کد خبر: 123646
|
۱۳۹۴/۱۱/۲۴ ۰۰:۰۰:۰۰
| |

نگاهی به همه آنچه در مجالس خبرگان گذشت

از خبرگان اول تا خبرگان پنجم

مجلس ‏خبرگان، نهادى است که به موجب قانون اساسى، سه مسئولیت مهم درباره رهبرى دارد: «انتخاب»، «برکنارى» و «نظارت». مجلس خبرگان رهبری تا کنون در طول دوران فعالیتش یک بار مسئولیت انتخاب رهبری را بعد از رحلت امام خمینی(ره) برعهده داشته است و در رابطه با مسئولیت نظارت این نهاد بر فعالیت های رهبر نیز بحث ها و اظهار نظرها زیاد است.

از خبرگان اول تا خبرگان پنجم
کد خبر: 123646
|
۱۳۹۴/۱۱/۲۴ ۰۰:۰۰:۰۰

مجلس ‏خبرگان، نهادى است که به موجب قانون اساسى، سه مسئولیت مهم درباره رهبرى دارد: «انتخاب»، «برکنارى» و «نظارت». مجلس خبرگان رهبری تا کنون در طول دوران فعالیتش یک بار مسئولیت انتخاب رهبری را بعد از رحلت امام خمینی(ره) برعهده داشته است و در رابطه با مسئولیت نظارت این نهاد بر فعالیت های رهبر نیز بحث ها و اظهار نظرها زیاد است. با این حال هفتم اسفندماه 1394 انتخابات پنجمین دوره مجلس خبرگان برگزار می شود. انتخاباتی که برای نظام جمهوری اسلامی ایران سرنوشت ساز است و هنوز که مدت زمان تقریبا زیادی به برگزاری این انتخابات باقی مانده است، بحث ها و حاشیه ها پیرامون این انتخابات هم آغاز شده است. شرکت سید حسن خمینی نوه بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران در این انتخابات و عدم تایید او از سوی شورای نگهبان یکی از پرچالش ترین بحث ها و حاشیه های پنجمین دوره از انتخابات مجلس خبرگان رهبری است. اما تنها در این دوره از انتخابات خبرگان نبوده که چنین رد صلاحیت ها و حاشیه هایی ایجاد شده است بلکه در دوره های گذشته مجلس خبرگان نیز هر بار قبل از انتخابات از این دست بحث ها و حاشیه ها وجود داشته است. شرکت نکردن کاندیداها در آزمون کتبی خبرگان رهبری یا حضور زنان در این انتخابات جزو حاشیه های است که در اکثر دوره های این مجلس وجود دارد. با نگاهی به روند انتخابات مجلس خبرگان رهبری از دور اول تا به امروز می توان متوجه این موضوع شد.

*دوره اول مجلس خبرگان رهبری
از 1361 تا 1369
تعداد ثبت نام کنندگان: ۱۶۸ نفر
رد صلاحیت شده ها: 12 نفر
از مجموع 871/277/23 نفر واجد شرایط، 061/013/18 نفر رأى خود را به صندوق‏ها ریختند.

