چرا روسیه و چین قطعنامه اعراب در شورای امنیت را وتو نکردند؟

شورای امنیت سازمان ملل متحد عصر چهارشنبه به وقت محلی (۲۰ اسفند ۱۴۰۴ برابر با ۱۱ مارس ۲۰۲۵)، در حالی که دوازدهمین روز از درگیری‌های نظامی میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر سپری می‌شد، به جای محکوم کردن حملات انجام‌شده علیه ایران، قطعنامه‌ای علیه تهران تصویب کرد.

این قطعنامه که با شماره ۲۸۱۷ به ثبت رسیده، به پیشنهاد بحرین و به نمایندگی از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس شامل کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی ارائه شد. در نهایت این قطعنامه با ۱۳ رأی موافق و دو رأی ممتنع روسیه و چین، بدون هیچ رأی مخالفی به تصویب رسید.

در این قطعنامه، به جای محکوم کردن حملات آمریکا و اسرائیل، واکنش و اقدام دفاعی جمهوری اسلامی ایران در قبال حاکمیت و تمامیت ارضی خود مورد انتقاد قرار گرفته است. همچنین در متن قطعنامه بر حمایت از تمامیت ارضی، حاکمیت و استقلال سیاسی کشورهای بحرین، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و اردن تأکید شده است.

همزمان با بررسی این قطعنامه، شورای امنیت با پیشنهاد روسیه برای توقف درگیری‌ها میان ایران، آمریکا و اسرائیل و بازگشت فوری طرف‌ها به میز مذاکره نیز مخالفت کرد.

در همین راستا مرتضی مکی کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با خبرنگار اعتماد آنلاین درباره علت وتو نکردن این قطعنامه از سوی روسیه و چین اظهار کرد: با توجه به روابط گسترده سیاسی، اقتصادی و مالی مسکو و پکن با کشورهای عربی، انتظار چنین رویکردی از سوی این دو کشور چندان دور از ذهن نبود. به گفته وی، روسیه و چین در تلاش هستند در شرایط کنونی نوعی توازن در روابط خود میان ایران و دولت‌های عربی منطقه حفظ کنند.

مکی افزود: اگرچه تحولات اخیر می‌تواند تا حدی جایگاه اقتصادی و امنیتی چین و روسیه را در برابر سیاست‌های توسعه‌طلبانه آمریکا تقویت کند، اما این دو کشور به دلیل چالش‌های مهمی که با واشنگتن دارند  از جمله مسئله تایوان برای چین و جنگ اوکراین برای روسیه  تلاش می‌کنند سیاست‌های خود را با در نظر گرفتن محدودیت‌ها و فرصت‌های ناشی از این جنگ تنظیم کنند.

وی ادامه داد: به نظر می‌رسد روسیه و چین در جریان درگیری‌های اخیر ترجیح داده‌اند بدون اتخاذ مواضع علنی و پررنگ، روابط سیاسی، نظامی و اقتصادی خود با ایران را به شکل محتاطانه حفظ کنند. در عین حال، طی ماه‌های گذشته برخی مقامات نظامی ایران به نقش این دو کشور در کمک به ترمیم بخشی از آسیب‌های وارد شده به زیرساخت‌های نظامی ایران و همچنین همکاری‌های ماهواره‌ای اشاره کرده‌اند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل همچنین یادآور شد که چین بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران و یکی از مهم‌ترین تأمین‌کنندگان کالا در زنجیره واردات ایران است؛ بنابراین این روابط اقتصادی را نمی‌توان نادیده گرفت. با این حال، در مقاطع حساس این کشورها تصمیمات خود را بر اساس منافع بلندمدت امنیتی و راهبردی‌شان اتخاذ می‌کنند.

مکی در بخش دیگری از این گفت‌وگو به سفر نخست‌وزیر پاکستان به عربستان سعودی در شرایط کنونی اشاره کرد و گفت: پاکستان در جریان جنگ ۱۲ روزه حمایت سیاسی قابل توجهی از ایران نشان داد و هم دولت و هم علمای این کشور مواضعی در حمایت از ایران اتخاذ کردند. با این حال، پاکستان به دلیل روابط گسترده اقتصادی و سیاسی با کشورهای عربی منطقه، به‌ویژه عربستان سعودی، در موقعیت حساسی قرار گرفته است.

وی افزود: در توافق‌های اخیر میان اسلام‌آباد و ریاض تلاش شده نوعی همکاری راهبردی میان دو کشور شکل گیرد و حتی در برخی تحلیل‌ها از قرار گرفتن عربستان زیر چتر هسته‌ای پاکستان سخن گفته شده است. با این وجود، پاکستان همزمان روابط نزدیکی نیز با ایران دارد و به نظر می‌رسد در شرایط کنونی تلاش می‌کند توازن روابط خود با تهران و ریاض را حفظ کند.

این تحلیلگر معتقد است برای ایران نیز فرصتی فراهم شده تا از طریق فعال‌تر کردن دیپلماسی منطقه‌ای و بین‌المللی، ارتباط خود را با کشورهای مهم منطقه از جمله مصر، پاکستان و ترکیه تقویت کند. به گفته او، ایران در ماه‌های گذشته تلاش کرده است تحرکات دیپلماتیک خود را افزایش دهد.

مکی تأکید کرد: در شرایط کنونی ایران باید بتواند روایت خود از جنگ و آنچه تجاوز آمریکا و اسرائیل می‌داند را در سطح افکار عمومی جهانی مطرح کند. به باور وی، ترکیبی از تحرکات سیاسی و دیپلماتیک، همراه با اقدامات میدانی، می‌تواند به پیشبرد اهداف ایران در این بحران کمک کند. همچنین همکاری‌های دیپلماتیک با چین و روسیه در نهادهای بین‌المللی می‌تواند در خنثی‌سازی روایت یک‌جانبه‌ای که از سوی دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو درباره این درگیری مطرح می‌شود مؤثر باشد.مکی درباره آینده این تنش‌ها گفت: پیش‌بینی آینده جنگ بسیار دشوار است. ایران در واکنش‌های اخیر تلاش کرده با اقدامات غافلگیرکننده نشان دهد که می‌تواند پاسخ‌هایی غیرقابل پیش‌بینی ارائه دهد و همین موضوع بر پیچیدگی شرایط افزوده است.

او افزود: سناریوهای مختلفی درباره نحوه پایان این جنگ مطرح شده است. به گفته برخی مقامات ایرانی از جمله سرلشکر رحیم صفوی، ایران به دنبال دریافت تضمین‌های پایدار برای جلوگیری از حمله مجدد در سال‌های آینده است. از سوی دیگر، به نظر نمی‌رسد دونالد ترامپ نیز تمایل داشته باشد بدون دستاوردی مشخص از این بحران خارج شود.

مکی در پایان تأکید کرد که پیامدهای اقتصادی و امنیتی این درگیری برای منطقه و حتی جهان بسیار گسترده است و همین مسئله می‌تواند بر تصمیمات آینده طرف‌های درگیر تأثیر بگذارد. به گفته او، هرگونه حمله به زیرساخت‌های حیاتی ممکن است کل منطقه را با بحرانی گسترده مواجه کند؛ بحرانی که کنترل پیامدهای آن بسیار دشوار خواهد بود.