبانی سازمان و استقلال آن در این باره است. به عبارت دیگر، میتوان گفت که عربستان سعودی در این باره تخلفی حقوقی کرده است.
*** این تخلف عربستان سعودی از موافقتنامه مقر چه تبعاتی را میتواند برای این کشور در پی داشته باشد؟
عدم رعایت عربستان سعودی نسبت به عرف بینالمللی و تخلف در موافقتنامه مقر همان طور که گفته شد به معنای دخالت در امور سازمان همکاریهای اسلامی است که پیگیریهای جدی در جهت ایجاد یک موضع و اجماع میان کشورهای عضو سازمان در این باره میتواند منجر به تغییر محل دبیرخانه آن شود.
*** آیا سابقه داشته است که عربستان سعودی در این باره تخلف داشته باشد و برای هیاتها ویزا ندهد؟
بله؛ متاسفانه عربستان سعودی اقدامات اینچنینی نسبت به برخی اعضای سازمان همکاریهای اسلامی داشته است. تاکنون عربستان سعودی در رابطه با سودان و هیاتهای سودانی، پاکستان و هیاتهای پاکستانی، سوریه و هیاتهای سوری و عراق و هیاتهای عراقی این گونه رفتار کرده و به آنها ویزا نداده است. تخلف عربستان سعودی در این گونه موارد یکی، دو تا نیست و نیاز به اقداماتی جدی و موضعی سخت است.
*** چرا با وجود تکرار تخلفات از سوی ریاض و نقض موافقتنامه مقر، برخوردی با دولت عربستان سعودی نشده است؟
دلیل اصلی در این باره شاید به خاطر کمتوجهی و به عبارت دقیقتر بیتوجهی به ظرفیتهای این سازمان است. سازمان همکاریهای اسلامی، یکی از بزرگترین سازمانهای بینالمللی است به گونهای که ۵۷ کشور از قارههای مختلف عضو آن هستند. البته باید به این مساله هم اشاره کنم که یکی دیگر از مسائل تحت فشار بودن بسیاری از کشورهای عضو در روابط اقتصادیشان با عربستان سعودی است و همین موجب شده تا آنها مواضعی روشن در برابر تخلفات عربستان نداشته باشند و از جهتگیری در این باره اجتناب بورزند.
*** جمهوری اسلامی ایران در برابر تخلفات عربستان سعودی در سازمان همکاریهای اسلامی چه اقدام حقوقی میتواند داشته باشد؟
ایران در این باره میتواند شکایت کند ولی من فکر نمیکنم اقدام حقوقی در این باره زیاد کارساز باشد.
*** نهاد رسیدگیکننده به این شکایت کجاست؟ و اینکه چرا فکر میکنند به نتیجه خاصی نمیرسد؟
یک دفتر حقوقی برای رسیدگی به تخلفات و امور حقوقی در دبیرخانه سازمان همکاریهای اسلامی وجود دارد که دبیرکل سازمان همکاریهای اسلامی به امور آن رسیدگی میکند. با این حال، دبیرکل کنونی سازمان همکاریهای اسلامی یک سعودی است. هنگامی که دبیرکل این سازمان از کشور میزبان انتخاب شد، ما و بسیاری از کشورها باید نسبت به این مساله اعتراض میکردیم که متاسفانه وزارت امور خارجه در این باره واکنش خاصی نشان نداد. عرف بینالمللی این بوده و هست که وقتی یک سازمان بینالمللی در یک کشور مستقر میشد، دبیرکل آن سازمان از کشور میزبان انتخاب نشود و معاون اجرایی یا سایر معاونان از کشور میزبان باشند. متاسفانه اعضای کشورهای اسلامی در برابر این مساله تسلیم شدند و جای اعتراض به این مساله وجود دارد. هماکنون سازمان همکاریهای اسلامی به گونهای رفتار میکند که گویی جزو و بخشی از وزارت امور خارجه عربستان شده است. ما باید نسبت به این مساله اعتراض کنیم و از اعضای سازمان بخواهیم آنها هم نسبت به این مساله اعتراض کنند. از سوی دیگر، روشنگری و انتقال این مطلب به کشورها و سازمانهای بینالمللی دیگر میتواند به تضعیف عربستان و بازگشت به حالت سابق
کمک کند.
