جنگ رمضان، یونسکو و جنایات جنگی آمریکا و اسرائیل در حمله به میراث فرهنگی و تاریخی ایران

سید محمد ساداتی نژاد؛ مدیرکل سازمان‌های تخصصی بین‌المللی وزارت امور خارجه _ هرچند دونالد ترامپ پس از خروج از برجام در سال۲۰۱۷، تهدید کرد که  ۵۲ مرکز فرهنگی در ایران را بمباران می‌کند، در آن زمان نیز یونسکو  در بیانیه‌ای آنرا تقبیح کرد اما بسیاری گمان نمی‌کردند که این تهدید عملیاتی شود. ولی شوربختانه شاهد بودیم که در طول جنگ رمضان، آمریکا و اسراییل سبوعانه بر میراث ایرانیان تیغ کشیدند و مواریث فرهنگی و تاریخی و حتی طبیعی ایران را هدف قرار دادند!  این دو موجودیت متجاوز با بمباران بی امان خود هم به مواریث ملی ایران خسارت زدند و هم برخی از مواریث جهانی ایران که بر اساس کنوانسیون ۱۹۷۲ یونسکو بخشی از میراث بشریت بود را دچار آسیبهایی کردند که برخی از آنها غیر قابل جبران است!

کاخ گلستان تهران، کاخ چهل ستون و جواهر های میدان امام اصفهان، قلعه فلک الافلاک خرم‌آباد از جمله این مواریث جهانی هستند. بیش از ۱۴۰ اثر دیگر تاریخی و فرهنگی که برخی در فهرست ثبت جهانی هستند نیز در خلال این تجاوزات ددمنشانه آسیب دیدند! 

در حقیقت دشمنان ایران در این جنگ تحمیلی علاوه بر زیرساختهای توسعه‌ای و حیاتی کشور, تلاش کردند تا به مظاهر تمدنی و تاریخی ایران نیز یورش ببرند! و آنگونه که ترامپ گفت یک تمدن را به خیال خود نابود کنند. 

اما در این گیر و دار، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با همراهی و همکاری وزارت امور خارجه، در همان بحبوحه جنگ تلاش کردند تا این خسارات را در چارچوبی مصور به زبان فارسی و انگلیسی مستند و به اطلاع جامعه بین المللی برسانند. گزارش این تجاوزها و تخریب ها به اطلاع یونسکو و سازمان ملل متحد رسانده شد و همچنین  از طریق تمامی نمایندگی های جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور به اطلاع تمامی مقامات میراثی کشورهای  جهان رسانده شد. 

یونسکو که در اولین لحظات، از آسیب به کاخ گلستان مطلع شد، بلافاصله نسبت به آن موضع گرفت و حمله به اماکن تاریخی و مواریث را محکوم ساخت. یونسکو هر چند ۴ بیانیه صادر کرد ولی در ادامه تجاوزها به میراث فرهنگی ایران و با توجه به شدت و حجم وسیع این تجاوزها، نتوانست نقش و رسالت تاریخی خود را ایفا کند و در مجموع عملکرد ضعیفی را ارائه کرد. حتی آسیب دیدن دفتر یونسکو در تهران در اثر این تجاوزها، موجب نشد تا کنشگری این سازمان افزایش یابد و حتی تخریب دفتر خود را نیز محکوم نکرد. عدم حضور رئیس دفتر یونسکو در تهران و کسالت وی و عدم کنشگری فعال کارمندان این دفتر  در تهران، در کنار فشار برخی کشورهای عربی به مدیرکل مصری این سازمان، از عوامل کاهش تحرک یونسکو بعد از کنشگری فعال اولیه در محکوم کردن حمله به کاخ گلستان بود. 

این در حالی است که کشورمان مکاتبات متعددی را در سطح عالی به مدیرکل یونسکو ارسال کرد. با این وجود باید اشاره کرد که با پیگیریهای کشورمان  و همکاری یونسکو قرار است  نشست اضطراری کمیته پروتکل دوم (۱۹۹۹) کنوانسیون حمایت از اموال فرهنگی در حین مناقشات مسلحانه (۱۹۵۴) برای این تهاجمات به مواریث ایران تشکیل جلسه دهد که هماهنگی مقدمات برگزاری این نشست و تکمیل فرم های مربوط به آثار فرهنگی آسیب دیده،  در دست پیگیری است. 

همچنین دبیرخانه یونسکو پرونده ویژه‌ای برای کمک به بازسازی اماکن آسیب دیده در ایران گشوده تا علاوه بر رسیدگی به آسیبهای فراوان به اماکن آموزشی، پژوهشی و دانشگاهی، موضوع مواریث آسیب دیده را نیز پی بگیرد و کمکهای خود از نظر مادی، کارشناسی و فنی ارائه کند. 

وزرات امور خارجه کشورمان ضمن قدردانی از تلاش های یونسکو، با صراحت انتقادات از عملکرد یونسکو را به دفتر یونسکو در تهران، هماهنگ کننده مقیم ملل متحد و دبیرخانه یونسکو در پاریس به صورت کتبی و شفاهی منتقل نمود. وزرات امور خارجه اعلام کرد که انتظار می رود تا یونسکو در ادامه، قصورهای خود را جبران نماید. 

ایران در تمامی مجامع مرتبط با حوزه میراث فرهنگی، مانند کمیته میراث جهانی، کمیته میراث ناملموس، ایکوم، ایکوموس، شورای اجرائی و کنفرانس عمومی یونسکو، گزارشهای خود را ارائه و دنبال خواهد کرد و منظما محکومیت این تجاوزات را در قالب درج در بیانیه ها یا حتی به صورت یک قطعنامه، مطالبه خواهد کرد تا با بهره گیری از این مجامع، از تکرار چنین جنایتی در  هدف قرار دادن مواریث کشورها و بویژه کشور عزیزمان ایران، در آینده جلوگیری شود.