داود هرمیداس باوند:
انگلیس به دنبال کاهش فشار بر عربستان است
در خصوص اظهارات فیلیپ هاموند در خصوص مذاکرات سوریه و نقش روسیه و ایران گفتوگویی با داود هرمیداس باوند، تحلیلگر مسائل سیاست خارجی و استاد دانشگاه داشتهایم که مشروح آن در ادامه میآید.
«نه ایران و نه روسیه کمکی به روند صلح در سوریه نکردهاند»؛ اینها ادعاهای تند فیلیپ هاموند، وزیر امور خارجه انگلیس است که روز دوشنبه در اردوگاه «زاتاری» اردن واقع در ١٠ کیلومتری جنوب مرز سوریه گفته است. بیان این اظهارات، آن هم در آستانه سفر وزیر امور خارجه ایران به لندن پس از ١٢ سال موجب شده است تا بار دیگر اما و اگرها در خصوص همکاریهای منطقهای ایران و غرب در خصوص مسائل منطقهای و همچنین آینده مذاکرات بینالمللی صلح سوریه بیش از پیش شود. اظهارات وزیر امور خارجه انگلیس در حالی است که جان کری، وزیر امور خارجه امریکا در ماههای گذشته بارها به نقش مثبت ایران در راستای حل بحران سوریه اشاره کرده است و پس از تصویب قطعنامه ٢٢٥٤ در شورای امنیت سازمان ملل در خصوص سوریه، جان کری گفت که این قطعنامه شباهت بسیاری به طرح ایران برای حل بحران سوریه دارد. با این حال، هاموند در پاسخ به این سوال که آیا ایران بیش از روسیه به روند صلح کمک کرده، ادعا کرد:«روسها و ایرانیها دست در دست رژیم سوریه کار میکنند و ایرانیها هم دستکم به همان اندازه روسها به دنبال حفظ رژیم سوریه هستند.» در خصوص اظهارات فیلیپ هاموند در خصوص مذاکرات
سوریه و نقش روسیه و ایران گفتوگویی با داود هرمیداس باوند، تحلیلگر مسائل سیاست خارجی و استاد دانشگاه داشتهایم که مشروح آن در ادامه میآید.
پس از توافق هستهای ایران و ١+٥، کشورهایی نظیر آلمان و فرانسه خواهان ایفای نقش ایران در بحران سوریه شده و حتی فرانک اشتاینمایر تاکید داشت که تهران نقش کلیدی در پایان دادن به بحران در سوریه دارد. جان کری هم گفت که قطعنامه ٢٢٥٤ شبیه به طرح تهران است. اینک فیلیپ هاموند، وزیر امور خارجه انگلیس، ایران و روسیه را به نداشتن هیچ نقشی در مذاکرات صلح متهم کرده است. دلیل این تضاد در صحبتها چیست؟
همانطور که شما گفتید هماینک بسیاری از مسوولان کشورهای مختلف اعتقاد دارند که حضور ایران برای حل و فصل بحران سوریه ضروری است و عدم حضور تهران میتواند منجر به شکست تلاشها در این باره شود. این مساله هم از زبان باراک اوباما و جان کری، رییسجمهور و وزیر امور خارجه امریکا و همچنین بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل و همچنین نماینده ویژه او در امور سوریه بیان شده بود. به هر حال ایران در سوریه نقشی کلیدی دارد و شاید بیشترین هزینه را درباره سوریه در سالهای گذشته داده است، ولی باید دانست که صحنه تحولات میدانی در سوریه با توجه به حضور نظامی روسها که در هماهنگی و حمایت ایران بوده، تغییر یافته است. کشورها و گروههای مخالف بشار اسد، روسیه را متهم به بمباران گروههای میانهرو میکنند و میگویند حملات هوایی روسها آمار تلفات غیرنظامیان را افزایش داده است. همچنین اقدامات مشترک تهران و مسکو مهمترین نتیجهاش تقویت مواضع دولت بشار اسد بوده است. هم غرب و هم کشورهای عربی و ترکیه از این مساله رضایت ندارند و بیتردید ناخشنود هستند. من فکر میکنم اظهارات آقای هاموند برگرفته از این ناخشنودی است. از سوی دیگر، اکنون مناقشات ترکیه و
روسیه در خصوص حریم هوایی شدت گرفته است. غربیها خواهان افزایش تنش نیستند زیرا با افزایش تنش ناتو مجبور به دخالت خواهد بود. از سوی دیگر، باید توجه داشت وزیر امور خارجه انگلیس این صحبتها را در اردن بیان کرده است و اردن هم در جبهه مقابل ایران و روسیه است. با این حال، قضاوت درباره آنکه ایران و روسیه یا هر کشور دیگری چه نقشی را در مذاکرات سوریه ایفا کردهاند، زود است زیرا مقدمات کار فراهم شده و هنوز نتیجهای از این تصمیمات اتخاذ شده اولیه پدید نیامده است و من فکر میکنم وزیر امور خارجه انگلیس عجولانه صحبت کرده است. در این باره استفان دیمیستورا، نماینده دبیرکل سازمان ملل در سوریه که نشستهای بینالمللی درباره صلح را دنبال میکند، بهتر میتواند قضاوت کند.
آیا انگلیس با سایر کشورهای اروپایی در خصوص نقش ایران اختلاف نگاه دارد؟
قبلا فیلیپ هاموند درباره نوع نقش ایران در سوریه اظهارنظر نکرده بود. البته او در سفری که به تهران داشت از مسوولان ایرانی خواست تا نقش مثبت و سازنده خود درباره سوریه را ایفا کنند. به طور کلی اروپاییها درباره بحران سوریه در سالهای گذشته نقشی منفعلانه بازی کردهاند و وقتی آنها به شکل جدی با بحران آوارگان و تروریسم داعش روبهرو شدند، اندکی به خود آمدند و میخواهند بحران سوریه سریعتر حل و فصل شود. با این حال، در میان کشورهای اروپایی، انگلیس لطمات کمتری نسبت به دیگران از بحران سوریه خورده است و همین موجب میشود تا مواضعش نزدیک به کشورهایی چون عربستان و ترکیه نزدیکتر باشد.