هئیت رئیسه این دوره با حضور این افراد تشکیل شده بود:
آیت الله مشکینی(رییس)، آیت الله هاشمی رفسنجانی(نایب رییس)، محمد مومن و حسن طاهری خرم آبادی(منشی).
اولین مجلس خبرگان رهبری که براساس اصل 107 قانون اساسی نظام نوپای جمهوری اسلامی مهمترین وظیفه آن تعیین رهبر نظام اسلامی بود، در شرایطی تشکیل شد که کشور درگیر جنگ با عراق بود. مجلس خبرگان رهبری نمونۀ تکامل یافته‌ای از مجلس خبرگان قانون اساسی بود که چهار سال پس از پیروزی انقلاب زمینه‌های شکل‌گیری‌اش فراهم شد. دهم مردادماه سال ۱۳۶۱ علی‌اکبر ناطق نوری، وزیر وقت کشور در کابینۀ اول مهندس موسوی، پس از گذشت ۳۲ ماه از همه‌پرسی قانون اساسی و تصویب آن توسط مردم، از برگزاری انتخابات مجلس خبرگان رهبری سخن گفت. وی تأکید کرد: «از نظر وزارت کشور، مقدمات کار انتخابات مجلس خبرگان انجام شده است و در این مورد پس از اعلام آمادگی شورای نگهبان و اجازه امام اقدام خواهد شد.» دو ماه و نیم پس از انجام این گفت‌و‌گو، وزیر کشور نامه‌ای به رهبر انقلاب ارسال و درباره تشکیل مجلس خبرگان کسب تکلیف کرد. بیست و هشتم مهرماه ۱۳۶۱ پاسخ رهبر انقلاب مبنی بر موافقت با برگزاری انتخابات مجلس خبرگان منتشر شد. شاید در نگاه اول کسب تکلیف وزیر کشور درباره مساله‌ای که در قانون اساسی پیش‌بینی شده بود عجیب به نظر برسد، ولی شاید با دانستن این واقعیت که در آن زمان عده‌ای تشکیل مجلس خبرگان را که وظیفه اصلی آن انتخاب رهبری محسوب می‌شد، تضعیف جایگاه مقام رهبری می‌دانستند، این کار برای پیشبرد کار ضروری به نظر آید. ثبت‌نام داوطلبان از ۱۶ آبان ماه آغاز شد و با دو بار تمدید مهلت ثبت‌نام اوایل آذرماه به پایان رسید و در پایان مهلت قانونی، ۱۶۸ نفر برای شرکت در رقابت‌های انتخاباتی ثبت‌نام کردند که از این تعداد ۱۲ نفر رد صلاحیت شدند.

اولین مجلس خبرگان رهبری روز پنجشنبه 23 تیر 1362 در محل مجلس شورای اسلامی آغاز به کار کرد. این جلسه با حضور نمایندگان منتخب خبرگان‌، اعضای شورای نگهبان‌، نخست وزیر، رئیس ستاد مشترک ارتش‌، فرماندهان قوای سه گانه‌، جمعی ازنمایندگان مجلس شورای اسلامی‌، اعضای شورای عالی قضائی‌، اعضای کابینه و سفرا و کارداران کشورهای خارجی تشکیل شد. امام خمینی‌(ره‌) در پیامی به مناسبت افتتاح این مجلس گفت‌: «مجلس خبرگان برای ادامه نظام جمهوری اسلامی و مشروعیت بخشیدن به آن نقش اساسی دارد» در اولین نشست مجلس خبرگان رهبری، آیت‌الله علی‌اکبر مشکینی به عنوان رئیس، علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی نایب رئیس و آقایان مؤمن و طاهری خرم‌آبادی، به عنوان منشی هیات رییسه انتخاب شدند. در این مجلس آیت الله مهدوی کنی رئیس هیأت مرکزی نظارت بر انتخابات در سخنانی به تبیین اهداف تشکیل آن پرداخت و سپس هیأت رئیسه تعیین شدند. آنگاه وصیت نامه مهر و موم شده امام خمینی‌(ره‌) تحویل آیت الله مشکینی رئیس منتخب مجلس شد و ایشان نیز آن رابه حجت الاسلام رفسنجانی رئیس وقت مجلس شورای اسلامی سپردند تا تحت مراقبت قرار گیرد.
امام خمینی(ره) در پیامی به مناسبت افتتاح مجلس خبرگان برای نمایندگان نوشت:
« لازم است به رهبر محترم آتیه یا شورای رهبری تذکری برادرانه و مخلصانه بدهم: رهبر و رهبری در ادیان آسمانی و اسلام بزرگ چیزی نیست که خود به خود ارزش داشته باشد و انسان را خدای نخواسته به غرور و بزرگ‌اندیشی خود وادارد. آن همان است که مولای ما علی‌ابن ابی‌طالب درباره آن گوشزد فرموده است. اساساً انبیاء خدا صلوات‌الله و سلامه علیهم مبعوث شدند برای خدمت به بندگان خدا، خدمت‌های معنوی و ارشادی و اخراج بشر از ظلمات به نور و خدمت به مظلومان و ستمدیدگان و اقامة عدل، عدل فردی و اجتماعی.»

