از همگرایی تا واگرایی؛ اوپک بدون امارات چه سرنوشتی دارد؟

خروج امارات متحده عربی از «اوپک» از مهم‌ترین مورد در سلسله خروج‌هایی است که در سال‌های اخیر از این کارتل نفتی صورت گرفته است. به باور ناظران اوپک بدون یکی از اعضای اصلی خود، یعنی امارات متحده عربی، قدرت کمتری خواهد داشت. حال نیز سوال این است که این کاهش قدرت تا چه حد خواهد بود؟ ظهور ایالات متحده به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان، نفوذ سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) بر بازار جهانی را کاهش داده است؛ همان‌طور که خروج چندین عضو از این کارتل نیز این روند را تشدید کرده است. اما اعلامیه‌ی سه‌شنبه مبنی بر خروج امارات، که یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت است و بیش از ۵۰ سال عضویت داشته، در زمان دشواری برای این سازمان رخ می‌دهد. ایالات متحده و اسرائیل در یک بن‌بست ناآرام با ایران، عضو بنیان‌گذار اوپک، گرفتار شده‌اند؛ کشوری که جریان عمده‌ای از نفت و گاز طبیعی خلیج فارس را  مسدود کرده است. در طول جنگ دو ماهه، دیگر اعضای این کارتل نیز متاثر از جنگ ایران با امریکا و اسرائیل شده‌اند. «فرک فانون» که در دولت اول ترامپ معاون وزیر خارجه آمریکا در امور منابع انرژی بود گفت: «نمی‌توان از اهمیت خروج امارات کاست. این خروج بخشی از یک تغییر کلی است. عدم اعتماد بین اعضا، به ویژه زمانی که یکی از اعضا به دیگر اعضا شلیک می‌کند، موضوع بسیار بزرگی است.» اکنون، هرج‌ومرج در بازارهای جهانی نفت ناشی از جنگ ایران و بسته شدن مؤثر تنگه هرمز، یک کانال حیاتی حمل‌ونقل در خلیج فارس، بر پیامدهای خروج امارات سایه افکنده است. صرف‌نظر از تعداد اعضای اوپک، خلیج فارس به یک تأمین‌کننده انرژی ناپایدار تبدیل شده است. در واقع، قیمت نفت واکنش چندانی به اعلامیه خروج امارات نشان نداد. چرا که پیامدهای بلندمدت زمانی شفاف‌تر خواهد شد که تنگه بازگشایی شود و اجازه دهد تولیدکنندگان در سراسر منطقه به سطح تولید و صادرات پیش از جنگ بازگردند.

به گزارش «اعتماد آنلاین» و به نوشته نیویورک تایمز، بدون امارات، بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفتی کارتل، عربستان سعودی، عراق و ایران خواهند بود. گروهی که فعلا تصویری صمیمانه  ندارد. «آمی مایرز جاف» مشاور انرژی و مدیر آزمایشگاه انرژی، عدالت اقلیمی و پایداری در دانشگاه نیویورک، گفت: «تصور ادامه‌ی همکاری دوستانه در چارچوب اوپک، حداقل در کوتاه‌مدت و شاید برای همیشه، بسیار دشوار است. دیگران هشدار دادند که اوپک قبلی نیز خروج‌های مشابهی را تجربه کرده و راه‌هایی برای سازگاری با تغییرات ژئوپلیتیک نفت یافته است. برای جبران کاهش نفوذ اوپک، عربستان سعودی، رهبر غیررسمی این کارتل، در سال‌های اخیر از طریق گروهی متشکل از هشت کشور به نام «اوپک پلاس»، تولید نفت را با روسیه هماهنگ کرده است.» همزمان «جیسون بورداف« مدیر بنیان‌گذار مرکز سیاست انرژی جهانی در دانشگاه کلمبیا، گفت: «مرگ اوپک بارها اعلام شده است و خروج تولیدکننده‌ای به اهمیت امارات قطعاً ضربه بزرگی است، اما من فکر نمی‌کنم هنوز به اندازه‌ای اطلاعات کافی داشته باشیم که اوپک را مرده اعلام کنیم.پیش از تشکیل اوپک در سال ۱۹۶۰، بازار جهانی نفت توسط «هفت خواهر» شرکت‌های چندملیتی انرژی که در نهایت از طریق تغییر نام و ادغام‌ها به «شل، چِروِن، اکسون موبیل و بی‌پی» تبدیل شدند  تحت سلطه بود.» با این همه به گزارش نیویورک تایمز ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و ونزوئلا اوپک را ایجاد کردند زیرا از قدرت هفت خواهر رنج می‌بردند. اما در ۳۰ سال گذشته، چندین عضو عضویت خود را تعلیق یا لغو کرده‌اند، از جمله برخی که خارج شدند و دوباره پیوستند. اکوادور عضویت خود را در سال ۱۹۹۲ تعلیق کرد، اما در سال ۲۰۰۷ دوباره پیوست و سپس در سال ۲۰۲۰ دوباره خارج شد. اندونزی عضویت خود را در سال ۲۰۰۹ تعلیق کرد و در سال ۲۰۱۶ آن را فعال کرد، اما تنها در همان سال دوباره غیرفعال شد. قطر، که هم نفت و هم گاز طبیعی صادر می‌کند، در سال ۲۰۱۹ خارج شد و آنگولا در سال ۲۰۲۴. در اوج قدرت خود، این کارتل ۱۶ عضو داشت، اما پس از خروج امارات، تعداد اعضا به ۱۱ نفر کاهش می‌یابد که بسیاری از آن‌ها تولیدکنندگان کوچک‌تر در آفریقا هستند و از صدای متحد سازمانی که جایگاهی در میز جهانی به آن‌ها می‌دهد، بهره‌مند می‌شوند.

