امین قانعی راد:
اصلاحطلبی در ایران یک جریان جدی و قوی است
رئیس انجمن جامعهشناسی ایران: جریانهای سیاسی باید توازن موجود را به رسمیت بشناسند/ اصلاحطلبی ریشه در فرآیند 110 ساله بعد از انقلاب مشروطه دارد/ین واقعیت ریشهدار قابل از بین بردن نیست و باید با آن وارد دیالوگ و گفتوگو شد.
امین قانعی راد جزو آن دسته از جامعه شناسانی است که در عرصه سیاست داخلی نیز دیدگاه های قابل تاملی دارد. او که عضو هئیت علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور نیز هست، به تازگی در گفت و گویی درباره چگونگی الگوبرداری از مدل برجام در عرصه منطقهای و به ویژه عرصه سیاست داخلی گفته است که ایران و آمریکا بعد از سال ها به این نتیجه رسیدند که راهی برای حذف یکدیگر از صحنه بین المللی ندارند. قانعی راد در صحبت هایش اشاره ای به قبل از انجام مذاکرات هسته ای کرده است و بیان کرده است که تا قبل از آن ایران و آمریکا تصور میکردند که فروپاشی دیگری قطعی است؛ اما در برههای از زمان هر دو کشور احساس کردند که توازن قدرت وجود دارد و به این نتیجه رسیدند که باید مسیر متفاوتی را طی کنند زیرا مسیر قبلی مسیری پرهزینه خواهد بود و هیچکدام از دو طرف، شرایط پرداخت این هزینه گزاف را ندارند.
*الگوی برجام برای سیاست داخلی
بعد از توافق هسته ای و به نتیجه رسیدن برجام بسیاری از کارشناسان و نخبگان سیاسی مدام صحبت از این می کنند که برای پایان دادن به اختلافات و مشکلات سیاست داخلی کشورمان باید برجام به عنوان یک الگو در نظر گرفته شود. بر همین اساس قانعی راد که رئیس انجمن جامعه شناسی ایران هست، در صحبت هایش با خبرگزاری آنا برای پیاده سازی الگوی برجام در داخل کشور گفته است که باید به این نتیجه برسیم که راهی جز گفتوگو و تعامل نداریم زیرا در جامعه فعلی امکان حذف طرف مقابل وجود ندارد و همه جریانها باید توازن موجود را به رسمیت بشناسند. او همچنین گفته است که اگر این شرایط در مقیاس ملی و منطقهای نیز تحقق پیدا کند، ما به طرف گفتوگو در مقیاس منطقهای یا ملی خواهیم رفت.
*اصلاح طلبان و اصولگراها با یکدیگر درگیر هستند
امین قانعی راد بخش دیگر صحبت هایش را به دو جناح اصولگرا و اصلاح طلب در داخل کشور اختصاص داده است و بر همین اساس گفته است که این دو گروه سیاسی در کشور همواره با یکدیگر درگیر هستند. او از دو جریان دیگر نیز نام برده است که قانعی راد آنها را بنیادگراهای تندرو و گروههای فرا اصلاحطلب می خواند. این جامعه شناس در توضیح صحبت هایش گفته است که بنیادگراهای تندرو با اصولگراها فاصله دارند و سعی میکنند در برخی مواقع خود را به اصولگراها نزدیک کنند و البته با اصولگراها مرتبط هستند. قانعی راد اصولگرها را به دو دسته معتدل و تندرو تقسیم کرده است و در تعریف تندروها گفته است که آنها شامل بنیادگراهایی میشوند که راهحل گفتوگو را انتخاب نخواهند کرد. او البته تحلیلی هم در رابطه با اصلاح طلبان ارائه کرده است و گفته است که فرا اصلاحطلبی جریانهای برانداز را هم داریم که آنها نیز وارد گفتوگو نخواهند شد و با توجه به اینکه این دو جریان فوقالعاده ایدئولوژیک میاندیشند امیدوار نیستیم که وارد گفتوگو شوند. او در ادامه توضیحات خود بیان کرده است که هر دو گروه با تفاوتهایی که دارند میتوانند وجود داشته باشند و از این طریق به منافع
خود برسند بنابراین در مقیاس داخلی، دو گروهی که میتوانند به گفتوگو بپردازند اصلاحطلبان و اصولگرایان هستند. هر دو جریان سیاسی باید به این باور برسند که انتخاب راهی غیر از گفتوگو بسیار پرهزینه است و البته غیرممکن نیست. مثلا در انتخابات پیشرو، اصولگرایان صاحب قدرت، ممکن است بتوانند دست اصلاحطلبان را از مجلس خبرگان و مجلس شورای اسلامی در روند بررسی صلاحیت کوتاه کنند اما اصلاحطلبی یک حزب سیاسی نیست. یکی از دلایلی که فکر میکنیم میتوانیم یک طرف را حذف کنیم به این دلیل است که او را به مثابه حزب سیاسی میدانیم؛ اما اصلاحطلبی در ایران یک جریان جدی و قوی است که پشت سر خود طبقه متوسط جامعه را دارد. طبقه متوسط جامعه منافع و خواستههای مشخصی را پیگیری میکند. کاهش اعتماد طبقه متوسط به دولت، برای حکومت بسیار پرهزینه خواهد بود و میتواند در نهادها و سازمانهای اجتماعی ما اختلال ایجاد میکند.