سه اجلاس مهم در دور اول مجلس خبرگان:
آبان ماه 1364 / انتخاب آیت الله منتظری به عنوان قائم مقام رهبر
خردادماه 1368/ تعیین دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران بعد از رحلت امام خمینی(ره)
مردادماه 1368 / تصویب بازنگری قانون اساسی توسط مردم

*دوره دوم مجلس خبرگان رهبری:
از 1369 تا 1377
تعداد ثبت نام کنندگان:178 نفر
رد صلاحیت شده ها: 62 نفر
از میان 084/280/31 نفر داراى شرایط رأى دادن، 378/258/12 نفر در انتخابات شرکت کردند.

هئیت رئیسه این دوره از مجلس خبرگان از این افراد تشکیل شده بود:
آیت الله مشکینی(رئیس)، آیت الله هاشمی رفسنجانی و آیت الله امینی( نواب رییس)، آیت الله حسن طاهری خرم آبادی و آیت الله محمد مومن(منشی).
دومین دوره انتخابات مجلس خبرگان رهبری در 16 مهر 1369 برای انتخاب 76 نماینده از 100 نامزد شرکت‌کننده در این انتخابات برگزار شد.
عبدالله نوری وزیر کشور وقت در خصوص انتخابات و آخرین وضعیت افراد تأییدشده در این دوره از انتخابات گفت: کل تعداد ثبت‌نام‌کنندگان 178 نفر بودند که هفت نفرشان در دوران ثبت‌نام انصراف دادند و 171 نفر باقی ماندند و از آنها 62 نفر توسط شورای نگهبان تأیید نشدند و 109 نفر برای شرکت در انتخابات تأیید صلاحیت شدند و پنج نفر از 109 تأیید صلاحیت‌شده اعلام انصراف کردند. عبدالله نوری افزود: به دلیل به حد نصاب نرسیدن تعداد نامزدهای باقی‌مانده در گیلان و عدم تأیید نامزدهای خبرگان در بوشهر و به علت تعداد کم نامزدهای خبرگان در سیستان و بلوچستان، در این حوزه‌ها انتخابات خبرگان برگزار نمی‌شود و بدین ترتیب لیست نهایی نامزدهای خبرگان 100 نفر خواهد بود.
از حواشی این دوره می‌توان به اعتراض به نحوه احراز صلاحیت‌ها اشاره کرد که منجر به نامه‌نگاری معترضان به مقام معظم رهبری شد و برخی از افراد نظیر صادق خلخالی، هادی خامنه‌ای، علی‌اکبر محتشمی پور از اعضای نخستین دوره خبرگان رهبری در دوره دوم رد صلاحیت شدند. همچنین چهره‌های دیگری چون مهدی کروبی، علی‌اکبر محتشمی‌پور و اسدالله بیات زنجانی رد صلاحیت شدند.
دومین دوره مجلس خبرگان رهبری ۲۸ بهمن ۱۳۶۹ شروع به کار کرد و عملکرد خبرگان در این دوره، بیشتر بر محور بررسى و اصلاح موادى از آیین‏نامه و فعالیت کمیسیون‏هاى مربوط، متمرکز بود.

مهترین رخداد های این دوره از مجلس خبرگان رهبری:
نامه رد صلاحیت شده ها به مقام معظم رهبری.
مذاکرات تمامی اجلاس ها در این دوره از خبرگان محرمانه بود و خبری منتشر نشد.

