مثلث قاهره-ریاض-آنکارا برای مقابله با تجزیه سودان تشکیل شد

به زعم کارشناسان، بحران سودان دیگر صرفاً در قالب یک درگیری داخلی میان ارتش و نیروهای «پشتیبانی سریع» مدیریت نمی‌شود، بلکه به صحنه‌ای برای بازچینی نفوذهای منطقه‌ای و بین‌المللی در منطقه شاخ آفریقا و دریای سرخ تبدیل شده است.

به گزارش اعتمادآنلاین، به نقل از رسانه‌های عربی، نشانه‌های شکل‌گیری «ائتلاف‌های» منطقه‌ای میان کشورهایی که بحران سودان را تهدیدی مستقیم برای منافع خود در منطقه می‌دانند آشکار شده است.

در این میان، تغییر چشمگیر در موضع مصر طی هفته‌های اخیر برجسته است؛ از زمان اعلام «خطوط قرمز» قاهره در قبال تحولات جنگ، اقدامی که بیانگر گذار حساب‌شده‌ای از سیاست احتیاط و نظاره‌گری به رویکردی فعال‌تر و اثرگذارتر در مسیر بحران مستمر سودان طی سال‌های گذشته است.

مصر در چارچوب یک ائتلاف مصری-سعودی-ترکی، نشست‌های دیپلماتیک و تحرکات میدانی فعالی انجام داده که اخیراً به انعقاد قرارداد تسلیحاتی برای ارتش سودان با پاکستان انجامیده است.

این روند در راستای تلاش برای محدود کردن نقش امارات، کنار زدن نیروهای پشتیبانی سریع و ادغام آنها در ارتش و پلیس، و در نهایت دستیابی به راه‌حل سیاسی برای پایان دادن به جنگ شکل می‌گیرد.

به نوشته رسانه‌های عربی، مصری‌ها اخیراً درصدد همسو کردن مواضع منطقه‌ای در قبال مسائل شاخ آفریقا هستند، این ائتلاف‌ها دربرگیرنده ترکیه و عربستان است و در گام بعدی احتمالاً پای پاکستان را نیز به میان بکشد.

کارشناسان بر این باورند که  پیچیدگی‌های بحران سودان و تاثیرات آن بر موازنه‌های قدرت در دریای سرخ، محرک اصلی این تحرک بوده است؛ تحرکی که با سفر عبدالفتاح البرهان به آنکارا، ریاض و قاهره آغاز شد، سپس با اعلام خطوط قرمز قاهره و حرکت به‌سوی ارائه حمایت نظامی از ارتش سودان ادامه یافت و در نهایت با اعمال فشار بر ایالات متحده برای اتخاذ مواضع حامی پایان جنگ تکمیل شد.

می‌توان گفت: تحرکات دیپلماتیک کنونی همچنان در چارچوب «چهارجانبه بین‌المللی» پیش می‌رود، اما نقش فعال مصر و عربستان، در کنار فشار بر واشینگتن برای اتخاذ مواضع شفاف‌تر درباره توقف جنگ، از اهداف اصلی این تحرکات مصری با «هم‌پیمانانش» به شمار می‌رود.

به اعتقاد کارشناسان، واقعیت میدانی نظامی در حال حاضر به نفع ارتش سودان نیست؛ با توجه به وجود دولتی موازی و تسلط کامل نیروهای پشتیبانی سریع بر اقلیم دارفور، و تبلیغ برای تشکیل یک دولت سکولار از سوی ائتلاف «تاسیس» که در حکم پشتوانه سیاسی نیروهای پشتیبانی سریع عمل می‌کند باعث شده است مساله جلب حمایت غرب از سوی این گروه پررنگ‌تر شود.

با این حال، به‌رسمیت‌ شناخته‌نشدن این دولت و مخالفت گسترده بین‌المللی با آن-  به‌جز اسرائیل، امارات متحده عربی و اتیوپی، در کنار همراهی محدود آمریکا- نشان می‌دهد طرح‌های نیروهای پشتیبانی سریع در مسیر افول قرار گرفته است؛ به‌ویژه پس از تحولات اخیر در موضع آمریکا، زمانی که دولت کنونی دریافت اتکا به شبه‌نظامیانی که مرتکب جنایات نسل‌کشی علیه غیرنظامیان شده‌اند و در سطح بین‌المللی و منطقه‌ای محکوم‌اند، دشوار است.

