قمار بزرگ ترامپ در خلیج فارس؛ ناکامی واشنگتن در مهار معادلات جدید تنگه هرمز

زمانی که نیروی دریایی ایالات متحده روز دوشنبه دو ناوشکن مجهز به موشک‌های هدایت‌شونده را به خلیج فارس اعزام کرد تا تلاش کند کنترل هوشمند ایران بر تنگه هرمز را درهم بشکند، در واقع آغاز یک قمار پرریسک از سوی دولت ترامپ برای بازپس‌گیری اهرم فشار بر تهران را اعلام کرد. این مأموریت که آمریکا طی ادعایی آن را «پروژه آزادی» می‌نامد، نشان می‌دهد واشنگتن همچنان سعی دارد بر صحنه نبرد اثر بگذارد، اما در عین حال با محدودیت‌هایی جدی در تغییر وضعیت موجود در تنگه روبه‌رو است. دونالد ترامپ می‌خواهد ایران در مذاکرات خواسته‌های او را بپذیرد، در حالی که تهران مصمم است چنین پیروزی‌ای را از او دریغ کند. در عین حال، این عملیات با خطراتی برای نیروهای آمریکایی و همچنین کشتی‌های تجاری همراه است؛ کشتی‌هایی که اغلب هنوز از عبور از تنگه خودداری می‌کنند، مگر آن‌که تضمین‌های روشنی دریافت کنند که ایران به آن‌ها حمله نخواهد کرد.

به گزارش «اعتماد آنلاین» وبه نوشته وال استریت ژورنال، این اقدام همچنین خطر واکنش تلافی‌جویانه ایران را در پی دارد؛ چنانکه ادعا شد موشک‌های کروز به سوی ناوهای جنگی آمریکا از سوی ایران شلیک شده است. اما مقام‌های نظامی آمریکا مجددا مدعی شدند از شناورهای خود و دو کشتی با پرچم آمریکا که از خلیج خارج می‌شدند به‌طور موفقیت‌آمیز دفاع کرده‌اند، اما دست‌کم دو کشتی دیگر هدف قرار گرفتند که در یکی از آن‌ها آتش‌سوزی رخ داد. با این همه اواخر روز سه‌شنبه نیز امارات متحده عربی مجددا مدعی شد حملات جدیدی از سوی ایران را رهگیری کرده است.

به گزارش وال استریت ژورنال، هرگونه نتیجه از این راهبرد جدید احتمالاً به‌کندی حاصل خواهد شد. بدان معنا که حتی اگر این مأموریت تازه آمریکا موفق باشد، تعداد کشتی‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند فاصله زیادی با بازگشت به سطح عادی پیش از جنگ خواهد داشت؛ سطحی که پیش‌تر حدود ۱۳۰ کشتی در روز از این آبراه عبور می‌کردند. در هیمن راستا و بر اساس شمارش مؤسسه «اس‌اندپی گلوبال مارکت اینتلیجنس»، در روز دوشنبه تنها شش کشتی از تنگه عبور کردند و تا بعدازظهر سه‌شنبه نیز فقط یک کشتی از آن گذشته بود. این میزان تردد مشابه یا حتی کمتر از جریان اندک کشتی‌هایی است که از زمان امدیدریت هوشمند تنگه استراتژیک هرمز از سوی ایران در واکنش به تجاوزات آمریکا و اسرائیل که از اواخر فوریه آغاز شد، به‌طور روزانه از این آبراه عبور کرده‌اند.

در ادامه گزارش این نشریه آمریکایی همچنین تاکید شده است که این بدان معناست که برای انسداد تنگه که بدترین شوک عرضه نفت در تاریخ را رقم زده راه‌حل سریعی وجود نخواهد داشت؛ خبری نامطلوب برای بازارهای انرژی و دولت‌ها در سراسر جهان. در همین رابطه «ناوین داس» تحلیلگر ارشد در شرکت داده‌های کالایی و کشتیرانی «کپلر»، می‌گوید: «فکر نمی‌کنم این اقدام به‌طور معناداری چیزی را تغییر دهد. صنعت کشتیرانی هنوز تمایلی برای پذیرش ریسک و بازگشت به تنگه ندارد.» چرا که صنعت کشتیرانی نه‌تنها با خطرات فیزیکی مانند آسیب به خدمه و صدمه یا نابودی کشتی‌ها روبه‌روست، بلکه ملاحظات دیگری نیز دارد. داس همچنین می‌افزاید: «اگر شما عملاً از نخستین کسانی باشید که این ریسک را می‌پذیرید و هدف قرار بگیرید، ریسک اعتباری و لطمه به اعتبارتان هم بسیار بزرگ خواهد بود.»

در ادامه یادداشت وال‌استریت ژورنال همچنین تاکید شده است که با این حال، ابتکار جدید آمریکا یک مزیت برای دولت ترامپ به همراه دارد: امید به کسب اهرم فشار بیشتر در رویارویی گسترده‌تر با تهران. ایران، با وجود آن‌که در تجاوز و جنگ تحمیلی ۴۰روزه آمریکا و اسرائیل از نظر نظامی آسیب دید، با بستن تنگه هرمز نقطه‌ای حساس از منافع طرف‌های مقابل را هدف گرفت. در واکنش، دولت آمریکا در ماه آوریل با اعمال محاصره بر بنادر ایران، دسترسی تهران به درآمدهای حیاتی نفتی را تحت تاثیر قرار داد. در این میان به گفته تحلیلگران نظامی، این تلاش دریایی به‌جای بازگشت به بمباران‌های گسترده نشان‌دهنده تغییر به نوعی دیگر از درگیری است که در دریا جریان خواهد یافت؛ جایی که آمریکا و ایران برای کنترل تنگه با یکدیگر به چالش خواهند پرداخت.