بیات زنجانی که در آن زمان نماینده مجلس شورای اسلامی بود، بعدها و در گفت و گویی با روزنامه اعتماد ملی گفت: ردصلاحیت‌کنندگان در انتخابات خبرگان [دوره دوم] شاید به دلیل اینکه رای آوردن آقای میرحسین موسوی را براساس فعالیت‌های ما می‌دانستند، در جریان تصویب قوانین حکومتی نیز عامل اصلی را ماها می‌دانستند به این اقدام دست زدند. آنها از درون حوزه حمایت می‌شدند و در قالب برخی تشکیلات‌ها شکل گرفته بودند که سال‌های اوایل انقلاب، جلوی نفوذشان گرفته شده بود.

*سومین دوره مجلس خبرگان رهبری:
از 1377 تا 1385
ثبت نام کنندگان: ۳۹۶ نفر
رد صلاحیت شده ها: 214 نفر
از مجموع 597/570/38 نفر واجد شرایط، تعداد 869/857/17 نفر آراى خود را به صندوق‏ها ریختند.

هئیت رئیسه این دوره تشکیل شده از این افراد بود:
آیت الله مشکینی(رئیس)، آیت الله هاشمی رفسنجانی و آیت الله امینی(نواب رییس)، آیت الله حسن طاهری خرم آبادی و حجت الاسلا م قربانعلی دری نجف آبادی (منشی).

در انتخابات این دوره از مجلس خبرگان رهبری 396 نفر برای حضور در این انتخابات اعلام آمادگی کردند. پس از رد صلاحیت 214 نفر از این تعداد و انصراف 13 نفر از حضور در این رقابت، 169 نفر از 28 حوزه انتخابیه به مردم معرفی شدند و درنهایت فعالیت این دوره با حضور 86 نماینده خبره در چهارم اسفند آغاز شد و تا سال 85 و با برپایی 16 جلسه ادامه یافت.
در دور سوم مجلس خبرگان رهبری افرادی چون، جلال‌الدین طاهری، محمد عبایی خراسانی، فاضل هرندی و صادق خلخالی در اعتراض به عملکرد شورای نگهبان انصراف دادند و مجمع روحانیون مبارز و مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم از ارائه لیست خودداری کردند.
اتفاقی که در این دور از مجلس خبرگان افتاد این بود که 9 زن در انتخابات خبرگان شرکت کردند که صلاحیت هیچ کدام برای شرکت در انتخابات تایید نشد.

مهمترین رخدادی دوره سوم مجلس خبرگان رهبری:
جناح اطلاح طلب به نشانه اعتراض نسبت به نحوه بررسی صلاحیت کاندیداها از سوی شورای نگهبان لیستی در این انتخابات ارائه نداد.
در طول فعالیت این دوره از مجلس انتقاداتی نسبت به عدم حضور چهره‌های غیرروحانی و فقیه، علنی نبودن مصوبات و مذاکرات و لغو نظارت شورای نگهبان و واگذاری آن به حوزه علمیه مباحث زیادی مطرح بود.
در دوره سوم انتخابات مجلس خبرگان رهبری بار دیگر بحث نظارت استصوابی شورای نگهبان مطرح شد. ضمناً در این دوره شاهد بحث‌های جدیدی چون حضور زنان مجتهده در مجلس خبرگان، حضور خبرگان متخصص و حتی غیر روحانی در این
مجلس نیز بودیم.