جزئیات ابتکار «چهارجانبه» برای حل بحران سودان چیست؟

ابتکار چهارجانبه که در سپتامبر ۲۰۲۵ اعلام شد، شامل تصویب آتش‌بسی سه‌ماهه میان طرف‌های درگیر برای تامین کمک‌های فوری انسانی به غیرنظامیان آسیب‌دیده است؛ پس از آن، فرایند انتقال سیاسی مسالمت‌آمیز قدرت به مدت ۹ ماه آغاز می‌شود که به تشکیل دولتی مدنی و مشروع منتهی شود و اعتماد شهروندان سودانی را جلب کند.

برخی از رسانه‌های عربی به نقل از منابع مصری خبر دادند: برگزاری نشست سازوکار مشورتی در قاهره به دعوت اتحادیه اروپا و اتحادیه آفریقا انجام شد و تحرکات اخیر مصر و عربستان محرکی برای جست‌وجوی راه‌حلی سیاسی و اعمال فشار بر ارتش و نیروهای پشتیبانی سریع به‌منظور تغییر مواضع‌شان در قبال رد توقف جنگ بوده است.

به گفته این منبع، یکی از مهم‌ترین دلایل گردهمایی کمیته چهارجانبه و بازیگران بین‌المللی درباره بحران سودان، پافشاری شورای حاکمیت انتقالی بر شرطی دشوار و تقریباً تحقق‌ناپذیر یعنی تحویل سلاح نیروهای پشتیبانی سریع پیش از مذاکره است، آن هم در شرایطی که این نیروها در میدان پیشروی نظامی دارند.

از همین روست که مصر به‌سختی در تکاپوست تا راه‌حل‌های سیاسی متناسب با پیچیدگی‌های وضعیت سیاسی و نظامی سودان بیابد، به‌گونه‌ای که در نهایت به تجزیه سودان منجر نشود و مصر را نیز از خطرات ورود مستقیم به درگیری نظامی مصون بدارد؛ چراکه در آن صورت، پیامدهای منفی‌تری برای امنیت ملی مصر به بار خواهد آمد.

چون گسترش درگیری اصلاً به نفع مصر نیست، قاهره به‌شدت نگران پیامدهای منفی موج پناهجویان سودانی در خاک خود است، به‌خصوص که نیروهای پشتیبانی سریع مناطق پرجمعیت اقلیم کردفان را محاصره کرده‌اند و نشانه‌هایی از بازگشت هزاران سودانی که پیش‌تر در قالب ابتکار «بازگشت داوطلبانه» به کشورشان رفته بودند، به دلیل وخامت اوضاع امنیتی، دیده می‌شود؛ اتفاقی که بار مضاعفی بر دوش دولت مصر می‌گذارد.

به گفته یک تحلیلگر سیاسی مصری نزدیک به دولت که با  پایگاه خبری عربی پست گفت‌وگو می کرد، آنچه در سومالی، سودان و یمن رخ می‌دهد، نیازمند شکل‌گیری محوری عربی-اسلامی است که در برابر محور حامی شبه‌دولت‌ها و شبه‌نظامیان حاضر در این کشورها قرار بگیرند.

این تحلیلگر افزود، محور حامی این ناآرامی‌ها  متشکل از اسرائیل، اتیوپی و امارات متحده عربی است  که از همراهی غیررسمی و غیرعلنی، و به تعبیری روشن‌تر، محتاطانه واشینگتن هم برخوردار است.

تحلیلگر مصری در این گفت‌وگو به‌صراحت تاکید کرد اهداف تجزیه کشورها که در این مناطق در دست انجام است با مخالفت گسترده بین‌المللی مواجه و همین موجب تحرک کنونی برای جمع‌وجور کردن بحران‌های شاخ آفریقا شده که منافع آمریکا را تهدید می‌کند؛ تغییری که پس از افزایش نقش‌آفرینی مصر در بحران سودان از طریق خطوط قرمز، و نیز حمایت نظامی از موگادیشو، اریتره و جیبوتی، رخ داده و با پشتیبانی عربستان و ترکیه همراه است.