۶ پایه امنیت اسرائیل به روایت روزنامه فلسطینی/ اسرائیل برای آینده چه خوابی دیده است؟

روزنامه فلسطینی قدس که در سرزمین‌های اشغالی منتشر می‌شود به شش پایه امنیت ملی اسرائیل پرداخت و آن را رونمایی اسرائیل از قدرت و شکنندگی خود پس از ۷ اکتبر قلمداد کرد.

به گزارش اعتمادآنلاین، سرتیپ احمد عیسی، پژوهشگر متخصص در مطالعات امنیت ملی فلسطین و رژیم صهیونیستی، در مقاله خود در این روزنامه نوشت: در لحظه‌ای که اسرائیل خود را برای انتخابات جدیدی آماده می‌کند، موسسه اندیشه استراتژیک پیشرفته «مایند اسرائیل» (Mind Israel) که از سوی سرتیپ بازنشسته عاموس یادلین (رئیس اسبق سازمان اطلاعات نظامی و رئیس اسبق پژوهشکده مطالعات امنیت اسرائیل)، تاسیس شده و مدیریت می‌شود، پژوهش درخور توجهی منتشر کرده است. این پژوهش این بار تنها به ایران، حماس، حزب‌الله یا مسابقه تسلیحاتی در منطقه نمی‌‌پردازد، بلکه می‌کوشد به بنیادی‌ترین پرسش پاسخ دهد: قدرت اسرائیل در دهه‌های آینده بر چه پایه‌ای استوار خواهد بود؟

حدود ۱۰۰ کارشناس اسرائیلی در تهیه این پژوهش مشارکت کرده‌اند. این مطالعه شش پرونده را در زمره مسائلی بحرانی که نیازمند تصمیم‌گیری‌های بزرگ و سریع هستند قرار داده است: جایگاه منطقه‌ای اسرائیل، سرمایه انسانی، رابطه میان اقتصاد و امنیت، حکمرانی و تاب‌آوری، تحولات جمعیتی و رابطه با ایالات متحده و یهودیان خارج (از فلسطین اشغالی).

اگرچه تا این تاریخ پژوهش مزبور به‌ طور کامل منتشر نشده، اما پیام مرکزی آن از زبان نایب‌رئیس موسسه  MIND، دکتر آونر گولوب، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس به تاریخ ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶ مطرح شده است. او می‌گوید: اسرائیل می‌تواند به یک قدرت منطقه‌ای تبدیل شود، اما «پایه‌های آن در حال حاضر زنگ‌زده است» و اگر به این پایه‌ها پرداخته نشود، مساله تنها تحقق‌نیافتن جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای نیست، بلکه احتمال فروپاشی خود بنا نیز وجود دارد.

این پژوهش، آن‌گونه که گولوب در پست خود توضیح داده، او خواهان تغییری در تفکر استراتژیک اسرائیل است؛ به‌ویژه در پایه‌هایی که امنیت ملی اسرائیل پس از هفتم اکتبر باید بر آنها استوار شود.

پایه اول: از دیوار تا آن‌ سوی دیوار

به گفته گولوب، اسرائیل نمی‌تواند به مفهوم شناخته‌شده ژابوتینسکی یعنی «دیوار آهنین» که بر انتظار کشیدنِ دشمنان در مرزها و بازدارندگی آنان با زور استوار است بسنده کند.

از نظر او، تجربه ۷ اکتبر نشان داد دشمن می‌تواند «پشت دیوار» رشد و توسعه یابد.

از این رو، موسسه MIND مفهوم «دیوار آهنین ۲.۰» را پیشنهاد می‌کند: حفظ دیوار نظامی در سطحی قوی و در کنار آن، تلاش برای شکل دادن به محیط موجود در آن‌ سوی دیوار.

در اینجا، منطقه عربی در قلب این تصور جدید جا می‌گیرد: عربستان سعودی، مصر و اردن، در کنار کشورهای دیگر، می‌توانند عناصری از شبکه‌ای منطقه‌ای باشند که اسرائیل به دنبال ساختن آن است. این ایده از عادی‌سازی سیاسی فراتر رفته و به ایجاد وابستگی متقابل در حوزه‌های فناوری، امنیت و دانشگاهی می‌رسد.

به عبارت دیگر، اسرائیل تنها نمی‌خواهد ساختاری باشد که با همسایگانش رابطه دارد، بلکه می‌خواهد به نقطه‌ای تبدیل شود که این همسایگان منافع خود را در پیوند با همکاری با آن ببینند.