*گفت و گو راهبرد واقع گرایانه است
رئیس انجمن جامعهشناسی ایران در بخش دیگر صحبت هایش گفتوگو را یک راهبرد واقعگرایانه معرفی کرده است. او همچنین گفته است که نگاه ایدئولوژیک یا آرمانگرایانه زمینه را برای گفتوگو ایجاد نمیکند. همچنان که در آمریکا بخشی از جریان نئوکانها یا محافظهکاران جدید و تندرو مانند دلواپسان ایران خواهان گفتوگو نیستند.
*نگرش دیپلماسی راهگشا است
قانعی راد در صحبت هایش توضیح داده است که نگرش دیپلماسی گفتوگو باید مفهوم دشمن را به مفهومی مثل رقیب تبدیل کند به طوری که از نگاه دشمنخویانه به نگاهی منتقل شود که خودمان و طرف مقابل با هم تفاوت منافع داریم ولی لزوما نباید تفاوت منافع را، حذف طرف مقابل بدانیم. او بیان کرده است که اگر بخواهیم دیپلماسی گفتوگو را در سطح ملی به طور خاص و سپس در سطح منطقهای گسترش بدهیم باید باور داشته باشیم که این رقیبان دارای هستی واقعی هستند و نه هستی مبتنی بر توطئه یا یک هستی توهمی؛ بنابراین برکنار کردن و حذف آنها برای ما بسیار پرهزینه خواهد بود.
*لازمه گفت و گو پیدایش باور است
قانعی راد لازمه گفت و گو را پیدایش باور دانسته است و گفته است که دو طرف باید به این باور برسند که حذف طرف مقابل امکانپذیر نیست. او به تصور برخی از اصولگرایان مبنی بر مرگ اصلاحات اشاره کرده است و گفته است که اکنون برخی از اصولگرایان تصورشان، پایان اصلاحات یا مرگ اصلاحات است و در طرف مقابل هم برخی اصلاحطلبان معتقدند که اصولگرایی ریشه و مبنا ندارد یا اصولگرایی سوءاستفاده از دین است و اصولگرایان به حفظ جامعه در یک فضای بسته همراه با قدرت و اقتدارگرایی توجه دارند اما باید زمینهای به وجود آید که این توازن موجود را به رسمیت بشناسند.
*اصولگرایان قادر به حذف اصلاح طلبان نیستند
این جامعه شناس بیان کرده است که اصولگرایان قادر به حذف اصلاحطلبان نیستند و اصلاحطلبان هم قادر به حذف اصولگرایان نیستند؛ بنابراین هر دو جریان سیاسی باید این موضوع را باور کنند. این دو جریان، دو ذهنیت اجتماعی و سیاسی هستند که به طور بالفعل و واقعی در اذهان مختلف مردم دارای جایگاه هستند و در میان گروههای مختلف سیاسی و اجتماعی ریشه دارند.
*اصلاحطلبی ریشه در فرآیند 110 ساله دارد
قانعی راد همچنین خواسته است تا به این نتیجه برسیم که اصلاحطلبی در ایران حاصل توطئه افراد خاص یا جریانهای محدود نیست، بلکه اصلاحطلبی ریشه در فرآیند 110 ساله بعد از انقلاب مشروطه تا امروز دارد. او گفته است که این واقعیت ریشهدار قابل از بین بردن نیست و باید با آن وارد دیالوگ و گفتوگو شد.
دیدگاه تان را بنویسید