*** سازوکار و روند تصمیمگیری در خصوص مسائل چگونه است؟ اتخاذ یک تصمیم نیازمند رایگیری و کسب اکثریت آراست یا باید اجماعی صد در صدی میان اعضا شکل بگیرد؟
بر اساس قوانین سازمان همکاریهای اسلامی اتخاذ یک تصمیم نیاز به رایگیری است ولی آنچه در این سازمان به عرف تبدیل شده، اجماع است که این اجماع در حد تعارفات میان کشورها اتخاذ میشود. با این حال، رویه رایگیری نیز وجود دارد و به اصرار کشورهای عضو مورد عمل قرار میگیرد. به طور مثال، آقای احسان اوغلو، دبیرکل سابق سازمان همکاریهای اسلامی از طریق رایگیری میان اعضا تعیین شد.
*** ایران به عنوان یکی از کشورهای مهم جهان اسلام در کنفرانس آتی سازمان همکاریهای اسلامی حضور ندارد. عدم حضور ایران میتواند موجب عدم مشروعیت تصمیمات این نشست باشد؟
عدم حضور ایران در این نشست هیچ مشکلی را برای تصمیمات این نشست از نظر حقوقی ایجاد نمیکند ولی از نظر سیاسی ما میتوانیم در این باره چالش ایجاد کنیم مشروط به آنکه ایران بتواند دیگر کشورها را هم در این باره همراه خود بکند و این اقدام عربستان را زیر سوال ببرد و از همه کشورها بخواهد تا اقدام مناسبی در برابر دخالتهای عربستان انجام داده و موضعی مشترک بگیرند ولی شرایط سیاسی حاکم در منطقه و بسیج برخی کشورهای عربی از سوی عربستان سعودی علیه ایران شرایط مناسبی را برای چنین اقداماتی فراهم نمیکند.
*** قدرت و توان عربستان سعودی در سازمان همکاریهای اسلامی چگونه است؟
قدرت عربستان سعودی در این باره بسیار زیاد است. میزبانی مقر دبیرخانه این نهاد بینالمللی، حق عضویت بالایی که به این سازمان میپردازد و سعودی بودن دبیرکل این سازمان هم موجب شده تا عربستان سعودی در این سازمان قدرت مانور بسیاری داشته باشد. از سوی دیگر، بسیاری از کارکنان و معاونان سازمان همکاریهای اسلامی سعودی هستند یا آنکه متعلق به کشورهایی ضعیف وابسته به عربستان هستند.
*** جایگاه ایران در سازمان کجاست؟
به لحاظ فکری و قدرت ابتکار و ارایه طرحهای مختلف پیشنهادی، میتوان گفت ایران یکی از فعالترین اعضای آن است ولی کمتوجهی به ظرفیتهای این سازمان و ضعف در لابیگری و اقدامات جلبتوجهکننده طبعا قدرت یارگیری بالایی را برای ایران ایجاد نکرده است.
*** در سالهای گذشته عموم مسائلی که در نشستهای سازمان همکاریهای اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است، چه بودهاند؟
سازمان همکاریهای اسلامی قرار بود صدای جمعی جهان اسلام برای حفظ منافع و مصالح کشورهای اسلامی باشد که در راستای آرمان فلسطین و مبارزه با صهیونیزم تشکیل شد. با این حال، متاسفانه این سازمان به جای پرداختن به مسائل اصلی جهان درگیر امور فرعی و درگیریهای متعارف میان کشورهای عضو شده است. این سازمان در مورد سوریه به صورت یکطرفه و یکجانبه رفتار کرد. همین مساله درباره بحران یمن و حمله عربستان به این کشور هم صادق است که به صورت یکجانبه رفتار کرد. در مورد تعرض به سفارت عربستان در تهران نیز این سازمان یکجانبه رفتار کرد.
دیدگاه تان را بنویسید