قدرت نظامی نیازمند اقتصاد و جامعه است

پایه دوم به «سرمایه انسانی» و پایه سوم به «رابطه میان اقتصاد و امنیت» مربوط می‌شود.

در اینجا مساله جنگ طولانی‌مدت به میان می‌آید: چگونه اسرائیل می‌تواند بودجه نظامی بالا، ارتش بزرگ و سرمایه‌گذاری پیشرفته تکنولوژیک را حفظ کند، بدون آنکه به اقتصادی که حامی مالی این قدرت است آسیب بزند؟

زیرا توانمندی نظامی اسرائیل در نهایت به قدرت اقتصاد در تولید منابع، فناوری و مهارت‌ها وابسته است. به همین دلیل، سرمایه انسانی به مساله‌ای امنیتی کلان تبدیل می‌شود.

موسسه MIND اعلام می‌کند «آموزش» در شالوده تمامی این شش پرونده قرار دارد؛ زیرا آموزش بر کیفیت سرمایه انسانی، توانمندی تکنولوژیک، فرصت‌های مشارکت اقتصادی و همبستگی و تاب‌آوری ملی تاثیر می‌گذارد.

این یک ملاحظه حاشیه‌ای نیست؛ چنان‌که MIND در مطلب دیگری که در سپتامبر منتشر کرد، آموزش را صراحتاً در قلب امنیت ملی قرار داد و آن را با حفظ برتری‌های نظامی، اقتصادی و تکنولوژیک و افزایش فرصت‌های مشارکت میان بخش‌های گوناگون جامعه مرتبط کرد.

فضای داخلی اسرائیل؛ بخشی از امنیت کلان اسرائیل

شاید حساس‌ترین بخش این پژوهش مبحث مربوط به حکمرانی و تاب‌آوری داخلی باشد. گولوب به چهار عاملی اشاره می‌کند که می‌توانند باعث فرسایش کشورها از درون شوند: کاهش همبستگی اجتماعی، تضعیف اعتماد به نهادهای حکومتی، ترجیح دادن منافع سیاسی کوتاه‌مدت بر منافع ملی بلندمدت، و جمود و خشکی که مانع سازگاری با متغیرها می‌شود.

بدین ترتیب، اسرائیل از تعریف سنتی امنیت ملی که بر دشمن خارجی تمرکز داشت، به تعریفی گسترده‌تر منتقل می‌شود که جامعه، حکومت، نهادها، آموزش و اقتصاد را همگی از مؤلفه‌های امنیت می‌داند.

تناقض و پارادوکس این پژوهش در همین‌جا نهفته است: اسرائیل ممکن است در اوج قدرت نظامی خود باشد، اما همزمان می‌خواهد مانع از آن شود که نقاط ضعف داخلی‌‌اش به محدودیت‌هایی برای این قدرت تبدیل شوند.

دموگرافی: ارتش، جامعه و اقتصاد

این پژوهش تحولات دموگرافیک را در میان پرونده‌های شش‌گانه قرار می‌دهد؛ امری طبیعی برای کشوری که به‌شدت به مشارکت جمعیت در ارتش، اقتصاد و پرداخت مالیات متکی است. از این رو، پرسش دموگرافیک با مسائل سربازگیری، مشارکت حریدی‌ها و عرب‌ها، بازار کار، آموزش و هزینه‌های اجتماعی پیوند می‌خورد.

گولوب اشاره می‌کند که دولت بعدی مجبور خواهد بود با مساله سربازی اجباری، ادغام حریدی‌ها و عرب‌ها، ساخت زیرساخت‌های متناسب با عصر فناوری و همچنین افزایش مشارکت در موفقیت اقتصادی کشور دست‌وپنجه نرم کند.

واشینگتن دیگر به‌تنهایی کافی نیست

پایه ششم به رابطه با ایالات متحده و یهودیان خارج از اسرائیل مربوط می‌شود. این پژوهش به معنای دست کشیدن از اتحاد با آمریکا نیست، بلکه خواهان عدم اتکای صرف به آن است.

از این رو، پیشنهاد می‌کند روابط تنوع یابند و شراکت‌های منطقه‌ای تاسیس شوند تا اسرائیل به منابع بیشتری از قدرت و نفوذ دست یابد.

این نقطه با تصور گسترده‌تر MIND از امنیت ملی همخوانی دارد؛ تصوری که شراکت با آمریکا، روابط با اروپا، خاورمیانه و فلسطینیان را در زمره مسائل اصلی خود جای داده است.

