​ دیپلماسی در سایه محاصره؛ تهران و واشینگتن در بازی اهرم‌ها

با گذشت بیش از دو هفته از آغاز آتش‌بس میان ایران و ایالات متحده و ورود آن به روز هفدهم، تلاش‌های دیپلماتیک برای کشاندن دو طرف به دور دوم مذاکرات همچنان ادامه دارد، اما نشانه‌های روشنی از آغاز قریب‌الوقوع گفت‌وگوها دیده نمی‌شود. در حالی که میانجیگران منطقه‌ای از جمله ترکیه، پاکستان و مصر طی روزهای اخیر رایزنی‌های فشرده‌ای را برای فراهم کردن زمینه دیدار میان تهران و واشینگتن دنبال کرده‌اند، خبرهای ضدونقیض درباره زمان و مکان مذاکرات، بر ابهام‌ها افزوده است. در این میان، برخی رسانه‌های غربی از احتمال برگزاری مذاکرات در روزهای آینده خبر داده‌اند، اما هیچ‌یک از طرفین تاکنون این موضوع را به‌صورت رسمی تأیید نکرده‌اند. پیشتر نیز و در روز دوشنبه اعلام ناگهانی حرکت «جی‌دی ونس» معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده به سمت اسلام‌آباد نیز که قرار بود نشانه‌ای از آغاز گفت‌وگوها باشد، ساعاتی بعد با تردیدهای جدی مواجه شد. همزمان، تهران تأکید کرد که هنوز تصمیمی برای حضور در مذاکرات نگرفته و این موضوع را به تداوم «محاصره دریایی» از سوی آمریکا مرتبط دانست؛ اقدامی که از نگاه ایران، نقض صریح آتش‌بس محسوب می‌شود.

محاصره دریایی؛ گره اصلی در مسیر گفت‌وگو

در سطح تحلیلی، بسیاری از ناظران بر این باورند که واشینگتن، برخلاف لحن رسانه‌ای خود، بیش از آنکه به دنبال تشدید تقابل باشد، در پی مدیریت بحران و دستیابی به توافق است. با این حال، آمریکا همچنان بر چارچوب‌های اصلی خود از جمله «عدم دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای» تأکید دارد؛ موضوعی که تهران اساساً آن را خط قرمز خود تلقی و آن را رد می‌کند. در مقابل، ایران نیز با خودداری از پذیرش فوری مذاکرات، تلاش کرده است موضع خود را در برابر آنچه «پیشنهادات زیاده‌خواهانه» می‌خواند، حفظ کند. به باور برخی تحلیلگران، تهران در این مقطع می‌کوشد نشان دهد که برخلاف دوره‌های پیشین، این بار دست برتر در تعیین زمان و شرایط مذاکره را در اختیار دارد. در چنین فضایی، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز سه‌شنبه اول اردیبهشت ۱۴۰۵ اعلام کرد که به درخواست پاکستان، آتش‌بس با ایران را تا زمان ارائه پیشنهاد از سوی تهران و پیشرفت در مذاکرات تمدید می‌کند؛ تصمیمی که نشان‌دهنده تلاش برای جلوگیری از بازگشت تنش‌ها، در عین حفظ اهرم فشار است. با این حال، به گفته مقامات پاکستانی، تداوم محاصره دریایی همچنان مهم‌ترین مانع بر سر راه آغاز گفت‌وگوها به شمار می‌رود.