*دوره چهارم مجلس خبرگان رهبری:

از 1385 تا اکنون ادامه دارد.
تعداد ثبت نام کنندگان: ۴۹۳ نفر
رد صلاحیت شده ها: 263 نفر

هئیت رئیسه این دوره عبارتند از:
سال اول: آیت االله مشکینی(رییس)، آیت الله هاشمی رفسنجانی و آیت الله یزدی (نواب رییس)، حجت الاسلام دری نجف آبادی و حجت الاسلام سید احمد خاتمی(منشی)
سال 86 تا 89: آیت الله هاشمی رفسنجانی(رییس)، آیت‌الله محمد مومن و آیت الله محمد یزدی(نواب رییس)، آیت الله سید احمد خاتمی و حجت الاسلام قربانعلی دری نجف آبادی(منشی )
89 تاکنون: آیت الله مهدوی کنی(رییس)، آیت الله محمد یزدی و آیت الله سید محمود هاشمی شاهرودی(نواب رییس)، آیت الله سید احمد خاتمی و حجت الاسلام قربان‌علی دری نجف‌آبادی (منشی)
از ۴۹۳ داوطلب در این دوره، ۱۶۴ نفر تایید شدند تا در انتخابات شرکت کنند. همچنین در دوره چهارم خبرگان ۱۰ زن داوطلب شده بودند که صلاحیت هیچ‌کدام برای ورود به انتخابات تایید نشد.
در این دور از انتخابات نیز رد صلاحیت های شورای نگهبان بحث برانگیز شد. از جمله افرادی که رد صلاحیت شد می توان به مجید انصاری اشاره کرد که از سوی شورای نگهبان رد صلاحیت شد. دلیل شورای نگهبان هم عدم شرکت او در آزمون کتبی مجلس خبرگان رهبری بود اما انصاری نیز با استناد به عضویت کنونی اش در مجلس خبرگان از شرکت در امتحان خودداری کرده بود. همچنین مرتضی آقاتهرانی استاد اخلاق دولت محمود احمدی نژاد و سید محسن دعایی نیز از سوی شورای نگهبان رد صلاحیت شدند.
مهمترین رخداد های این دوره:
این دوره از مجلس خبرگان به دلیل اینکه قرار است انتخابات آن با انتخابات مجلس شورای اسلامی همزمان باشد، بیش از 8 سال طول خواهد کشید.

انتقادات اعضای خبرگان به نوع موضع گیری رییس مجلس خبرگان در فاصله سال های 1388 تا 1389 در نهایت منجر به عدم کاندیداتوری وی در انتخابات سال 89 این مجلس شد و هاشمی رفسنجانی بعد از 27 سال از هیئت رییسه خبرگان کنارگیری کرد.
این دوره از مجلس خبرگان رهبری با چهار رئیس مواجه شده است. ( آیت الله هاشمی رفسنجانی، آیت‌الله محمدرضا مهدوی کنی، آیت‌الله شاهرودی و آیت‌الله یزدی)

*پنجمین دوره مجلس خبرگان رهبری:

انتخابات پنجمین دوره مجلس خبرگان رهبری همزمان با دهمین دوره مجلس شورای اسلامی، هفتم اسفندماه سال جاری برگزار می شود.
تعداد ثبت نام کنندگان: ٨٠١ نفر ثبت نام
تایید صلاحیت شده ها: 161 نفر
در ثبت نام این دوره از انتخابات خبرگان رهبری ١٩ نفر از داوطلبان نامزدی مجلس خبرگان زن بودند.
نام‌نویسی نامزدان از ۲۶ آذر تا ۲ دی ۱۳۹۴ انجام شد.

در این دوره افراد سرشناسی چون؛ سید حسن خمینی، سید علی محمد دستغیب، سید محمد موسوی بجنوردی، مجید
انصاری، محمود امجد و رسول منتجب نیا رد صلاحیت شدند.

بخشی از منابع:
آرشیو روزنامه جمهوری اسلامی
روند شکل‌گیری مجلس خبرگان رهبری؛ مجلس متفاوت، جواد دلیری، روزنامه اعتماد ملی
صحیفه نور؛ امام خمینی (ره)
فصلنامه علوم سیاسی دانشگاه آزاد کرج

برای مطالعه و بررسی آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال اعتمادآنلاین در «روبیکا» و «بله» مراجعه کنید.

دیدگاه تان را بنویسید

خواندنی ها