این چشم‌انداز چه معنایی برای فلسطینیان دارد؟

اهمیت این پژوهش برای فلسطینیان در این نیست که از آن برای پیش‌بینی فروپاشی اسرائیل استفاده کنند؛ چراکه پژوهش اصلاً چنین چیزی نمی‌گوید، بلکه برعکس، هدف اعلام‌شده آن جلوگیری از فرسایش داخلی و بهره‌برداری بهتر از عناصر قدرت اسرائیل است.

اهمیت این مطالعه در جای دیگری نهفته است: این پژوهش افشا می‌کند که یک موسسه استراتژیک اسرائیلی، منابع قدرت و ضعف کشور را چگونه می‌بیند.

۱. قدرت اسرائیل صرفاً نظامی نیست: بلکه منظومه‌ای است که ارتش، فناوری، آموزش، اقتصاد، روابط خارجی و همبستگی اجتماعی را گرد هم می‌آورد.

۲. اسرائیل می‌خواهد از مهار محیط منطقه‌ای به سمت شکل دادن به آن حرکت کند: این بدین معناست که عادی‌سازی و شراکت‌های اقتصادی، امنیتی و تکنولوژیک پرونده‌هایی جدا از امنیت ملی اسرائیل نیستند، بلکه جزئی از آن شده‌اند.

۳. مساله فلسطین را نمی‌توان از این محیط منطقه‌ای جدا کرد: اگر اسرائیل می‌خواهد یک شبکه منطقه‌ای شامل عربستان، مصر و اردن بسازد، آینده منازعه فلسطینی-اسرائیلی به‌ درجات گوناگون با بازسازی نظم منطقه‌ای درهم‌تنیده خواهد ماند.

۴. پژوهش نشان می‌دهد خود اسرائیل درک کرده که قدرت نظامی به‌تنهایی پایداری را تضمین نمی‌کند: آموزش، اقتصاد، حکمرانی، دموگرافی و تاب‌آوری اجتماعی در نگاه این موسسه به بخشی از نبرد بر سر آینده کشور تبدیل شده‌اند.

در اینجا مهم‌ترین دلالت برای فلسطینیان و عرب‌ها نهفته است: نباید این سند را اعلام ضعف اسرائیل تلقی کرد، بلکه باید آن را به مثابه نقشه‌ای اسرائیلی از منابع قدرت و نقاط نگرانی نگریست.

نتیجه‌گیری

می‌توان رویای موسسه MIND Israel را در یک معادله ساده خلاصه کرد:

ارتش قوی + اقتصاد قوی + سرمایه انسانی + همبستگی اجتماعی + حکمرانی کارآمد + روابط منطقه‌ای و بین‌المللی = امنیت ملی پایدار.

بنابراین، «دیوار آهنین ۲» که این موسسه پیشنهاد می‌کند، به معنای دست کشیدن از قدرت نظامی نیست، بلکه افزودن یک عنصر جدید به آن است: پل‌سازی و تشکیل محیط منطقه‌ای به‌جای بسنده کردن به دفاع در برابر آن.

این در جوهر خود، تلاشی از سوی اسرائیل برای انتقال از پرسشِ «چگونه از اسرائیل در برابر منطقه حفاظت کنیم؟» به پرسشی گسترده‌تر است: «چگونه منطقه‌ای بسازیم که اسرائیل بخشی موثر از نظم امنیتی، اقتصادی و سیاسی آن باشد؟»

و در همین‌جا بن‌بست استراتژیک اسرائیل نهفته است؛ بن‌بستی که به نظر می‌رسد اسرائیل به‌‌ویژه پس از ارتکاب جرائم نسل‌کشی علیه فلسطینیان، هرگز قادر به خروج از آن نخواهد بود. چراکه این جرائم در وجدان و آگاهی ملل منطقه و در رأس آنها فلسطینیان این پرسش را برانگیخته است: چگونه می‌توان با رژیمی زندگی کرد و به آن امنیت بخشید که دست به نسل‌کشی مؤلفه‌ای اصیل از ملت‌های منطقه زده است؟ اتفاقی که باعث می‌شود زنگ‌زدگی از بیشتر پایه‌های امنیت ملی آن هرگز زدوده نشود.

همین تحول است که این پژوهش را شایسته توجه عربی و فلسطینی می‌سازد؛ زیرا نه‌تنها تشخیص و تحلیل اسرائیل از دوران پس از ۷ اکتبر را به تصویر می‌کشد، بلکه سمتی را که برخی از نخبگان استراتژیک اسرائیل برای مراحل بعدی به آن می‌اندیشند آشکار می‌سازد و از سوی دیگر تاکید می‌کند که امنیت اسرائیل در درون خانه‌اش رقم می‌خورد، نه به دستان واشینگتنِ دوردست.