تلاش بریتانیا برای بازیابی قدرت در خلیج فارس
بریتانیا بدون پشتوانه نظامی نمیتواند موقعیت پیشین خودش را در منطقه خلیجفارس بازگرداند. بریتانیاییها خروج امریکا از منطقه را فرصتی برای بازگشت میبینند، در شرایطی که با برگزیت اتحادیه اروپا را ترک کردهاند، امیدوارند مجبور نباشند که قدرت و نفوذشان را با کسی تقسیم کنند و به تدریج با جلب اعتماد و ادعای حمایت از امنیت کشورهای جنوب خلیجفارس، قدرت گذشته را در خلیجفارس بازیابی کنند.
اعتمادآنلاین| حضور بریتانیا در خلیجفارس به قرن هجدهم میلادی باز میگردد. امپراتوری بریتانیا تا پس از جنگ جهانی دوم، قدرت مسلط بر خلیجفارس و دریای عمان بود. قدرتهای جهانی وقت در قرن نوزدهم با یکدیگر به توافقی رسیده بودند تا از تعرض به سرزمینهای تحت سلطه یکدیگر خودداری کنند. بریتانیا، فرانسه، روسیه، امپراتوریهای پیشین اتریش-مجارستان و عثمانی، بر اساس توافق حاصل از کنگره یکساله وین، به مدت یک قرن از رویارویی مستقیم با یکدیگر خودداری کردند. این دوران را قرن طلایی دیپلماسی مینامند. در طول این یک قرن، بهرغم رعایت نسبی صلح میان قدرتهای جهانی، درگیریهایی هم رخ داد، از جمله جدا شدن مصر از امپراتوری عثمانی توسط بریتانیا و جنگ بر سر کریمه میان روسیه و عثمانی.
یک قرن بعد از کنگره وین، وقوع جنگ جهانی اول در اروپا، عملا پنج امپراتوری اروپایی را وارد نبرد قدرت با یکدیگر کرد. در پایان این جنگ اروپایی که به دلیل گستردگی متصرفات امپراتوریهای درگیر به جنگ جهانی مشهور شد، عملا 3 امپراتوری از 5 امپراتوری مسلط قرن 19 از میان رفتند. عثمانی و امپراتوری اتریش-مجارستان شکستخوردگان جنگ بودند و روسیه هم بلافاصله بعد از جنگ با انقلاب بلشویکی مواجه شد که با رویکردهای ایدهآلگرایانه رهبران نخست این انقلاب، بخشی از قدرت پیشین خود را واگذار کرد.
در نتیجه جنگ جهانی اول، دو امپراتوری اروپایی بریتانیا و فرانسه، متصرفات جدید را با یکدیگر تقسیم کردند. پیمان سایکس-پیکو که پیش از پایان جنگ نوشته شده بود، همه متصرفات عثمانی در آسیای غربی را میان بریتانیا و فرانسه تقسیم میکرد. بر اساس این پیمان منطقه شامات، شامل لبنان و سوریه به فرانسه رسید و عراق و فلسطین به بریتانیا بخشیده شد که در همین دوران، بیانیه بالفور صادر میشود که فلسطین را خانه یهودیان توصیف میکند، هر چند که اجرای آن 3 دهه بعد و بعد از جنگ جهانی دوم آغاز شد. همزمان با این تحولات در اروپا و غرب آسیا، امریکا با رویکردی که بر اساس دکترین مونرو در پیش گرفته بود، عملا از تحولات جهان کهنه به دور بود. بر اساس دکترین مونرو، امریکا که در میان دو اقیانوس و دور از سرزمینهای دیگر در امنیت قرار گرفته است و منابع غنی در قارهای دست نخورده و وسیع در اختیار دارد...
از مسائل جاری در جهان قدیم دامن خود را بیرون کشید. در دوره بین جنگ جهانی اول تا آغاز جنگ جهانی دوم، امپراتوری بریتانیا تا حدی گسترده شده بود که ادعا میشد خورشید در این امپراتوری هرگز غروب نمیکند و فرانسویها هم با در اختیار داشتن مستعمرات از آسیای شرقی گرفته تا آفریقا، در گستره بزرگی از جهان سلطه داشتند. اما فشارهایی که قرارداد ورسای، در پی جنگ جهانی اول به آلمان به عنوان میراثدار اصلی امپراتوری اتریش-مجارستان برای جبران خسارات برندگان جنگ وارد شد، باعث ظهور هیتلر و آغاز جنگ جهانی دوم شد. جنگ جهانی دوم، عملا هر دو امپراتوری وقت را از بین برد. فرانسه کاملا توسط آلمان اشغال شد و بریتانیا هم به عنوان تنها قدرت مقاوم در اروپا، هزینههای زیادی برای دفاع از خودش پرداخت میکرد و در نقاط مختلف جهان، متصرفات و مستعمراتش در حال سقوط یا محاصره بود. وینستون چرچیل، نخستوزیر وقت بریتانیا با تمام توان تلاش خود را کرد تا امریکا را از لاک دکترین مونرو خارج و برای دفاع از باقیمانده متفقین به جنگ وارد کند. نتیجه توافق لندن و واشنگتن به کنفرانس تهران منجر شد.
