خروج از سایه تحریم و کرونا
تجارت میان ایران و برزیل چه مسیری را طی خواهد کرد؟
حسین قریبی، سفیر ایران در برزیل، در یادداشتی نوشت: در دنیای پساکرونا هر فرصت تجاری مغتنم است و اقدامات منجر به بهرهبرداری از آن از مشروعیتی خللناپذیر نزد افکار عمومی برخوردار خواهد بود و به همان نسبت انگیزههای سیاسی برای تخریب آن به شدت نامشروع مینمایاند. ایران و برزیل توافق دارند که روند بسترسازی برای تجارت دوران جدید را تسریع کنند تا بتوانند پاسخگوی نیازهای رشد و توسعه دوران پساکرونایی باشند. فعالان تجاری برزیلی و ایرانی به سال 1400 خوش آمدید.
اعتمادآنلاین| حسین قریبی، سفیر ایران در برزیل، در یادداشتی در سالنامه اعتماد نوشت: براساس آمار موجود، در سال 2019 (سال قبل از همهگیری کرونا) تجارت مستقیم و غیرمستقیم بین ایران و برزیل بالغ بر 4.2 میلیارد دلار بوده است. اهمیت رقم کل تجارت با برزیل با مقایسه مجموع تجارت ایران با 28 کشور عضو اتحادیه اروپا در همین سال مشخص میشود که کمی بیشتر از 5.2 میلیارد یورو بوده است. برزیل یکی از اقتصادهای نوظهور در عرصه جهانی است و به تنهایی 20 درصد بازار صادراتی غلات دنیا را به خود اختصاص داده است. این در حالی است که تنها 9 درصد مساحت تقریبی هشت و نیم میلیون کیلومتر مربعی برزیل برای فعالیت کشاورزی مورد بهرهبرداری قرار گرفته است. این میزان برای کشورهای آلمان و فرانسه بالای 30 درصد است. بنابراین چنانکه برزیل هم اقدام به توسعه زمینهای تحت کشت و هم استفاده بیشتر از فنآوریهای کشاورزی و تولید انواع گوشت کند، بیتردید این کشور را باید مجتمع تولیدی غذای دنیا بنامیم. عمده حمل و نقل محصولات کشاورزی در برزیل با خودروهای سنگین انجام میشود و نیز مصرف انواع کودهای شیمیایی در کشاورزی روندی رو به افزایش دارد و محتمل است که از رقم 36 میلیون تن فعلی هم فراتر رفته و تا 10 سال آینده به 45 میلیون تن برسد. جالب اینکه در دوره همهگیری کرونا نه تنها روند تولید و صادرات محصولات کشاورزی کاهش نیافت بلکه افزایش 4 درصدی را هم تجربه کرد. با این حساب و با وجود استفاده روزافزون برزیل از منابع انرژیهای تجدیدپذیر، نیاز برزیل به فرآوردههای نفتی و پتروشیمی در این کشور امریکای جنوبی روندی رو به افزایش خواهد داشت.
مقدمه بالا به خوبی میتواند توصیفکننده جایگاه و اهمیت اقتصاد برزیل به عنوان نهمین اقتصاد بزرگ جهان در دنیای امروز و نیز در ارتباط با ایران باشد. ایران میتواند بخش قابل توجهی از واردات محصولات کشاورزی و مواد غذایی خود را از برزیل با قیمتهای رقابتی وارد کند و در مقابل فرآوردههای نفتی و پتروشیمی را برای بازار این کشور فراهم کند. توان دو طرف منحصر به این زمینهها نیست. شرکتهای ایرانی و برزیلی در زمینه صنایع به ویژه معدنی، خودروسازی از جمله کامیون و اتوبوس، صنایع دارویی و سایر زمینهها میتوانند شرکای خوبی برای یکدیگر باشند.
استفاده از ظرفیتهای مکمل دو بازار بزرگ در منطقه غرب آسیا و در امریکای جنوبی نیاز به تغییر برخی ذهنیتهای سنتی و کلیشهای دارد. مفهوم فاصله جغرافیایی که در گذشته به عنوان مانع محسوب میشد دیگر آن اهمیت سابق را ندارد. ابزارهای دیجیتال و مجازی مفهوم ارتباطات افراد در فواصل مختلف جغرافیایی را دگرگون کرده است. تردد مستمر کشتیهای غولپیکر بین چین و برزیل که سالانه بیش از یکصد میلیارد دلار کالا را جابهجا میکنند، تردیدی باقی نمیگذارد که مفهوم فاصله جغرافیایی دچار تحول جدی شده است. این در حالی است که ممکن است بین دو کشور که قرابت جغرافیایی بیشتری هم با هم دارند، موانع مضاعفی به جهت مبادله و حمل و نقل بین آنها وجود داشته باشد. در واقع بین دو بندر یکی واقع در خلیج فارس و دیگری واقع در کرانههای اقیانوس اطلس جنوبی صرفا یک پهنه آبی وجود دارد که با کشتیهای با ظرفیتهای بالا در زمان مشخصی طی میشوند و در عمل بنادر از طریق آبهای آزاد به یکدیگر متصل هستند. سیاست همسایگی و منطقهگرایی نافی استفاده از مزیتهای نسبی تجاری در مناطق جغرافیایی دوردستتر نیست و این چیزی است که باید در نگاه راهبردی جامعه تجاری ایران به آن توجه کافی مبذول شود.