اسلام‌آباد؛ میزبان محتاط یک مذاکره نامطمئن

در همین چارچوب، تحرکات دیپلماتیک در اسلام‌آباد نیز شدت گرفته است. محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، در دیدارهای جداگانه با سفیران ایران و آمریکا، بر آمادگی کشورش برای میزبانی مذاکرات تأکید کرده و از در نظر گرفتن «تمهیدات امنیتی ویژه» برای هیئت‌ها خبر داده است. با این حال، این تلاش‌ها در شرایطی دنبال می‌شود که هنوز تصمیم نهایی تهران برای حضور در مذاکرات اعلام نشده و فضای بی‌اعتمادی میان دو طرف همچنان پابرجاست. همزمان با این تحرکات، تحولات میدانی نیز بر پیچیدگی اوضاع افزوده است. به‌دنبال توقیف یک نفتکش ایرانی با نام «توسکا» توسط نیروهای آمریکایی در خلیج فارس، نگرانی‌ها درباره احتمال تشدید تنش‌ها افزایش یافته است. این درحالی است که دو نفتکش مرتبط با آمریکا توسط نیروی دریایی سپاه پاسداران توقیف شد و به آب‌های بندرعباس منتقل شد. در سطح رسانه‌ای نیز روایت‌های متفاوتی از روند مذاکرات مطرح می‌شود. خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع ایرانی مدعی شده است که در صورت رفع محاصره دریایی، تهران احتمالاً به مذاکرات خواهد پیوست؛ در مقابل، مقامات آمریکایی تأکید دارند که این محدودیت‌ها تا زمان دستیابی به توافق پابرجا خواهد ماند. در همین حال، گزارش‌های ادعایی از برخی رسانه‌های آمریکایی، از جمله وال‌استریت ژورنال، حاکی از ادامه تبادل پیام‌ها میان دو طرف از طریق واسطه‌هاست، هرچند این روند پیشرفت قابل توجهی نداشته است. همچنین نیویورک پست از احتمال انتشار «خبرهای مثبت» درباره مذاکرات در روزهای آینده سخن گفته و حتی بازه زمانی ۳۶ تا ۷۲ ساعت را برای برگزاری گفت‌وگوها مطرح کرده است؛ ادعاهایی که هنوز از سوی منابع رسمی تأیید نشده‌اند.

دیپلماسی در مرز تصمیم

در مجموع، اگرچه تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از فروپاشی آتش‌بس و آغاز دور جدید مذاکرات ادامه دارد، اما اختلافات بنیادین میان تهران و واشینگتن همچنان پابرجاست. گره خوردن مذاکرات به موضوع محاصره دریایی، در کنار تداوم فشارهای میدانی و جنگ روایت‌ها در سطح رسانه‌ای، باعث شده چشم‌انداز گفت‌وگوها همچنان مبهم باقی بماند. بر این اساس، آینده مذاکرات بیش از هر چیز به تصمیمات سیاسی دو طرف در روزهای پیش‌رو و میزان انعطاف‌پذیری آن‌ها در عبور از خطوط قرمز گره خورده است؛ تصمیمی که می‌تواند مسیر آتش‌بس شکننده کنونی را به سمت توافقی پایدار یا بازگشت به تنش تغییر دهد. در هر حال آنچه در پس این رفت‌وآمدهای دیپلماتیک و سیگنال‌های متناقض دیده می‌شود، نه یک بن‌بست کامل، بلکه نوعی «بن‌بستِ مدیریت‌شده» است؛ وضعیتی که در آن هیچ‌یک از طرفین تمایلی به فروپاشی آتش‌بس ندارد، اما حاضر نیست بدون کسب امتیاز وارد مذاکره شود. برای واشینگتن، تداوم فشار از مسیر «محاصره دریایی» ابزاری برای حفظ اهرم چانه‌زنی است و برای تهران، تعلیق حضور در مذاکرات، راهی برای بازتعریف موازنه و انتقال این پیام که قواعد بازی تغییر کرده است. در چنین شرایطی، میانجیگران بیش از آنکه تعیین‌کننده باشند، نقش تسهیل‌گر را ایفا می‌کنند و موفقیت آن‌ها به میزان انعطاف دو طرف گره خورده است. از همین رو، آینده این روند نه به تعداد نشست‌ها، بلکه به تصمیمی سیاسی وابسته است: اینکه کدام‌یک زودتر بپذیرد هزینه عبور از خطوط قرمز را بپردازد؛ تصمیمی که می‌تواند این آتش‌بس شکننده را یا به توافقی حداقلی برساند، یا بار دیگر به نقطه تنش بازگرداند.