در ادامه گزارش این نشریه آمریکایی آمده است: اما هیچ‌یک از خروج‌های قبلی به مانند و در حد خروج امارات متحده عربی نیست؛ کشوری که حدود ۱۲ درصد از تولید اوپک، یا معادل ۳.۶ میلیون بشکه نفت در روز را در اختیار دارد. اکنون، پس از باز شدن تنگه هرمز، امارات آزاد خواهد بود تا تولید نفت خود را هر چقدر که مایل است افزایش دهد. پس از این تصمیم که در پی افزایش تنش‌ها با عربستان سعودی اتخاذ شد  وزیر انرژی امارات، تلاش کرد تا بازار را آرام کند. او در مصاحبه با نیویورک تایمز گفت: «ما به دنبال تدابیر مناسبی برای متعادل‌سازی بازار و کمک به مصرف‌کنندگان در سراسر جهان هستیم.» همزمان نیز تحلیلگران موسسه «مورنینگ‌استار» معتقدند که امارات در حال پیشبرد جاه‌طلبی‌های خود است تا به یکی از قدرت‌های انرژی متنوع منطقه تبدیل شود؛ تغییری که با پیشرفت در حوزه الکتریکی‌سازی و رشد اقتصادی همراه است. خارج از عربستان سعودی، امارات یکی از معدود اعضای اوپک بود که ظرفیت خالی قابل توجهی داشت؛ یعنی توانایی افزایش سریع تولید در صورت نیاز. این انعطاف‌پذیری برای فروش نفت بیشتر، به گروه اجازه داده بود تا مدت‌ها بر قیمت‌های جهانی نفت نفوذ داشته باشد.

به گزارش نیویورک تایمز با خروج از اوپک، طبیعتا امارات همسو‌سازی نزدیک‌تری با ایالات متحده انجام می‌دهد؛ کشوری که سال‌هاست به دنبال تضعیف نفوذ اوپک است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بارها از این کارتل خواسته است تا تولید نفت را افزایش دهد تا قیمت‌ها کاهش یابد. خود ایالات متحده به یکی از تولیدکنندگان پیشرو سوخت‌های فسیلی تبدیل شده است. در همین رابطه و طبق آژانس اطلاعات انرژی (EIA)، آمریکا در سال ۲۰۱۱ از نظر تولید گاز طبیعی از روسیه پیشی گرفت و در سال ۲۰۱۸ عربستان و روسیه را در صدر تولیدکنندگان نفت جهان پشت سر گذاشت. «رچارد گلدبرگ» پژوهشگر ارشد بنیاد دفاع از دموکراسی  در این رابطه گفت: «رهبران عربستان سعودی احتمالاً تلاش خواهند کرد تا بقیه اعضای اوپک را متحد نگه دارند تا بتوانند بیشترین کنترل ممکن را بر بازار نفت و قیمت‌ها داشته باشند.» به گفته گلدبرگ عربستان سعودی می‌خواهد با سایر تولیدکنندگان خلیج فارس مانند کویت و عراق باقی بماند.