تحریمهای یکجانبه غیرقانونی و ظالمانه امریکا اگرچه موانع جدی بر سر فعالیت تجار دو کشور ایران و برزیل ایجاد کرده لیکن بدان جهت که در طول تاریخ همیشه کسب سود و منافع اقتصادی، مهمترین انگیزه تجارت بودهاند این موانع نتوانستهاند چنین روندی را تحت تاثیر قرار دهند. ضمن اینکه موانع تحریمی چون از جنس ابزارهای سیاسی هستند لذا دایم در حال تغییر هستند. به همین دلیل تجار مصمم بودهاند که فعالیتهای تجاری آنها هم برای نیل به اهداف کوتاهمدت و هم ظرفیتهای بلندمدتتر متوقف نشوند. کاهش تحریمها، فرسایش ابزارهای تحریمی یا تغییر فضای سیاسی به سرعت ایجاد میشوند و در این میان بازرگانانی موفقتر خواهند بود که آمادگی بیشتری برای بهرهگیری از فرصتهای تجاری داشته باشند.
تحریمها اگرچه روابط بانکی را به شدت تحت تاثیر قرار دادند لیکن با توجه به ماهیت بشردوستانه تجارت ایران و برزیل، تاثیر کمتری بر روابط تجاری بین دو کشور داشتهاند. مضافا اینکه تحریم ایران در نگاه کشاورزان برزیلی به عنوان تحریم برزیل در نظر گرفته میشود. ایران برای سالها دومین واردکننده ذرت و در زمره اصلیترین واردکنندگان سویا از برزیل بوده است. در سال 2017 واردات گوشت ایران از برزیل 130 هزار تن بوده و این رقم به راحتی ظرفیت رسیدن به 200 هزار تن را در سال آتی دارد. منافع دو طرف در این معامله پرسود تامین شده است. حکمرانان برزیلی و ایرانی به این نکته واقف هستند که روابط ایران و برزیل بر پایه تامین منافع دو کشور شکل گرفته و بعضا برخی اختلاف برداشتهای محدود و موقتی سیاسی نمیتواند این منافع کلان را نادیده انگارد.
برزیل در ردهبندی اقتصادهای بزرگ جهان در رده نهم قرار گرفته و عضو مهم گروه بریکس متشکل از دیگر اقتصادهای نوظهور: چین، هند، روسیه و آفریقای جنوبی است که بخش مهمی از نظم آتی اقتصادی سالهای آینده را شکل میدهند و ایران بسیار علاقهمند است که مناسبات خود با این گروه را توسعه و تعمیق بخشد. برزیل بزرگترین اقتصاد و بازار مصرف امریکای لاتین است و سانپائولو بزرگترین مرکز اقتصادی امریکای جنوبی و دریچه ورود ایران به بازارهای مستعد این منطقه میباشد. تسهیل فعالیتهای حمل و نقل دریایی و هوایی بین ایران و برزیل بستر مهم تشویق تجار دو کشور به فعالیتهای پر سود تجاری است. تحریمهای حداکثری دولت ترامپ گرچه ابتدا شوکآور بودند لیکن به تدریج روشن شد که هر تحریمی هر چند در ابتدا موثر لیکن به تدریج کم اثر و حتی بیاثر میشود. امریکا بیش از آنکه به مردم ایران آسیب وارد کند در واقع به روند سالمسازی و شفافیت تجارت بین ملتها خدشه وارد میکند.
سال 1399 سال آسیب جدی اقتصادهای بیشتر کشورهای جهان از شرایط ناشی از همهگیری کرونا بود. ایران و برزیل از این قاعده مستثنا نبودند و البته ایران که تحت فشارهای تحریمی هم قرار داشت، آسیب بیشتری در این سال متحمل شد. در سال 1400 که امید میرود سال تاثیر تدریجی واکسیناسیون و کنترل مرحلهای اشاعه ویروس کرونا باشد، سال بازسازی اقتصادی پساکرونا هم خواهد بود. لذا انگیزه ایران و برزیل برای استفاده از ظرفیتهای روابط اقتصادی دوجانبه مضاعف خواهد شد. به همین نسبت هزینه تحریم در این شرایط بالاتر خواهد رفت. تمایل به فعالیتهای تجاری بین کشورها با هدف تامین منافع و کسب سود روندی رو به افزایش خواهد داشت. ایجاد محدودیتها و موانع سیاسی برای محروم کردن ملتها از منافع تجارت بینالملل هزینهمندتر خواهد شد و به تدریج به کم اثر شدن تحریمها میانجامد. استفاده از ابزارهای تجارت تهاتری و روشهای خلاقانه تبادل مالی و رواج رمزارزها حوزه عمل تحریمگران که پیشاپیش خود نیز در درون دچار شکافهای بیسابقه سیاسی ایدئولوژیکی شدهاند را محدودتر خواهد کرد. در دنیای پساکرونا هر فرصت تجاری مغتنم است و اقدامات منجر به بهرهبرداری از آن از مشروعیتی خللناپذیر نزد افکار عمومی برخوردار خواهد بود و به همان نسبت انگیزههای سیاسی برای تخریب آن به شدت نامشروع مینمایاند. ایران و برزیل توافق دارند که روند بسترسازی برای تجارت دوران جدید را تسریع کنند تا بتوانند پاسخگوی نیازهای رشد و توسعه دوران پساکرونایی باشند. فعالان تجاری برزیلی و ایرانی به سال 1400 خوش آمدید.
دیدگاه تان را بنویسید