عقیده پیشینیان راجعبه زمین و موجودات آن
اکثر مورخان و محققانِ قدیم قبل از نگارش تاریخ کشور خود سعی کردهاند که سرگذشت زمین و موجودات آن را از قدیمترین ایام، مورد مطالعه قرار دهند و راجعبه آغاز جهان و نخستین آدمیان، آنچه خوانده و شنیدهاند در اثر تاریخی خود منعکس کنند.
اعتمادآنلاین| اکثر مورخان و محققانِ قدیم قبل از نگارش تاریخ کشور خود سعی کردهاند که سرگذشت زمین و موجودات آن را از قدیمترین ایام، مورد مطالعه قرار دهند و راجعبه آغاز جهان و نخستین آدمیان، آنچه خوانده و شنیدهاند در اثر تاریخی خود منعکس کنند.
در کتاب بندهشن که از کتاب معتبر زبان پهلوی است، درباره آفرینش چنین آمده است: «هرمزد، چون همهچیز را میدانست به وجود اهریمن، نیز آگاهی داشت؛ پس پی برده بود که جنگی میان او و اهریمن روی خواهد داد. از این رو آغاز به آفرینش جهان کرد، جهان در مدت سه هزار سال، تنها عالمِ ارواح بود. پس اهریمن روشنایی را دید و به آن حمله کرد و شکست خورد و در تهیه جنگ جدیدی با هرمزد شد و دیوها و دروجها را بیافرید، هرمزد به او گفت بیا تا صلح کنیم، اهریمن نپذیرفت ولی راضی شد که موعدی برای جنگ معین شود؛ این موعد هزار سال بعد معین گردید. هرمزد دانا میدانست که سه هزار سالِ نخستین، به خواست و اراده او خواهد گذشت و در سه هزار سال دوم، اراده او و اهریمن به هم خواهد آمیخت و در سه هزار سال سوم، اهریمن توانایی خود را از دست خواهد داد... پس هرمزد به آفریدنِ جهانِ مادی پرداخت و در آغاز، آسمان و هومینا (اندیشه نیک) و روشنایی مادی و دین مزدیسنا و امشاسپندان را آفرید. پس از آن آب و زمین و درختان و چارپایان و در پایان آدمی را آفرید. اهریمن مشغول آفرینش چیزهای بد شد. از آفرینش هرمزد، نخستین حیوان، گاو و نخستین انسان، «کیومرث» بود». پس از چندی اهریمن به پا خاست. او نیز: «... جانوران آزاردهنده و زهردار چون مار و کژدم و وزغ در زمین پراکند، چنانکه به قدرِ سر سوزن جایی خالی نماند. سپس بر گاو و کیومرث تاختن آورد و آز و نیاز و رنج و تشنگی و ناخوشی و خواب را بر آنها چیره ساخت... در مدت چهل سال «مشیک» و «مشیانک» که آدم و حوای ایرانیان باشند از خاک روییدند... هرمزد به آنها گفت شما آدمید، شما نیاکان بشرید، باید نیکوکار و نیکاندیش و نیکگفتار باشید و دیوان را نیز نپرستید».1
پیدایش جهان
گاهنبار و گاهباره هر دو دارای یک معنی است و آن شش روزی است که خدای تعالی عالم را در آن آفرید و مجوس در کتاب زند از زرتشت نقل میکند که حق سبحانه و تعالی، عالم را در شش گاه آفرید و اولِ هر گاهی، نامی دارد و در اول هر گاهی جشنی سازند و گاه گاهنبار اول میدیوزرم نام دارد و آن «خورروز» باشد، که روز پانزدهم اردیبهشتماه قدیم است؛ گویند که یزدان از این روز تا چهل روز، آفرینش آسمانها را به اتمام رسانید و گاهِ گاهنبار دوم، میدیوسمه نام دارد و آن خورروز است که یازدهم تیرماه قدیم باشد؛ گویند که یزدان از این روز تا شصت روز آفرینش آب را تمام کرد؛ و گاهِ گاهنبار سیم پیتی سهیم نام دارد و آن «اشتاد روز» است... گویند یزدان از این روز تا سی روز آفرینش نبات و اشجار و رستنیها را به اتمام رسانید؛ و گاهِ گاهنبار چهارم، ایاتهریم نام دارد و آن «اشتاد روز» است... گویند یزدان از این روز تا سی روز آفرینش نبات و اشجار و رستنیها را به اتمام رسانید؛ و گاهِ گاهنبار پنجم، میدیاریم نام دارد و آن «مهرروز» است که 16بهمنماه قدیم باشد؛ گویند که یزدان از این روز تا هشتاد روز حیوانات را بیافرید، حیوانات چرنده و پرنده که دو صد و هشتاد و دو نوع است، از این جمله 172 چرنده و 110 نوع دیگر پرنده... گویند که یزدان از این روز تا 75 روز آفرینش آدم علیهالسلام کرد...»2