همزمان «برایان کلارک» مقام ارشد پیشین نیروی دریایی آمریکا و پژوهشگر ارشد کنونی در مؤسسه «هادسون»، به وال‌استریت ژورنال می‌گوید: «آن‌ها پیش‌تر به بالاترین سطح تشدید تنش ممکن رسیده‌اند اما تهران عقب‌نشینی نکرده است.» به گفته کلارک  دولت آمریکا به این نتیجه رسیده که ابزار چندانی برای وادار کردن ایران باقی نمانده، جز این‌که تلاش کند جریان کشتیرانی را احیا کند. در همین رابطه اقدامات روز دوشنبه ناوشکن‌ها، آشکارترین بخش از مجموعه‌ای از تحرکات کم‌سروصداتر نیروی دریایی آمریکا برای مقابله با ایران به شمار می‌رود.

به گزارش وال استریت ژورنال، ایران اما به کشتی‌ها هشدار داده است که بدون اجازه این کشور از تنگه عبور نکنند و از مسیر مشخصی در امتداد سواحل خود در بخش شمالی تنگه حرکت کنند. در مقابل، آمریکا اکنون کشتی‌ها را ترغیب می‌کند تا از مسیر دیگری در جنوب و نزدیک به سواحل عمان استفاده کنند. در اطلاعیه‌ای که مرکز «عملیات تجارت دریایی» نیروی دریایی بریتانیا با استناد به مقامات آمریکایی صادر کرد، به اپراتورهای کشتی توصیه شد به‌دلیل وجود مین‌ها، ضمن پرهیز از مسیر معمول تردد در تنگه که به «طرح تفکیک ترافیک» معروف است از این مسیر جایگزین استفاده کنند. نیروی دریایی آمریکا اما در هفته‌های اخیر ابزارهای متنوعی را به‌کار گرفته است؛ از جمله شناورهای بدون سرنشین دریایی که برخی از آن‌ها در زیر سطح آب حرکت می‌کنند و برای شناسایی مین‌ها به گشت‌زنی می‌پردازند. این اقدامات گامی مقدماتی در مسیر احیای کامل تردد غیرنظامی از تنگه در آینده به‌شمار می‌رود.

در ادامه یادداشت این نشریه آمریکایی امده است که برای فعالان بخش تجاری، یکی از عوامل بازدارنده، ابهام درباره نحوه اجرای طرح جدید عبور است. مقام‌های آمریکایی می‌گویند برنامه‌های خود را به صنعت کشتیرانی منتقل کرده‌اند. «ژنرال دن کِین» رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، روز سه‌شنبه در یک نشست خبری در پنتاگون مدعی شد: «کشتی‌های تجاری که از این منطقه عبور می‌کنند، حضور قدرت رزمی آمریکا را در اطراف خود خواهند دید و خواهند شنید و صادقانه بگویم، آن را احساس خواهند کرد هم در دریا، هم در آسمان و حتی از طریق ارتباطات رادیویی.» این درحالی است که همزمان یکی از فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد کشتی‌هایی که تلاش کنند از تنگه هرمز عبور کنند، به‌طور قاطع با آن‌ها برخورد خواهد شد.  در همین حال، بخشی از تردد دریایی در تنگه به ایران مرتبط است. در همین رابطه بنابر گزارشاتی ادعایی روز دوشنبه یک نفتکش گاز طبیعی که تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارد، از تنگه عبور کرده است. این کشتی با نام «نوه گاز» و به گفته سرویس رهگیری کشتی «ویندوارد»، حامل ۱۲۹ هزار بشکه گاز مایع (ال‌پی‌جی/بوتان) بوده است.

به گزارش وال استریت ژورنال، نیروی دریایی آمریکا در دهه ۱۹۸۰ نیز در جریان آنچه «جنگ نفتکش‌ها» نامیده می‌شود، برای محافظت از کشتی‌ها در برابر حملات ایران آن‌ها را در خلیج فارس اسکورت می‌کرد. با این حال، در آن زمان ناوگان دریایی آمریکا تقریباً دو برابر اندازه کنونی بود. افزون بر این، ایران از آن زمان تاکنون شمار زیادی پهپادهای تهاجمی ارزان‌قیمت یک‌بارمصرف تولید کرده و همچنین «ناوگان پشه‌ای» از قایق‌های تندرو را توسعه داده است که می‌تواند از آن‌ها برای حمله به کشتی‌ها استفاده کند. «متیو ساویل» مدیر بخش علوم نظامی در مؤسسه خدمات متحد سلطنتی و از مقامات پیشین وزارت دفاع بریتانیا، می‌گوید: «واقعیت این است که کنترل تنگه صرفاً مسئله‌ای مبتنی بر قدرت نظامی صرف نیست؛ بلکه به اعتماد بستگی دارد، اعتماد بازارها، اعتماد شرکت‌های بیمه و اعتماد کشتیرانی غیرنظامی.»