استفان دیمیستورا اخیرا در جلسهای بسته که نشریه فارن افیرز از آن گزارش داده بود، اعلام کرده است که عربستان در مسیر برگزاری جلسات صلح سوریه کارشکنی میکند اما هاموند ایران را متهم به نقش نداشتن در برگزاری این جلسات میکند. چرا موضع انگلیس تا این اندازه در شرایط بحرانی منطقه به ضرر ایران است؟
همانطور که گفتم هاموند در اردن این حرفها را زده است و شما نمیتوانید این مساله را نادیده بگیرید ولی این را هم باید در نظر داشت که لندن با شورای همکاری خلیج فارس از روابط اقتصادی بسیاری برخوردار است که حتی در برابر فشارهای شدید حقوق بشری هم مقاومت میکند. آنها در بسیاری از کشورهای شورای همکاری پایگاه نظامی دارند. کارشناسان و مستشاران انگلیسی بسیاری در منطقه حضور دارند و حتی یکی از خبرنگاران کانادایی میگفت که نبض شورای همکاری خلیج فارس در دستان انگلیس است و انگلیسیها بیسروصدا کارشان را میکنند در حالی که امریکاییها فقط هایوهوی دارند. انگلیس نمیخواهد این منافع هنگفت را از دست بدهد و شاید در چنین شرایطی که تمامی انگشتها به سوی عربستان و ترکیه دراز شده است، میخواهد با این صحبتها موازنه ایجاد کند. مگرنه کارشکنیهای عربستان سعودی و ترکیه در خصوص حل و فصل بحران سوریه را همگان میدانند و سرویسهای امنیتی غربی و اندیشکده اروپا و امریکا هم این مساله را گزارش دادهاند.
حمله نظامی روسیه به مواضع داعش با حمایت ایران روبهرو شد و در نشستهای وین١ و وین٢ هم بر لزوم مبارزه با جریانهای تروریستی تاکید شده بود. این حمله با واکنش عملی از سوی اروپا و امریکا هم روبهرو نشد. آیا سخنان فیلیپ هاموند را میتوان به تغییر نظر اروپاییها در خصوص حضور نظامی روسیه در سوریه تعبیر کرد؟
همانطور که گفتم غربیها از ابتدا ناخشنود و ناراضی از حضور نظامی روسها در سوریه بودند. نتیجه اقدامات روسیه و ایران هم منجر به تقویت بشار اسد شده است. غرب این را نمیپسندد. از طرفی مناقشه روسها با ترکها افزایش یافته است و افزایش این تنش حضور ناتو را الزامی میکند. من فکر میکنم این ناخشنودی از اقدامات روسیه و ایران اکنون افزایش یافته است و آنها تداوم این اقدامات را نمیخواهند.
محمدجواد ظریف روز جمعه به عنوان نخستین وزیر امور خارجه ایران پس از ١٢ سال به لندن میرود. چنین موضعگیریهای رسمی از سوی مقامهای عالیرتبه انگلیس چه تاثیری بر همکاریهای ایران و اروپا در منطقه خواهد گذاشت؟
از ابتدا ایران و انگلیس و در کل ایران و غرب در خصوص سوریه اختلافنظرهایی داشتند. البته در این مدت اختلافنظرها درباره آینده بشار اسد اندکی کاهش یافته بود. من فکر میکنم غرب چه بخواهد یا نخواهد مجبور به همکاری با ایران خواهد بود زیرا کلید حل بحران سوریه در دستان ایرانیها است. قطعا سوریه یکی از کارویژههای تهران و لندن یا ایران و اروپا خواهد بود و اروپاییها برای حل بحران به سمت تهران خواهند آمد.
کشورهای غربی در تعیین لیست معارضه قابل مذاکره چه نقشی را در مذاکرات سوریه بازی میکنند؟
اروپا از ابتدا درباره سوریه منفعل بود و آنچه موجب به تکاپو افتادن آنها شده است، اقدامات تروریستی داعش در کشورهای اروپایی بوده است. با آنکه داعش به اروپا هم حمله کرده است ولی آنها اقدام جدی انجام ندادهاند. بمباران فرانسه در سوریه بسیار اندک بوده و بیشتر جنبه نمایشی و سمبلیک داشت. دولت انگلیس با اینکه مجوز لازم از پارلمان این کشور دریافت کرده است ولی هنوز تردیدهایی دارد. آنها در این خصوص چشمشان به امریکا است. آنها با داعش و جهبه النصره مخالف هستند و این دو گروه را تروریستی میببینند. بیشترین مناقشه درباره لیست گروههای معارضه میان تهران و مسکو از یک طرف و ریاض و آنکارا از طرف مقابل است. به طور مثال، ریاض اصرار دارد که جیشالاسلام و احرارالاشام در لیست گروههای معارضه باشند و در مذاکرات حضور یابند در حالی که تهران و مسکو تفاوتی میان این گروهها با داعش و جبهه النصره قایل نیستند و به همین خاطر روسها مواضع این گروهها را بمباران میکنند. به نظر میرسد باز شدن این گره، بیش از هر چیز در گرو گفتوگوی تهران و مسکو با ریاض و آنکارا است و تا زمانی که این گفتوگو صورت نگیرد، مساله معارضان هم حل نخواهد شد.
دیدگاه تان را بنویسید