ابوریحان بیرونی محقق نامدار شرق درباره عمر عالم چنین مینویسد: «ایرانیان مجوس عمر جهان را بنا بر بروجِ دوازدهگانه، دوازده هزار سال دانستهاند و زرتشت -موسس دین ایرانیان- چنین پنداشته که پیدایش عالم، تا زمان ظهور او سه هزار سال است... یهودیان با نصاری اختلاف بزرگتر دارند، یهود میگویند که آنچه از زمان آدم تا اسکندر گذشته 3448 سال است و نصاری میگویند که 5180 سال است، و بدین سبب یهودیان از زمان کاستند تا خروج عیسی در میانه چهارهزار سال که وسط هفت هزار سال عمر عالم است واقع شود...»3
تا حدود یک قرن و نیم پیش که علوم و دانشهای بشری پیشرفت چندانی نکرده بود اکثر محققان بر این تصور بودند که جهانی که ما در آن زندگی میکنیم، به طور ناگهانی، در چهار هزار سال قبل از میلاد مسیح به وجود آمده است؛ و این معنی را ظاهرا از تفسیر تورات و دیگر مذاهبِ سامی استنتاج کرده بودند. در میان مورخان بعد از اسلام، محمدبن جریر طبری در کتاب معروف خود تاریخالامم و الملوک که در سال 352 ه.ق محمد بلعمی وزیر نامدار سامانیان آن را به فارسی برگردانیده است، ضمن بحث از فرمانروایی کیومرث از اصل آدمیان سخن میگوید و مینویسد: «...گروهی از عجم گویند که «آدم» او بود (یعنی کیومرث بود) و این خلق از پشت اویند و او را گِل پادشاه خواندندی که از گِل آفریده شده و جفت او ایلده که «حوا» خوانند هم خدا از گِل آفرید و جان در تن هر دو اندر یک وقت و یک اندازه کرد نه پیش و نه پس...»4
همچنین در مقدمه شاهنامه ابومنصوری که در سال 346 ه.ق. تألیف شده است پس از دیباچهای اینچنین نوشته شده است: «...و جهودان همی گویند از تورات موسی علیهالسلام که از گاه آدم تا آن روزگار که محمد عربی(ص) از مکه برفت چهار هزار سال بود و ترسایان از انجیل عیسی همی گویند 1593 سال بود و بعضی آدم را کیومرث خوانند؛ این است شمارِ روزگاران گذشته... و ایزد تعالی بِه داند که چون بود».
در کتاب حبیبالسیر در این مورد مینویسد: «علماء معالمِ تنزیل و عرفاء موافقِ تأویل... اتفاق دارند که طبقاتِ سماوات و ارضین و سایرِ اجرامِ عُلوی و سُفلی در شش روزِ آن جهانی که هر روز، عبارت از هزار سال از کتمِ عدم به عالمِ وجود آمد. اما این مسأله مختلفُفیه است که آفرینش، کدام روز بوده و در هر روزی کدام اشیاء در کسوتِ هستی ظهور کرد».5
در جای دیگر این کتاب، خواندمیر مینویسد: «چنانکه در شاهنامه بزرگ منقول است از وقت ظهورِ آدم تا زمانِ حضرت خاتم... ششهزاروسیزده سال بود و پنجهزارونهصد نیز گفتهاند....»6
پینوشتها:
1- محمدجواد مشکور، ایران در عهد باستان، (نقل و تلخیص) ص72.
2- محمدحسین بن خلف تبریزی، برهان قاطع، به نقل از: دهخدا، لغتنامه، ص78 (به اختصار).
3- ابوریحان بیرونی، آثارالباقیه، ترجمه اکبر داناسرشت، ص24 (به اختصار).
4- ابوعلی بلعمی، ترجمه تاریخ طبری، به اهتمام دکتر محمدجواد مشکور؛ همچنین نگاه کنید به: محمدبن جریر طبری، تاریخ طبری، ترجمه صادق نشأت، ص31.
5- خواندمیر، حبیبالسیر، ج1، ص12.
6- همان. ص16.
منبع: کتاب برگزیده تاریخ اجتماعی ایران (تالیف: مرتضی راوندی)
دیدگاه تان را بنویسید