امروز روز جهانی عدالت اجتماعی است
با برابری به عدالت نمیرسیم
عدالت اجتماعی به گونهای تنظیم شده است که فرصت رشد و تعالی و پیگیری آرمانهای مطلوب زندگی را فراهم میکند. عدالت اجتماعی به تمام ارزشهای اخلاقی اجتماعی معطوف میشود و در هر عرصهای شامل اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و حتی بینالمللی، فرصت پیشروی و حرکت به سمت تعالی را به وجود میآورد.
از این منظر عدالت اجتماعی، مهمتر از برابری است. برابری در زیرمجموعه عدالت اجتماعی تعریف میشود و اگر عدالت اجتماعی را در جامعه رها کنیم و بخواهیم با برابری، جامعه را هدایت کنیم، از این برابری به عدالت نخواهیم رسید. نمونه بارز چنین رویکردی، طرح یارانههاست که در دولت قبلی با بنیانهایی نادرست اجرا شد تا فاصله طبقاتی را کم کند، اما موفق نشد و حالا دولت حسن روحانی، با تمام تلاشهایش برای تعدیل این فاصلهها، همچنان نتوانسته در کنترل این فاصله طبقاتی و شکاف عمیق به وجود آمده، موفق باشد. چنین برابریهایی به توانمندسازی و توسعه انسانی کمک نمیکنند، در حالی که عدالت اجتماعی کمک و فرصت بزرگی است تا افراد بنابر نیازها، تواناییها و امکانات، استعدادهای بالقوه خود را بالفعل کنند و به رویاهای خود در جامعه، جامه عمل بپوشانند.
اما حذف نگاه عدالتمحور در جامعه، نابرابری را ایجاد میکند. دولتهای مختلف در طول سالیان گذشته و پس از دفاع مقدس با تکیه به نگاه نئولیبرالیسم، عدالت اجتماعی را از مدیریت جامعه کنار گذاشتند و اینچنین شد که مثلا در آموزش و پرورش، چنین نگاه نئولیبرالیسمی باعث شد تا فضای آموزشی نابرابر شود یا در بحث حقوق شهروندی، نابرابری دیده میشود. فارغ از اینکه دولتها را چه کسانی مدیریت کردند و چه عملکردی داشتند؛ نگاه نئولیبرال، نه تنها باعث ترمیم اقتصاد و نابرابریها نشده که حتی باعث افزایش نابرابریها و شکاف طبقاتی عمیق شده که آسیبهای مخرب اجتماعی را هم به جامعه ایرانی وارد کرده است. نتیجه چنین نگاهی باعث کاهش نابرابریها نشده و حتی از پس سالیان و امتداد حذف سیاستگذاری مبتنی برعدالت و عدالتنگر، فسادهایی هم رخ داده است. چنین اتفاقی ثابت میکند که با سیاستگذاری برمبنای برابری، نمیتوانیم به عدالت اجتماعی برسیم. برابری زیرمجموعه عدالت اجتماعی است و نتیجه برقراری عدالت اجتماعی. حذف عدالت اجتماعی از سیاستگذاری و برنامهریزی برمبنای برابری و به امید به نتیجه رسیدن برابریها به عدالت اجتماعی، رویکردی برعکس و نامناسب است.
مبارزه با نابرابری در شرایطی که نگاه عدالتمحور وجود ندارد، سیاست اشتباه نئولیبرالیسمی است که این روزها در همه جهان تجربه شده و حالا و از پس نتایج ناخوشایند آن، به بازگشت به سیاستهای عدالت محور رسیده است. در همین راستا دولت یازدهم هم با تجربههایی که هم جهان و هم جامعه ایرانی از سرگذرانده و با اتکا به نتایج نامناسبی که نگاه نئولیبرالیسم دولتهای قبلی (بازهم تاکید میکنم، فارغ از عملکرد و دولتها) برجای گذاشته، برای حل نابرابریهای مختلف اقتصادی، اجتماعی و... و از پس به نتیجه رسیدن مذاکرات هستهای و از بین رفتن تحریمها، باید سیاستی مبتنی بر عدالتمحوری را پی بگیرد. اگر در این شرایط دولت یازدهم هم بخواهد این گشایش را با سیاستهای مبتنی بر برابریسازی اداره کند یا مثلا تزریق امکانات به قشری خاص در پی برابری باشد، بازهم در طولانی مدت حذف عدالت اجتماعی مخاطرات خود را خواهد داشت و به امید این برابری نمیتوانیم به حل مشکلات مختلف اقتصادی، اجتماعی برسیم. اتفاقی که تا امروز چندان جدی گرفته نشده است و امید میرود تا در آیندهای نزدیک، قدمهای اصلی برای ایجاد یک تحول اساسی برداشته شود.
دیدگاه تان را بنویسید