پایان جنگ جهانی دوم و از میان رفتن قدرت امپراتوریهای فرانسه و بریتانیا، فرصت را برای قدرت جهانی ایالات متحده امریکا باز کرد. امریکاییها با قدرت تازه یافته در مقابل روسیهای قرار گرفتند که با شکست آلمان تا قلب اروپا پیش رفته است و همزمان با این کشور به قدرت اتمی دست یافت. دوران پس از جنگ جهانی دوم به دوران جهان دو قطبی مشهور است. بریتانیا بعد از جنگ جهانی دوم از کلیه متصرفات خارجیاش عقبنشینی کرد. دولت بریتانیا از زمان جنگ جهانی اول به دولتهای عربی وعده داده بود که اگر در مقابل عثمانی بایستند، به آنها استقلال کامل خواهد داد. این وعده تا پس از جنگ جهانی دوم عملی نشد.
عراق بعد از جنگ جهانی دوم از بریتانیا استقلال پیدا کرد، کویت در 1961 و تا سال 1971 بریتانیا، تمامی متصرفاتش در سواحل جنوبی خلیجفارس را با چشمانی اشکبار ترک کرد. هر چند لندن تصمیم گرفت تا جای پاهایی برای بازگشت خود در آینده به منطقه باقی بگذارد.
تاسیس امارات متحده عربی که بلافاصله از سوی شاه وقت ایران به رسمیت شناخته شد و جدا کردن بحرین از ایران به عنوان یک کشور مستقل، اقدامات احتیاطی بریتانیا بود که بازگشت خودش را به منطقه، در آینده تضمین کند. حالا 7 دهه بعد از جنگ جهانی دوم و 5 دهه بعد از خروج بریتانیا از منطقه خلیجفارس، حالا بریتانیاییها امیدوارند که قدرت پیشین خودشان را باز پس بگیرند. دولت ایالات متحده امریکا در 7 دهه گذشته با برنامهای برای یکدست کردن جهان، قدرت خود را در سراسر جهان توسعه داده است. تشکیل سازمان ملل و ایجاد بدنه وسیع برای آن و ایجاد چارچوب جهانیسازی، مسیری برای توسعه قدرت امریکا در جهان ایجاد میکرد. تا سال 2016 که دونالد ترامپ، به ریاستجمهوری امریکا برگزیده شد، واشنگتن متعهد بود به اینکه جهان را به سمت جهانی شدن و جهانی کردن یکدست پیش ببرد. اما با انتخاب دونالد ترامپ، واشنگتن به دکترین مونرو بازگشت. شعار اصلی ترامپ، شعار امریکا نخست بود. در همین راستا امریکا از بسیاری از سازمانها و تعهدات بینالمللی و جهانی که خودش در طول دهههای بعد از جنگ جهانی دوم بنیانگذار آن بود، خارج شد.
بریتانیا در پی جنگ جهانی دوم و روابط چند دههای ویژه دو سوی آتلانتیک، خود را مدیون امریکا میداند، اما این وابستگی و اعتماد به تدریج در حال از بین رفتن است. امریکاییها به تدریج در حال از دست دادن جای پای خودشان در غرب آسیا و خلیجفارس هستند. مجموعه حوادث 4 سال گذشته در منطقه باعث شده است که بریتانیا امیدوار باشد بتواند با استفاده از نفوذ دیپلماتیک و جایگاه تاریخی در منطقه، خلأ امریکا در منطقه را در اختیار بگیرد.
بریتانیا بدون پشتوانه نظامی نمیتواند موقعیت پیشین خودش را در منطقه خلیجفارس بازگرداند. بریتانیاییها خروج امریکا از منطقه را فرصتی برای بازگشت میبینند، در شرایطی که با برگزیت اتحادیه اروپا را ترک کردهاند، امیدوارند مجبور نباشند که قدرت و نفوذشان را با کسی تقسیم کنند و به تدریج با جلب اعتماد و ادعای حمایت از امنیت کشورهای جنوب خلیجفارس، قدرت گذشته را در خلیجفارس بازیابی کنند.
منبع: روزنامه اعتماد
دیدگاه تان را بنویسید